Friday, September 24, 2010

Allergy အေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ

Allergy အေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ



Allergy ဆိုတာဘာလဲ ?

Allergy ဆိုတာ ဓါတ္မတည့္မႈပံုစံတစ္မ်ိဳးၿဖစ္ၿပီး ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ခုခံအားစနစ္ (Immune System) ရဲ႕ ခ်ိဳ႕ယြင္း မႈတစ္ခုၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဓါတ္မတည့္မႈေတြဟာ အထူးသၿဖင့္ ပတ္၀န္းက်င္က အႏၱရာယ္မရွိတဲ့ ဓါတ္မတည့္မႈ ၿဖစ္ေစတဲ့အရာေတြနဲ႔ ထိေတြ႔မႈေၾကာင့္ ၿဖစ္ပါတယ္ ။ အဲဒီ ၿဖစ္စဥ္ဟာ အလြန္ကိုပဲ လွ်င္ၿမန္ၿပီး ၾကိဳတင္ လည္းခန္႔မွန္းလို႔ရပါတယ္ ။ Allergy ဟာ Hypersensitivity လို႔ေခၚတဲ့ ဓါတ္မတည့္မႈ ၿဖစ္စဥ္ေတြထဲက နံပါတ္ တစ္ Type I ၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဒီၿဖစ္စဥ္ဟာ mast cells နဲ႔ basophils လို႔ေခၚတဲ့ အခ်ိဳ႕ေသာ ေသြးၿဖဴဥဆဲလ္ေတြကို IgE လို႔ေခၚတဲ့ Antibody တစ္မ်ိဳးကေနၿပီး အလြန္အမင္းလႈံ႔ေဆာ္ေပးမႈေၾကာင့္ အက်ိဳးဆက္အေနနဲ႔ လြန္စြာ ေရာင္ရမ္းၿခင္း (Inflammatory Response) ၿဖစ္ေပၚလာၿခင္းပဲ ၿဖစ္ပါတယ္ ။ အၿဖစ္မ်ားတဲ့ ဓါတ္မ တည့္မႈၿဖစ္စဥ္ေတြကေတာ့ ႏွင္းခူနာ ၊ ၀တ္မႈံေတြေၾကာင့္ ၿဖစ္တဲ့ hay fever ၊ ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါ ၊ အစား အစာ ဓါတ္မတည့္မႈမ်ားနဲ႔ အခ်ိဳ႔ေသာ အင္းဆက္ပိုးမႊားကိုက္ခဲခံရမႈေၾကာင့္ ၿဖစ္ေပၚလာတဲ့ reaction မ်ားပဲ ၿဖစ္ပါတယ္ ။


Hay Fever လို႔ေခၚတဲ့ သိပ္မၿပင္းထန္တဲ့ ဓါတ္မတည့္မႈမ်ိဳးကေတာ့ လူထုထဲမွာ အၿဖစ္မ်ားၿပီး မ်က္စိနာၿခင္း ၊ ယားယံၿခင္းနဲ႔ ႏွာရည္ယိုၿခင္းစတဲ့ လကၡဏာေတြၿဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္ ။ Allergy ေတြဟာ ပန္းနာရင္က်ပ္ေရာ ဂါမွာ လည္း အဓိက အစိတ္အပိုင္းကေနပါ၀င္ပါတယ္ ။ အခ်ိဳ႕ေသာလူေတြမွာေတာ့ ပတ္၀န္းက်င္ (သို႔မဟုတ္) အစား အေသာက္မွာပါတဲ့ ဓါတ္မတည့္တဲ့အရာေတြေၾကာင့္ အလြန္ၿပင္းထန္တဲ့ ဓါတ္မတည့္ၿခင္းမ်ိဳးၿဖစ္ေစႏိုင္ၿပီး အသက္အႏၱရာယ္ကို ထိခိုက္ေစႏိုင္တဲ့ Anaphylactic reaction ေတြၿဖစ္ေပၚႏိုင္ပါတယ္ ။

