Life Cycle (2)

ထို႔ေၾကာင့္ ဤအရာကို သံသရာ ဟုေခၚသည္ (၂)

Juan

ေရာဂါႏွင့္ သမား

နာျခင္း သို႔မဟုတ္ ေရာဂါ ဖိစီး ႏွိပ္စက္ ျခင္းခံ ရသူ မ်ားကို လြယ္လြယ္ ကူကူ လူနာ လို႔ အမည္ေပး ကင္ပြန္းတပ္ ၾကပါ တယ္။ လူနာ ျဖစ္လာ တဲ့အခါ လူသားရဲ ႔ ဇာတိ စိတ္အရ၊ ခံစား ေနရ တဲ့ ေ၀ဒနာ ကိုအျမန္ ဆံုးေပ်ာက္ ကင္းခ်မ္းသာ ခ်င္ၾကတယ္။ ေပ်ာက္ကင္း ဖို႔နည္းလမ္း ေတြကိုလည္း ရွာၾက ေဖြၾက တယ္။ ေ၀ဒနာ အျပင္း အထန္ ခံစား ေနရ တာကို ဘာမွ မလုပ္ပဲ ငုတ္တုတ္ ေပထိုင္ ၿပီး သူ႔ဘာသာ သူ ျပန္ေကာင္း ေအာင္ ေစာင့္တဲ့သူ မရွိ ဘူးလို႔ မေျပာ ႏိုင္ေပမဲ့ အလြန္ အင္မတန္ နည္းပါး ပါလိမ့္မယ္။ မည္သည့္ တန္ဖိုး ကိုေပးဆပ္ ရသည္ ျဖစ္ေစ ကိုယ္ခံစား ရတဲ့ ေ၀ဒနာ ကို ပိန္းၾကာ ဖက္တြင္ ေရ မတင္ သလို အျမန္ ဆံုး သာေပ်ာက္ ကင္းခ်င္ ၾကသမို႔ သမား ေခၚတဲ့ ေ၀ဒနာ ကိုေပ်ာက္ ကင္းေအာင္ ကုသ ေပးႏိုင္စြမ္း ရွိေသာ ပုဂၢိဳလ္ မ်ားရဲ ႔ အခန္း ကဏၭ ဟာ လူ႔ေဘာင္ ေလာက မွာ အေရးပါ လာပါတယ္။

လူတစ္ဦး ေ၀ဒနာ ခံစား ရလို႔ သမားေတာ္ ထံခ်ဥ္းကပ္ တယ္ဆိုပါစို႔။ သူ႔ရဲ ႔ရည္ရြယ္ခ်က္ ကခံစား ေနရ တဲ့ ေရာဂါ ေပ်ာက္ကင္း ဖို႔၊ သမားရဲ ႔ ရည္ရြယ္ခ်က္ က- လူနာခံစား ေနရတဲ့ ေ၀ဒနာ ေပ်ာက္ကင္း ဖို႔အတြက္ ထိေရာက္ တဲ့ကုသ မႈေပး ဖို႔ပဲ မဟုတ္လား။ ေလာက မွာရွိရွိ သမွ် သမား သို႔မဟုတ္ ေဆးဆရာ အားလံုး ဟာဒီရည္ရြယ္ ခ်က္ႀကီးကို ဦးထိပ္ ပန္ဆင္ ၿပီး အလုပ္လုပ္ ၾကတာပါပဲ။ ထိေရာက္ တဲ့ကုသ မႈ ကိုေပးခ်င္ရင္ ပထမ ဆံုးလိုအပ္ ခ်က္က လူနာ ခံစား ေနရ တဲ့ေရာဂါ ေ၀ဒနာ ရဲ ႔ အေၾကာင္းရင္း ကိုသိမွ ျဖစ္မယ္ ဆိုတာကို သေဘာေပါက္ လာၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပဲေခတ္ အဆက္ဆက္ သမားေတာ္ တို႔ဟာ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ရျခင္း အေၾကာင္းရင္း မ်ားကို ရွာေဖြ ေဖၚထုတ္ စံုစမ္း ခဲ့ၾကပါတယ္။ ရရွိ လာတဲ့ အခ်က္ အလက္၊ အေျခ အေန ေတြေပၚ အေျခခံၿပီး ေရာဂါ ျဖစ္ရျခင္း အေၾကာင္း မ်ားကို သီအိုရီ မ်ား၊ အႏုမာန မွန္းဆခ်က္ (Hypothesis) မ်ား အျဖစ္ ေဖာ္ထုတ္ ခဲ့ၾကတယ္။ မွန္တာလည္းရွိ၊ မွားတာလည္း အမ်ားႀကီးေပါ့။ အေျခ အေန နဲ႔ အခ်ိန္ အခါ ေပၚမူတည္ၿပီး ေျပာင္းလဲ ခဲ့ၾကတဲ့ အေနာက္တိုင္း ေဆးပညာ ရဲ ႔ သမုတိ သစၥာ သီအိုရီ မ်ားကို အနည္းငယ္ တင္ျပ ပါရေစ။

