Saturday, September 5, 2009

သနားစိတ္၊ စာနာစိတ္ ႏွင့္ ဆရာ၀န္


ေဆးေလာကမွာ တူသလိုလိုနဲ႔ ကြဲျပားတဲ့ ေ၀ါဟာရ ႏွစ္ခုရွိတယ္။ ကြဲျပားေပမဲ့ တြဲသြားတာႏွစ္ခုလဲျဖစ္တယ္။

လူနာတဦးရဲ႕ ေရာဂါအေျခအေနကို ညွာတာစိတ္နဲ႔ သက္သာေအာင္ လုပ္ေပးခ်င္တာကို သနားစိတ္ Sympathy လို႔ ေခၚမယ္။ လူနာတဦး ျဖစ္ပ်က္ခံစားေနရတာကို ကိုယ္ခ်င္းစာျပီး၊ လူနာနဲ႔ မွ်ေ၀ခံစားတာကို စာနာစိတ္ Empathy လို႔ ေခၚပါရေစ။

အဆက္အစပ္ သေဘာအရဆိုရင္ Sympathy က နိမ့္က်ေနသူ၊ ကံအေၾကာင္း မလွသူေတြအေပၚထားတဲ့ စိတ္သေဘာ ျဖစ္ျပီး၊ Empathy ကေတာ့ ေဆြးမ်ိဳး၊ မိတ္သဂၤဟေတြအေပၚ ထားတာမ်ိဳး၊ အသိဥာဏ္ကလာတဲ့ ပရဟိတသေဘာ ျဖစ္တယ္။

ဥပမာ ခင္ဗ်ားမွာ ဒီေရာဂါျဖစ္ရတာ ကြ်န္ေတာ္ စိတ္မေကာင္းပါဘူးဗ်ာလို႔ ေျပာတာ-ကိုယ္အမူအယာျပတာဟာ Empathy စိတ္။ ခင္ဗ်ားမွာ ဒီေရာဂါျဖစ္ေနရတာကို ကြ်န္ေတာ္ ဒီလိုအေကာင္းဆံုးလုပ္ေပးပါမယ္လို႔ မေျပာရင္ေတာင္မွ တကယ္ လုပ္ေပးတာမ်ိဳးက Sympathy စိတ္။

ႏွစ္မ်ိဳးက တူေပမဲ့ ျခားနာပါတယ္။ Sympathy စိတ္က သူမ်ားေ၀ဒနာကို အသိအမွတ္ျပဳရာေရာက္ျပီး၊ Empathy စိတ္က ထပ္တူထပ္မွ် ခံစားတဲ့သေဘာေဆာင္ပါတယ္။ Empathy စိတ္ဟာ ႏွစ္ဦးသားအၾကား ေျပာမျပၾကေပမဲ့ တိုင္ပင္ဆံုးျဖတ္ လုပ္ေဆာင္ၾကတာမွာ သြားတူေနတာမ်ိဳးပါ။ လူနည္းစုေလးတခုမွာ ရွိတတ္တဲ့ ယဥ္ေက်းမႈမ်ိဳးေပါ့။ Sympathy စိတ္က Empathy လို တဖက္သား အနားမွာရွိမွ ျဖစ္တတ္တာ မဟုတ္ပါ။

စိတ္ႏွစ္မ်ိဳးဟာ ဆက္စပ္ေနျပန္တယ္။ လူနာကို ကုသေပးတဲ့နယ္ပယ္မွာ မတူတဲ့ အက်ိဳးေတြ ရေစတယ္။ ဆရာ၀န္က Empathy စိတ္ထားရင္ သူဟာ လူနာရဲ႕ ေ၀ဒနာခံစားေနရတာကို နားလည္ျပီး ေ၀ဒနာရဲ႕ အမ်ိဳးအစားနဲ႔ အရည္အေသြး (ဘာေရာဂါလဲ၊ ဘယ္လိုဆိုးသလဲ) ဆိုတာအေပၚ အာရံုထားပါမယ္။ Sympathy စိတ္နဲ႔ၾကည့္တဲ့ ဆရာ၀န္ကေတာ့ လူနာရဲ႕ ခံစားမႈနဲ႔ အရည္အေသြး (ဘယ္ေလာက္အထိ ခံစားေနရသလဲ) ဆိုတာကို မွ်ေ၀ခံစားတာမ်ိဳး။

(သိျမင္မႈဆိုင္ရာ သေဘာ၀) cognitive nature အရ Empathy စိတ္လြန္ကဲျခင္းသည္ လူနာ-ဆရာဆက္ဆံေရးမွာ အက်ိဳးမ်ားေစတယ္။ Empathy စိတ္ ပိုေလေလ၊ ေရာဂါကိုကုသရာမွာ အက်ိဳးမ်ားေလ ျဖစ္ႏိုင္ျပီး၊ Sympathy ဟာ သက္ေရာက္မႈသေဘာ ရွိတဲ့အတြက္ သနားစိတ္လြန္ကဲျခင္းေၾကာင့္ ဆရာ၀န္ဟာ အလုပ္ကို ဆံုးျဖတ္-ေဆာင္ရြက္ရာမယ္ လိုအပ္ခ်က္တရပ္ျဖစ္တဲ့ ၾကားေနမႈသေဘာ ပ်က္ယြင္းသြားေစႏိုင္တယ္။

တိတိက်က် ေျပာရရင္ Empathy စိတ္ဆိုတာက မ်ဥ္းေျဖာင့္သြားသလို မ်ားေလ၊ တိုးေလျဖစ္တယ္။ Sympathy စိတ္မ်ားတာက (ဂ)ငယ္မ်ဥ္းလို အစပိုင္းမ်ားတာက (အေကာင္းသေဘာ) အတက္ဆီ ဦးတည္ျပီး၊ ေနာက္ ဆက္မ်ားလာတာနဲ႔ ေအာက္ျပန္ ဆင္းသြားတာမ်ိဳး။