ဓါတ္မတည့္ၿခင္းအေၿခအေနကို သိရွိႏိုင္ဖို႔ ယခုအခ်ိန္မွာ စမ္းသပ္ႏိုင္မႈ (Test) ေတြ အမ်ားၾကီးေပၚေပါက္ေနၿပီ ၿဖစ္ပါတယ္ ။ အဲဒီအထဲမွာမွ အေရၿပားကို ဓါတ္မတည့္မႈၿဖစ္ေစတဲ့အရာတစ္ခုခုကို ထိေတြ႔ေစၿပီး ေသြးထဲ မွာပါရွိတဲ့ ဓါတ္မတည့္ၿခင္းနဲ႔သက္ဆိုင္တဲ့ (Allergen-specific IgE) အဆင့္ကို တိုင္းတာၿခင္းပဲ ၿဖစ္ပါတယ္ ။ Allergy ကို ကုသမႈေတြကေတာ့ ဓါတ္မတည့္မႈကိုၿဖစ္ေပၚေစတဲ့ အရာေတြကို ေရွာင္ရွားၿခင္း ၊ Anti-histamines ၊ steroid နဲ႔ အၿခား ေဆးေတြကို သံုးစြဲၿခင္း ၊ Allergen ေတြနဲ႔ ထိေတြ႔တဲ့အခါ ဓါတ္မ တည့္ မႈၿဖစ္စဥ္ကိုနည္းပါးေအာင္ၿပဳလုပ္ၿခင္း (Desensitize) နဲ႔ Immunotherapy ေပးၿခင္းစသည္တို႔ ပဲ ၿဖစ္ပါတယ္ ။

Allergy ရဲ႕ လကၡဏာေတြက ဘာေတြလဲ ?

ဓါတ္မတည့္မႈကို ၿဖစ္ေစတဲ့အရာေတြကေတာ့ ဖုန္မႈန္႔ ၊ ပန္း၀တ္မႈံ စသၿဖင့္အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိၿပီး အဲဒါေတြကိုေတာ့ Airborne particles ေတြလို႔ေခၚပါတယ္ ။ အဲဒီလိုအခါမွာေတာ့ ေလနဲ႔ ထိေတြ႔တာနဲ႔တင္ ဓါတ္မ တည့္မႈ ေတြၿဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္ ။ ( ဥပမာ မ်က္စိ ၊ ႏွာေခါင္း ႏွင့္ အဆုတ္စသည္ ) ဓါတ္မတည့္မႈေၾကာင့္ၿဇစ္တဲ့ ႏွာမႊန္ၿခင္း (Allergic Rhinitis) ကို hay fever လို႔ အသိမ်ားၿပီး ႏွာေခါင္းအတြင္းမအီမသာၿဖစ္ၿခင္း ၊ ႏွာေခ်ၿခင္း ၊ ယား ယံၿခင္းနဲ႔ မ်က္လံုးနီရဲၿခင္းတို႔ကို ၿဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္ ။ ရွူသြင္းလိုက္တဲ့ ဓါတ္မတဲ့ေစတဲ့အရာေတြေၾကာင့္ ေလၿပြန္ေပါက္ေတြက်ဥ္းေၿမာင္းၿပီး အသက္ရွူက်ပ္တဲ့ လကၡဏာေတြကို ခံစားရႏိုင္ပါတယ္ ။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ အဆုတ္ထဲမွာ Mucus (အခၽြဲရည္) ေတြ ထုတ္လုပ္မႈကို မ်ားေစၿပီး ေမာပန္းၿခင္း ၊ အသက္ရွုမ၀ၿခင္း ေခ်ာင္းဆိုးၿခင္းနဲ႔ အသက္ရွူစဥ္ တရႊီရႊီၿမည္ၿခင္းတို႔ကို ခံစားရႏိုင္ပါတယ္ ။

အစားအေသာက္ေတြ ၊ အင္းဆက္ပိုးမႊားကိုက္ခဲခံရမႈေၾကာင့္ၿဖစ္တဲ့ ဓါတ္မတည့္ၿခင္းမ်ိဳးကိုေတာ့ Aspirin (သို႔မဟုတ္) Penicillin ကဲ့သို႔ ပဋိဇီ၀ပိုးသတ္ေဆးေတြနဲ႔ ကုသႏိုင္ပါတယ္ ။ အစားအ ေသာက္ ေၾကာင့္ ဓါတ္မတည့္ၿခင္းမ်ိဳးမွာ ဗိုက္ေအာင့္ဗိုက္နာၿခင္း ၊ ဗိုက္ေဖာၿခင္း ၊ အန္ၿခင္း ၊၀မ္းသြားၿခင္း ၊ အ ေရၿပားယားယံၿခင္းနဲ႔ အေရၿပားေယာင္ရမ္းၿခင္းမ်ိဳး ၿဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္ ။ အစားအေသာက္ေၾကာင့္ ဓါတ္မ တည့္ ၿခင္းမ်ိဳးမွာ အသက္ ရွူလမ္းေၾကာင့္ဆိုင္ရာ (ဥပမာ ရင္က်ပ္ၿခင္းနဲ႔ ႏွာမႊန္ၿခင္း) မ်ိဳးၿဖစ္ၿခင္းဟာ ရွားပါးပါတယ္ ။