(က) သဘာ၀လြန္ သီအိုရီ
ေရွးပေ၀ သဏီ တုန္းက လူသား ဟာေ၀ဒနာ တစ္ခုခု ခံစား ရၿပီ ဆိုရင္ ဘာေၾကာင့္ ျဖစ္ရသလဲ ဆိုတာ ကိုနက္နက္ နဲနဲ စဥ္းစား ႏိုင္စြမ္း မရွိ ခဲ့ပါ။ စား၊၀တ္၊ ေနေရး ျဖစ္တဲ့ Basic Needs ကိုဦးစား ေပးေျဖရွင္း ရတဲ့ ေခတ္မို႔ Safety Needs ျဖစ္တဲ့ က်န္းမာေရး ကိုလွည့္ၾကည့္ ေျဖရွင္း ခ်ိန္မရ တာက တစ္ေၾကာင္း၊ က်ိဳးေၾကာင္း ဆင္ျခင္ တံုတရား အားနည္း တာက တစ္ေၾကာင္း တို႔ေၾကာင္း ေရာဂါ ေ၀ဒနာ ရဲ ႔အေၾကာင္း တရား ကိုမျမင္ ႏိုင္တဲ့ သဘာ၀ လြန္ ျဖစ္ရပ္ မ်ား အေပၚ ပံုခ် လိုက္ေလ့ ရွိတယ္။ မိုးနတ္ မင္းႀကီး စိတ္ဆိုးလို႔၊ ေလနတ္ သားက ေဒါပြလို႔၊ မီးနတ္ ကို မပူေဇာ္လို႔၊ စုန္း၊ ကေ၀၊ ေျမဘုတ္၊ ဘီလူး၊ ၿပိတၱာ၊ နာနာ ဘာ၀၊ တေစၦ၊ သရဲ မ်ားက ေသာက္ျမင္ကပ္ကပ္ နဲ႔ ျပဳစား လို႔ ေရာဂါ ျဖစ္ရတယ္ ဆိုၿပီး ယူဆ လိုက္ၾက တယ္။ ေအးေရာ၊ ခုေခတ္ ေျပာေျပာ ေနတဲ့ ဘာမွ လာရွင္း ျပမေနနဲ႔ ဆုိတာ မ်ိဳးေပါ့၊ ကိုယ့္လက္ ကလြတ္ ႁဗြတ္ ဆိုၿပီး ေျပာခ် လိုက္တဲ့ သေဘာပါပဲ။ ထူးဆန္း တာက ေတာ့ ဂလိုဘယ္ လိုက္ေဇးရွင္း ေခတ္၊ စူပါ အင္ေဖာ္ ေမးရွင္း တကၠႏို လိုဂ်ီ ေခတ္ လို႔ ေျပာေျပာ ေနတဲ့ ပစၥဳပၸန္ ကာလ မွာေတာင္ ဒီသီအိုရီ ဟာ ကမၻာ့ေနရာ ေဒသ အေတာ္မ်ားမ်ား မွာပန္းပန္လွ်က္ပဲ ရွိေန ေသးတယ္္။