သက္ေရာက္မႈႏွင့္ စိတ္လႈတ္ရွားမႈကို အေျခခံေသာ Empathy စိတ္၊ အသိတရားႏွင့္ နားလည္မႈကို အေျခခံေသာ Sympathy စိတ္လို႔ဆိုႏိုင္တယ္။ Empathy စိတ္သည္ (သိျမင္မႈဆိုင္ရာသေဘာ၀)ကို အေျချပဳတဲ့အတြက္ မိမိအရည္အေသြး တိုးတက္လာမႈ၊ အလုပ္အေပၚ အားရေက်နပ္မႈ၊ ေဆးပညာဆိုင္ရာ အက်ိဳးရလဒ္ေကာင္းမြန္မႈ ဆိုသည္မ်ား ရလာေစမယ္။ Sympathy စိတ္ကေတာ့ ေျပာင္းျပန္အက်ိဳး ရေစႏိုင္တယ္။

ေဟာေျပာပြဲတခုမွာ တေယာက္က “ေျပာသြားတဲ့ဘာသာရပ္ကို သူဘယ္ေလာက္ ဂရုတစိုက္ေလ့လာသလဲ empathetic study of the subject ဆိုတာ နားလည္ႏိုင္တယ္။” လို႔ မွတ္ခ်က္ခ်မယ္။ ေနာက္တေယာက္က “ငါေတာ့ သူဘာသာရင္ကို ပိုင္ပိုင္ႏိုင္ႏိုင္ မရွိတဲ့အေပၚ only sympathize သနားေတာင္သနားေသး။”လို႔ ေျပာတာမ်ိဳး။

အေျခအေနတခုမွာ Empathetic ျဖစ္ေပမဲ့ Sympathetic မျဖစ္ဘဲရွိႏိုင္တယ္။ ဥပမာ လူနာဟာ မဆင္မျခင္ေနလို႔ ေရာဂါ ဆိုး၀ါးသြားတာကို ဆရာ၀န္က သူ ဘာ့လို႔ ဒီလိုျဖစ္သြားရတာပါလိမ့္လို႔ ေစာေၾကာ ဆန္းစစ္တာဟာ Empathetic ျဖစ္တာပါ။

မိမိလူနာတေယာက္ ဆံုးပါးသြားတဲ့အခါ ဆရာ၀န္ျဖစ္တဲ့စိတ္မ်ိဳးက Empathetic ျဖစ္တာ။ ဆရာ၀န္ရဲ႕ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း ဆံုးတဲ့အခါမ်ိဳးမွာေတာ့ Empathetic ေရာ၊ Sympathetic ေရာျဖစ္တာ။

Empathetic ျဖစ္ဘို႔ ဆရာ၀န္-လူနာဆက္ဆံေရးက အေရးပါတယ္။ Communications ၾကြမ္းက်င္ပါမွ Empathy ေကာင္းမယ္။ မတူတာ ေနာက္တခုကေတာ့ Sympathy စိတ္ဆိုတာကို ေမြးယူ၊ သင္ေပးလို႔မရပါ။ Empathy စိတ္ကိုေတာ့ သင္ယူ ေလ့က်င့္ေပးလို႔ တိုးပြါးလာႏိုင္ပါတယ္။

Empathy စိတ္နဲ႔ Sympathy စိတ္ ႏွစ္မ်ိဳးလံုးဟာ ကရုဏာစိတ္ Compassion ရဲ႕အေျခခံေတြျဖစ္ၾကျပီး၊ ေမတၲာ Love ဆိုတာမွာလဲ ႏွစ္မ်ိဳးလံုး အၾကံဳး၀င္ၾကပါတယ္။

၅-၉-၀၉

PS
စိတ္ပညာရွင္ေတြအဆိုအရ စာနာစိတ္တခုတည္းဟာ (မိုတီေဗးရွင္း) ျဖစ္ဘို႔ မလံုေလာက္ဘူး၊ စိတ္ရဲ႕အတြင္းက လာတဲ့ ဆႏၵပါမွ ျပီးေျမာက္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ စိတ္ပညာရွင္ေတြ ျငင္းၾကတာလဲရွိျပန္တယ္။ အစဥ္အလာအယူအဆ Folk concepts အရ တစံုတရာကို လုပ္ေဆာင္တာဟာ ဆႏၵရွိရာကေန ျပီးေျမာက္ေအာင္လုပ္တာက စိတ္ရဲ႕အလုပ္တဲ့။ Maze’s theory အရကေတာ့ ဒီလို ျဖစ္တာ-လုပ္တာက သဘာ၀ဘဲတဲ့။ ဦးေႏွာက္တေနရာမွာ လူေတြဟာ ငတ္တဲ့အခါ၊ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ကာကြယ္တာ၊ လိင္စိတ္ျဖစ္တာ စတာေတြနဲ႔ပတ္သက္တာေတြအတြက္ အထိန္းေနရာ ရွိတယ္တဲ့။ (ၾကိဳက္မရွက္၊ ငတ္မရွက္၊ ေၾကာက္မရွက္ ဆိုတာနဲ႔ သြားတူမလားဘဲ။) ဘယ္ဆရာက ဘယ္လိုေျပာေျပာ၊ ဘယ္စာက ဘယ္လိုေရးေရး Cognitive science ထဲက Emotion research ဟာ အႏွစ္ ၂၀ ေတာင္မရွိေသးဘူး။

၇-၉-၀၉


Related Posts :



1 comment:

Bebedores do Gondufo said...

Good blog.
http://abebedorespgondufo.blogs.sapo.pt/