အင္ဆက္ပိုးမႊားကိုက္ခဲခံရၿခင္း ၊ ပိုးသတ္ေဆးမ်ားနဲ႔ အခ်ိဳ႕ေသာ ေဆးမ်ားေၾကာင့္ စနစ္အလိုက္ ဓါတ္မ တည့္ၿခင္းမ်ိဳး (Systemic allergic response) မ်ားၿဖစ္ေစႏိုင္ၿပီး ဒါကို Anaphylaxis လို႔ ေခၚပါတယ္ ။ ခႏၶာကိုယ္ရွိ အတြင္းအဂါၤမ်ား ထိခိုက္ခံရႏိုင္ၿပီး အစာအိမ္ႏွင့္အူလမ္းေၾကာင္း ၊ အသက္ရွူလမ္းေၾကာင္း ၊ ေသြး လည္ပတ္မႈလမ္းေၾကာင္းတို႔ ပါ၀င္ပါတယ္ ။ ၿပင္းထန္မႈႏွုန္းအေပၚမႈတည္ၿပီး အေရၿပားေယာင္ရမ္းၿခင္း ၊ ေလၿပႊန္ က်ဥ္းေၿမာင္းၿခင္း ၊ ေၿခလက္ေရာင္ၿခင္း ၊ ေသြးေပါင္ခ်ိန္က်ၿခင္း ၊ သတိလစ္ေမ့ေမ်ာၿခင္း နဲ႔ ေနာက္ဆံုး အသက္ ဆံုးရံွုးသည္အထိ ၿဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္ ။ ဒီလိုဓါတ္မတည့္မႈမ်ိဳးကေတာ့ ရုတ္တ ရက္ခ်က္ၿခင္း ၿဇစ္ေပၚေစ ႏိုင္သလို အခ်ိန္ၾကာၿပီးေတာ့မွလည္း ၿဖစ္ေပၚႏိုင္ပါတယ္ ။ တခါတရံ ဓါတ္မတည့္မႈေၾကာင့္ၿဖစ္တဲ့ ၿပင္းထန္တဲ့ allergic response ေတြဟာ epinephrine ေပးဖို႔လိုအပ္ပါတယ္ ။

ရာဘာေစးကဲ့သို႔ ဓါတ္မတည့္မႈၿဖစ္ေစတဲ့အရာနဲ႔ အေရၿပားကို ထိေတြ႔မိရင္ေတာ့ ၿဖစ္ေပၚတတ္တဲ့ ဓါတ္မ တည့္ ၿခင္းမ်ိဳးမွာ အေရၿပားေရာင္ရမ္းၿခင္း နဲ႔ ႏွင္းခူနာေတြၿဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္ ။ အေရၿပားေရာင္ရမ္းၿခင္းမ်ိဳးမွာ အနီ ကြက္ထြက္ၿခင္း ၊ ေရာင္ရမ္းၿခင္း စသၿဖင့္ၿဖစ္ေစႏိုင္ၿပီး Wheal and flare reaction လို႔လည္း အသိ မ်ားပါတယ္ ။

Allergy ၿဖစ္ေစတဲ့အေၾကာင္းအရင္းေတြက ဘာေတြလည္း ?



ဓါတ္မတည့္ၿခင္းၿဖစ္ေစတဲ့အေရာင္းအရင္းကို ေခါင္းစဥ္ခြဲၾကည့္မယ္ဆိုရင္ Host နဲ႔ Environmental factors ဆိုၿပီး ခြဲၿခားႏိုင္ပါတယ္ ။ Host Factor ထဲမွာဆိုရင္ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ၊ လိင္အမ်ိဳးအစား ၊ လူမ်ိဳး နဲ႔ အသက္ အရြယ္စ သၿဖင့္ ပါရွိပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္လည္း မ်ိဳးရိုးဗီဇ (Genetic Factors ) တစ္ခုထဲနဲ႔ ေၿဖရွင္းလို႔မရႏိုင္တဲ့ ဓါတ္မတည့္ၿခင္းမ်ိဳးေတြဟာ မ်ားၿပားလို႔လာပါတယ္ ။ အဓိက ပတ္၀န္းက်င္ဆိုင္ရာ အၿဖစ္မ်ား ေစတဲ့အ ေၾကာင္း အရင္း ေလးခုကေတာ့