(ခ) ဟန္ခ်က္ညီ သီအိုရီ
ေခတ္ေတြ ေျပာင္းၿပီး လူျဖစ္သက္ ရင့္လာ တာနဲ႔ အမွ် စဥ္းစား ႏိုင္စြမ္း ရွိလာ တဲ့လူသား ေတြဟာ လူမႈေရး၊ စီးပြားေရး၊ ဘာသာေရး၊ က်င့္၀တ္ ဆိုင္ရာ အေတြး အေခၚ မ်ားျမင့္မား လာတာနဲ႔ အမွ် ေရာဂါ ေ၀ဒနာဟာ ဘုရားရိုက္လို႔၊ နတ္ ခိုက္လို႔ ဆိုၿပီး အယံုႀကီး ယံုေနတဲ့ အဆင့္ ထက္ပို ၿပီးေတြးေတာ ဆင္ျခင္ ႏိုင္စြမ္း ရွိလာ ၾကတယ္။ မဇၥ်ိမ ကအစျပဳခဲ့တဲ့ ဟန္ခ်က္ညီ သီအိုရီ ဟာအဲဒီ ေခတ္ အခါ ကအလြန္ေရွ ႔တန္း ေရာက္ေသာ ေမာ္ဒန္ အေတြးအေခၚသစ္ ျဖစ္ခဲ့တယ္။ လူ႔ ခႏၶာကိုယ္ မွာ အဓိက က်တဲ့ ေလ၊ သည္းေျခရည္ နဲ႔ သလိပ္ ဆိုတဲ့ ဓါတ္သံုးပါး ဟန္ခ်က္ ညီညီ လည္ပါတ္ ေနႏိုင္ရင္ လူဟာ က်န္းမာေနၿပီး ဒီဓါတ္သံုးပါး အနက္ တစ္ခုခု ေဖာက္ျပန္ တာနဲ႔ ေရာဂါ ေ၀ဒနာ အစပ်ိဳး ေတာ့တာပဲ လို႔ ဒီသီအိုရီ ကဆိုပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္း မွာ ဒီသီအိုရီ ကိုပဲ ဥေရာပ၊ ဂရိ ေဆးပညာ ကေကာ္ပီ လုပ္ပါတယ္။ (ေကာ္ပီရိုက္ ဥပေဒ ကိုဥေရာပ ကစတင္ ခ်ိဳးေဖာက္ တာလို႔ ေျပာရမလား?)၊ ျမန္မာ ျပည္မွာ ေခတ္စား တဲ့ အာယုေဗဒ ေဆးပညာ ရဲ ႔ မူလ ဘူတ ဓါတ္ႀကီး ေလးပါး (ပထ၀ီ၊ အာေပါ၊ ေတေဇာ၊ ၀ါေယာ) ဆိုတာလည္း ဒီက ဆင့္ပြား ထြက္လာတဲ့ အခက္အလက္ပါပဲ။

(ဂ) ေလသီအိုရီ
ဟန္ခ်က္ညီ သီအိုရီ ေခတ္ကုန္ သြားခ်ိန္ မွာ ဥေရာပ ဖက္မွာ ေလသီအိုရီ ဆိုတာ ေပၚလာ ျပန္တယ္။ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ရျခင္း ကို မသန္႔ရွင္းေသာ၊ အဆိပ္ အေတာက္ ပါေသာ ေလပုပ္္ ေလသိုး ကိုရႈမိ၊ ရိႈက္မိ လို႔- လို႔ဆိုျပန္တယ္။ ကူးစက္ ေရာဂါ ေတြလို႔ ဒီေန႔ေခတ္ ရွင္းရွင္း လင္းလင္း သိထားတဲ့ ကာလ၀မ္း၊ ဌက္ဖ်ား၊ ပုလိပ္ စတဲ့ ေရာဂါ အားလံုး ဟာ အရင္း စစ္လိုက္ ေတာ့ အယုတ္ တမာ ေလဆိုး ေၾကာင့္ လို႔စြပ္စြဲ ပါတယ္။ သူမ်ား ေျပာတိုင္း မယံု ခ်င္ၾကသူ ေတြက သုေတသန ေတြလည္း လုပ္ၾကည့္ ၾကတယ္။ ဟုတ္ေလာက္ တယ္လို႔ ထင္စရာ ရွိတဲ့ အေထာက္ အထား ေတြ႔လည္း ေတြ႔ခဲ့ ၾကပါေသး။ ေနာက္ပိုင္း က်မွ ဒီအေထာက္ အထားေတြဟာ ေဆး သုေတသန မွာ သတိ ထားရမဲ့ တႏြယ္ငင္ တစင္ပါ အမွားမ်ား (Confounders) အျဖစ္ ႏွလံုးသြင္း လက္ခံ လာခဲ့ ၾကတယ္။ ထိုေခတ္ ထိုအခါ ကေတာ့ ပရမတၱ သစၥာ နီးနီး ေလာက္ယံုခဲ့ ၾကတယ္ေလ။