-ငယ္ရြယ္စဥ္မွာ ပိုးမႊားေၾကာင့္ၿဖစ္တဲ့ ေရာဂါေတြ (Infectious diseases) ေတြ ထိေတြ႔ခံရၿခင္း
-ပတ္၀န္းက်င္ညစ္ညမ္းမႈမ်ား
-ဓါတ္မတည့္ေစေသာအရာ (Allergen Levels)
-အစားအေသာက္ ပံုစံ ေၿပာင္းလဲၿခင္း စသည္တို႔ပဲ ၿဖစ္ပါတယ္ ။

Food Allergens မ်ား

-ေၿမပဲ
-pecan ဟုေခၚေသာ ပန္းညိဳေရာင္အခြံရွိေသာ စားရသည့္သစ္ေစ့
-pistachio ဟုေခၚေသာ အစိမ္းေရာင္စိမ့္ေသာ အခြံမာသီးတစ္မ်ိဳး
-သစ္ၾကားသီး
-ႏွမ္း
-ဘိန္းပန္း စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။

ၾကက္ဥ ၊ ဘဲဥ စသည္တို႔မွ ဓါတ္မတည့္ၿခင္းေတြကေတာ့ ကေလးငယ္မ်ား အသက္ ငါးႏွစ္အရြယ္မွာ အေယာက္ ငါးဆယ္မွာ တစ္ေယာက္ေတြ႔ရေလ့ ရွိပါတယ္ ။ အဓိက ဓါတ္မတည့္ၿခင္းၿဖစ္ေစတာကေတာ့ ၾကက္ဥ ၊ ဘဲဥမွ အႏွစ္မ်ားမဟုတ္ပဲ အၿဖဴေရာင္ ပရိုတိန္းအလႊာပဲၿဖစ္ပါတယ္ ။ ႏြားႏို႔ ၊ ဆိတ္ႏို႔ ႏွင့္ သိုးမွရေသာ ႏို႔ ၊ ဒိန္ခဲစ သည္တို႔ကလည္း Food allergens မ်ားပဲ ၿဖစ္ပါတယ္ ။ အၿခား အစားအေသာက္မွ ဓါတ္မတည့္ မႈၿဖစ္ေစတဲ့အရာေတြကေတာ့ ပဲပိစပ္ ၊ ဂ်ံဳေစ့ ၊ ငါး ၊ shellfish ငါး (အခြံမာရွိ၍စားေကာင္းေသာငါး ) ၊ သစ္သီး သစ္ရြက္မ်ား နဲ႔ အၿခား သဘာ၀မဟုတ္တဲ့ အေရာင္အနံ႔အရသာ နဲ႔ၿပဳလုပ္ထားတဲ့ စားေသာက္ ဖြယ္ ရာေတြပဲ ၿဖစ္ပါတယ္ ။

Non-food protein allergen မ်ား

-ၾကက္ေပါင္ေစး ၊ ရာဘာေစး
-ကီ၀ီသီး
-ေထာပတ္သီး
-သစ္အယ္သီး
-ငွက္ေပ်ာသီး စသည္တို႔ ၿဖစ္ပါတယ္ ။

Ref : Wikipedia

ဆက္လက္ေရးသားပါဦးမည္ ။

သက္တန္႔ခ်ိဳ
24 September 2010

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................


Related Posts :



6 comments:

စႏၵကူး said...

တစ္ခုေလာက္ေမးခ်င္လို႔ပါ..
ရင္ဘတ္မွာေလ အနီကြက္ေတြျဖစ္လာပီး အနီ အစက္စက္ေလးေတြ..နဲ႔ အဖုေသးေသးေလးေတြ (ကပ္မေနဘူး) နဲနဲေလးျခားျခားပီး အျပင္လိုက္ ျဖစ္လာ တာဘာေၾကာင့္မ်ားပါလဲရွင့္။
အစားလဲ ပံဳမွန္ထက္ထူးတာမစားပါဘူး.
ေက်းဇူးပါ..

hninpwint said...

ဆရာ..ဓာတ္မတည္.မွု.ေၾကာင့္ႏွာအၿမဲေခ်တတ္ပါသလား။ကြ်န္မကအၿမဲႏွာေစးေနတတ္လို.ပါ..ပူရင္လည္းၿဖစ္တတ္သလို..ေအးရင္ၿဖစ္တတ္ပါတယ္...အနံၿပင္းၿပင္းေတြရရင္လည္းၿဖစ္တတ္ပါတယ္။ဆရာ၀န္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားနဲ.ၿပဖူးပါတယ္။ဒါေပမဲ့လည္းမသက္သာပါဘူးဆရာ.cetirizineကိုအၿမဲလိုေဆာင္ၿပီးေသာက္ေနရပါတယ္။အဲဒီေဆးကိုလည္းအၿမဲေသာက္လိုေကာင္းပါမလားလို.ပါ....ၿပီးေတာ့တခါတေလႏွာေခါင္းထိပ္ဖ်ားေလးေတြလည္းယားတတ္ပါတယ္..ဘာေၾကာင့္အဲလိုၿဖစ္တယ္ဆိုတာ..သိခ်င္ပါတယ္..ေက်းဇူးၿပဳၿပီးေၿဖၾကားေပးေစလိုပါတယ္..ဆရာရွင့္

ဇီ၀က (ေဆး-၂) said...