ဌက္ဖ်ား (Malaria) ဆိုတာ အီတလီ စကား၊ အဓိပၸါယ္ က Bad air disease တဲ့၊ ေနာက္ပိုင္း မွာ Plasmodium ဌက္ဖ်ား ပိုးေၾကာင့္ ေရာဂါ ရတာ၊ ဒီပိုး ကို Anopheles ျခင္ ကသယ္ ေဆာင္ၿပီး ဒီျခင္ ကိုက္လို႔ ေရာဂါျဖစ္ တာမွန္း သိလာေပမဲ့ အရင့္ အရင္ ကေပး ထားခဲ့တဲ့ နာမည္မွား ႀကီးက တြင္ေနၿပီ မို႔ ျပင္မရေတာ့ပါ။ ငယ္ငယ္က ဖိုးေထာ္ လို႔ ႏႈတ္က်ိဳး ေအာင္ေခၚ ခဲ့ၾက ၿပီး ႀကီးလာမွ ထက္မိုးအာကာ လုပ္ခ်င္ လို႔ မရေတာ့ဘူး၊ ေသရာ ပါေအာင္ ငယ္နာမည္ ကတြင္ခဲ့ ၿပီေလ။

(ဃ) အမႈန္ အမႊား သီအိုရီ
ႏွစ္တစ္ေထာင္ အေမွာင္ ေခတ္ႀကီး ကိုေက်ာ္ျဖတ္ ခဲ့ၿပီး ျပန္လည္ ႏိုးထ လာခဲ့တဲ့ ဥေရာပ ရဲ ႔ရီေနဆြန္း ကာလ လို႔သမိုင္းတြင္ ခဲ့တဲ့ ၁၅၀၀ ခုႏွစ္ ေတြေလာက္မွာ ေပၚေပါက္လာတဲ့ သီအိုရီျဖစ္တယ္။ ဖရာ႔ ကက္စတို လီးယပ္စ္ ဆိုတဲ့ အီတလီ ဆရာ၀န္ တစ္ဦး ကစတင္ ေဖာ္ထုတ္ ခဲ့တယ္ ဆိုပဲ။ သာမန္ မ်က္စိ နဲ႔ မျမင္ႏိုင္တဲ့ အမႈန္ အမႊား ေလးေတြ လူနာ တစ္ေယာက္ ကေန ေနာက္တစ္ေယာက္ ကိုကူး စက္ ရာက တဆင့္ ကူးစက္ ေရာဂါ ေတြ ျဖစ္ပြား ပါသတဲ့။ လိင္ ကတဆင့္ ဆစ္ဖလစ္ ေရာဂါ ကူး စက္ ႏိုင္တယ္ ဆိုတဲ့ လမ္းေၾကာင္း မွန္ကို ေတြ႔ခဲ့ ၿပီးခါမွ လူေတြ သိခ်င္ ၾကတဲ့ အမႈန္ အမႊား ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဘယ္လို လမ္းေၾကာင္း ေတြက တဆင့္ ဘာေၾကာင့္ ကူးရ တာလဲ ဆိုတဲ့ ေမးခြန္း ေတြကို ေျပလည္ ေအာင္ မေျဖရွင္း ႏိုင္လို႔ သူ႔ကို ထင္ရာ ျမင္ရာ ေလွ်ာက္ေျပာ သူအျဖစ္ ကင္ပြန္းတပ္ ခံခဲ႔ ရရွာတယ္။