Hello sayar, I would like to reference your article in Myanmar Wikipedia.

Hay said...

ဆရာရွင္႔
သမီးမွာ allergic ျဖစ္ေနတာၾကာပါၿပီ
ႏွစ္နဲ႕ခ်ီၾကာေအာင္ျဖစ္လိုက္ ေပ်ာက္သြားလိုက္ ျပန္ျဖစ္လိုက္နဲ႔ သံသရာလည္ေနတာပါပဲ
သမီးတို႔လမ္းထိပ္ကဆရာ၀န္က cetrezine ေသာက္ခိုင္းလို႔ ေသာက္ေနတာ တစ္ႏွစ္ေလာက္ရိွပါၿပီ
သက္သာတာကလြဲလို႔ မေပ်ာက္ေသးပါ
ေဆးေသာက္ေနရင္းနဲ႔ေတာင္ allergic ျဖစ္တတ္ပါတယ္
သမီးအေနနဲ႔ ဘယ္လိုကုသမႈခံယူသင္႔ပါသလဲ
ဘယ္လိုဆရာ၀န္နဲ႔ ျပသင္႔ပါသလဲရွင္႔(ဥပမာ အေထြြေထြသမားေတာ္)
လမ္းညႊန္ေပးပါဆရာ
ေက်းဇူးတင္ပါတယ္

Hay said...

ဆရာရွင္႔
သမီးမွာ allergic ျဖစ္ေနတာၾကာပါၿပီ
ႏွစ္နဲ႕ခ်ီၾကာေအာင္ျဖစ္လိုက္ ေပ်ာက္သြားလိုက္ ျပန္ျဖစ္လိုက္နဲ႔ သံသရာလည္ေနတာပါပဲ
သမီးတို႔လမ္းထိပ္ကဆရာ၀န္က cetrezine ေသာက္ခိုင္းလို႔ ေသာက္ေနတာ တစ္ႏွစ္ေလာက္ရိွပါၿပီ
သက္သာတာကလြဲလို႔ မေပ်ာက္ေသးပါ
ေဆးေသာက္ေနရင္းနဲ႔ေတာင္ allergic ျဖစ္တတ္ပါတယ္
သမီးအေနနဲ႔ ဘယ္လိုကုသမႈခံယူသင္႔ပါသလဲ
ဘယ္လိုဆရာ၀န္နဲ႔ ျပသင္႔ပါသလဲရွင္႔(ဥပမာ အေထြြေထြသမားေတာ္)
လမ္းညႊန္ေပးပါဆရာ
ေက်းဇူးတင္ပါတယ္

psych said...

ၾကဳံေတြေနရတာေတ့ ဒီ လို ပါ.. အခုလို ေဆာင္းတြင္ူ ဘက္ နဲ႕ေႏြ ဘက္ေတြ မွာ ဆိုရင္ ပိုျဖစ္ပါတယ္... ရားယံျပီး အဖုေလးေတြ ျဖစ္ လာ တာ ပါ.. ေအး ေစတဲ့ အရာတခုခု ကိုျဖစ္ေနတဲ့ေနရာမွာ ကပ္ လိုက္ ၇င္ ေတာ့အရားသက္သာပါတယ္ျပီးရင္ ေပ်ာက္သြားတတ္ပါတယ္... မ်ားေသာ အားျဖင့္..ေခ်ြးထြက္ ေနခ်ိန္ အသား မွာ ေရ သို႕မဟုတ္ Lotion ေၾကာင့္စို ေနခ်ိန္ မွာ.. ဖုန္မႈန္႕ လာကပ္ ရင္ျဖစ္တပ္ ပါတယ္.. သမီၚ တို႕ ေနေနတာ ကလဲ ျမန္မာ ျပည္ဆိုေတာ့ ဖႈန္မလြတ္ပါ ဘူး.. ဘယ္လို ကာကြယ္ ႏိုင္ ပါ သလဲ... ???