(င) အလုိ အေလွ်ာက္ ျဖစ္ပြား ျခင္း သီအိုရီ
ေရာဂါ ဆိုတာ သူ႔ဖာသာ သူျဖစ္ ခ်င္တဲ့ အခ်ိန္မွာ တားမႏိုင္ ဆီးမရ နဲ႔ အလို အေလွ်ာက္ ျဖစ္ေတာ့ တာပဲ ဆိုတဲ့ သီအိုရီ တစ္ခု ေခတ္စား ခဲ့ပါေသး တယ္။ ေခတ္ေနာက္ျပန္ ဆြဲယံု မက ေရွ ႔က ေပၚေပါက္ ခဲ့တဲ့ လူသားရဲ ႔ က်ိဳးေၾကာင္း ဆင္ျခင္တံု တရား နဲ႔ အသိဥာဏ္ ေတြကို ပါ ေျမာင္းထဲ ဆြဲခ် လိုက္တဲ့ သီအိုရီ ပါပဲ။ ဒီလို သာဆို ရင္ေတာ့ ေရာဂါ ဆိုတာ ျဖစ္ခ်င္ တဲ့ အခ်ိန္ ထျဖစ္ၿပီး ေပ်ာက္ခ်င္တဲ့ အခ်ိန္ ေပ်ာက္လိမ့္ မေပါ့။ သမားေတာ္ ဆိုတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ ေတြကို ဘဇာ ေၾကာင့္ အားကိုး ေနရ ဦးမွာလဲ လို႔ လူေတြ ထင္ေယာင္ ထင္မွား ျဖစ္ေစ တဲ့အထိ ေဆးပညာ ကိုအိုးမဲ သုတ္ခဲ့တဲ့ သီအိုရီ ပါပဲ။

(စ) ပိုးမႊား သီအိုရီ
ေရွ ႔က တင္ျပ ခဲ့တဲ့ သီအိုရီ အားလံုး နီးပါး ဟာ အခ်ိဳ ႔က ကိုယ္ထင္ရာ ကိုယ္ေျပာၾကတာ၊ အခ်ိဳ ႔က သိပၸံ ပညာကို အတိုင္း အတာ တစ္ခုထိ အသံုးခ် ၿပီးေဖာ္ ထုတ္ခဲ့ၾက တာဆိုေပမဲ့ သိပၸံ နည္းက် အစစ္ ေဆးခံ ႏိုင္တဲ့ ေဒါင္ေဒါင္ျမည္ တစ္ခုမွ မပါခဲ့ ပါ။ ဒီလိုနဲ႔ပဲ ေဆးပညာ သမားေတာ္ မ်ားဟာ ကာလ တစ္ေလွ်ာက္လံုး ေပ်ာက္ေသာ လမ္းမွာ စမ္းတ၀ါး၀ါး ျဖစ္ေနရာက ၁၉ ရာစု ေႏွာင္းပိုင္း ေလာက္မွာ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ေရာင္ျခည္သစ္ ေပၚထြန္း လာခဲ့ပါ တယ္။ ခရစ္ သကၠရာဇ္ ၁၆၇၀ မွာ အန္သိုနီ လူ၀င္ဟုတ္ ဆိုတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ အဏုၾကည့္ မွန္ဘီလူး ကိုစတင္ တီထြင္ လိုက္ရာက ဒီပစၥည္း ေလးေက်းဇူး နဲ႔ အရင္ ကမျမင္ ခဲ့၊ မသိခဲ့ တဲ့ အသိသစ္ ေတြရလာၾကတယ္။ ဖိုးသူေတာ္ မ်က္စိလည္ရင္ ဆြမ္းဆန္ မ်ားမ်ား ရတတ္သလို၊ ပညာရွင္ေတြ မ်က္စိ လည္ရင္ အသိသစ္ မ်ားမ်ား ရတတ္ ပါတယ္။ ျငင္းၾကရင္း၊ ခံုၾကရင္း၊ ေဟာတစ္ေကာင္၊ ေဟာတစ္ေကာင္ ရွာလို႔ ေတြ႔ရင္း နဲ႔ပဲ ေရာဂါ ေတြဟာ microbe ေခၚ မ်က္စိနဲ႔ မျမင္ႏိုင္တဲ့ ပိုးမႊား ေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ရတယ္ ဆိုတာကို တျဖည္းျဖည္း လက္ခံ လာခဲ့ ၾကတယ္။

လူ၀ီ ပါစခ်ာ (၁၈၂၂-၁၈၉၅) လက္ထက္ မွာေတာ့ ဒီ အႏုမာန အယူအဆ ကိုခိုင္ခိုင္ မာမာ သက္ေသ ျပႏိုင္ ခဲ့တယ္။ တီဘီ ပိုး ကိုေဖာ္ ထုတ္သူ ေရာဘတ္ ေကာ့ခ်္ ဆိုရင္ Koch’s postulate ဆိုတဲ့ ကိုယ္ပိုင္ အယူအဆ တစ္ရပ္ ကိုရဲရဲ ေတာက္ ေဖာ္ထုတ္ ခဲ့တယ္။ သူ႔ အဆိုကို လြယ္လြယ္ ေျပာရရင္-

ေရာဂါ သည္ မ်က္စိ ျဖင့္ မျမင္ ႏိုင္ေအာင္ ေသးငယ္ေသာ ပိုးမႊား မ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္၏။ ထို႔ေၾကာင့္ ေရာဂါသည္ လူနာ တိုင္း၏ ခႏၶာကိုယ္ တြင္ ေရာဂါပိုး မ်ားရွိ၏။ ထိုေရာဂါပိုး တို႔ကို လူနာ၏ ခႏၶာကိုယ္ မွ တနည္းနည္း ျဖင့္ထုတ္ ယူၿပီး အဏုၾကည့္ မွန္ဘီလူး ျဖင့္ၾကည့္လွ်င္ ပိုးေတြ႔ ကိုေတြ႔ ရမည္။ Culture လုပ္ၿပီး ေမြးျမဴလွ်င္ ပိုးမ်ား ေပါက္ဖြား ရမည္။ ေပါက္ဖြား လာေသာ ပိုးတို႔ ကိုေရာဂါ ကင္းစင္သည့္ လူ သို႔မဟုတ္ သတၱ၀ါ တစ္မ်ိဳးမ်ိဳး ၏ခႏၶာ ကိုယ္တြင္း ျပန္လည္သြတ္သြင္း ေပးႏိုင္လွ်င္ ပထမ ပိုးထုတ္ယူ လိုက္သည့္ လူနာ ခံစား ခဲ့ရသည္႔ ေရာဂါေ၀ဒနာ အတိုင္း ထပ္တူထပ္မွ် ေရာဂါ ျဖစ္ပြားေစ ရမည္။ တူညီ ေသာ ေရာဂါ ခံစား ေနရသူ ေ၀ဒနာ သည္တိုင္း ၏ခႏၶာကိုယ္ မွထုတ္ယူ လိုက္ေသာ ေရာဂါပိုး သည္တစ္မ်ိဳး တစ္စား တည္းသာ ျဖစ္ေစ ရမည္။ ဤမွန္ေသာ သစၥာ တရား ကိုငါ ေတြ႔ရွိ ခဲ့သည္။

ေဖာ္ျပ ပါပါတ္လည္ ရိုက္သေဘာ တရားကို ေတြ႔ရွိ ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ၿပီး လက္ခံ ခ်င္စရာ အေထာက္ အထား မ်ားကို တီဘီပိုး နဲ႔ သက္ေသ ျပႏိုင္ ခဲ့ေပမဲ့ တီဘီ ပိုးရဲ ႔မ်ိဳးတူ မူကြဲ ညီအကို ေတာ္ အနာႀကီး ေရာဂါပိုး နဲ႔ ႀကံဳရ တဲ့ အခါမေတာ့ သူ႔ ပါတ္လည္ ရိုက္သေဘာ တရားႀကီး ဒူးေထာက္ လက္ေႁမႇာက္ရေလာက္ေအာင္ ပိုးတို႔၏ မာယာ နဲ႔ႀကံဳေတြ႔ ခဲ့ရရွာတယ္။ ဘာပဲ ေျပာေျပာ ပိုးမႊား သီအိုရီ ဟာ သူ႔ေရွ ႔က ေနာင္ေတာ့္ ေနာင္ေတာ္ သီအိုရီ အားလံုးထက္ အျပတ္ အသတ္ တိက် ၿပီးသိပၸံ နည္းက် တယ္ ဆိုတာ ကိုေတာ့ မျငင္း ႏိုင္ပါ။

(ဆ) သံုးေခ်ာင္း ေထာက္ သီအိုရီ
ပိုးမႊား သီအိုရီ ကိုေျခာက္ပစ္ကင္း သဲလဲစင္ အျဖစ္ အေနာက္တိုင္း ေဆးပညာရွင္ အားလံုး တညီ တညြတ္ တည္းလက္ခံ ခဲ့ၾက ေပမဲ့ အခ်ိန္ၾကာ လာတာနဲ႔ အမွ် လစ္ကြက္၊ ဟာကြက္ ကေလး ေတြကို ေတြ႔လာ ရျပန္တယ္။ ေရာဂါ တိုင္းဟာ ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ကူးစက္ ေရာဂါ မ်ား မဟုတ္၊ ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္ ဆိုေစ ဦးေတာ့၊ ပိုးရွိ ေနယံု သက္သက္ နဲ႔ ေရာဂါ ရေလာက္ တဲ့ အထိ အျဖစ္ မဆိုး ႏိုင္ဘူး ဆိုတာ ေတြ႔လာ ခဲ့ၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေရာဂါ တစ္ခု ျဖစ္ပြား ဖို႔ အတြက္ အနည္းဆံုး အေၾကာင္း တရား သံုးပါး ဖိုခေနာက္ ဆိုင္ ဆံုဖို႔ လိုအပ္ တယ္လို႔ ယူဆ လာခဲ့ ၾကျပန္ ပါတယ္။ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ေစေသာ လက္သည္ တရားခံ (Agent)၊ ေရာဂါ လက္ခံ မည့္သူ (Susceptible Host) နဲ႔ အထက္ပါ အေၾကာင္း ႏွစ္ပါး ဖူးစာ ဆံုေအာင္ ဖန္တီးေပး ႏိုင္ေသာ ပါတ္၀န္းက်င္ (Suitable Environment) ဆိုတဲ့ ဒီအေၾကာင္း သံုးပါး ရင္ဆိုင္ ဆံုေတြ႔ ပါမွ ဘယ္ေရာဂါ မဆို ျဖစ္ပြား တတ္ ပါသတဲ့။ ဒါေၾကာင့္ လည္းဒီ အေၾကာင္း သံုးပါး ကိုေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈ ႀတိဂံ၏ အနားစြန္း ေထာင့္သံုးဖက္ (Epidemiological Triad of Causation) လို႔ ေခၚခဲ့ ၾကပါတယ္။

(စ်) ပင့္ကူ အိမ္ သီအိုရီ
ဒုတိယ ကမၻာစစ္ အၿပီး စစ္ေအး ကာလ မ်ားမွာ ေရွးယခင္ ကလူသား ကိုပံုမွန္ ႏွိပ္စက္ ေနၾက ကူးစက္ ေရာဂါ မ်ား အျပင္ မကူးစက္ ႏိုင္ေသာ နာတာရွည္ ေရာဂါ မ်ား ဆိုတဲ့ ေနာက္ထပ္ ေရာဂါ ေဖာက္သည္ႀကီး တစ္ဦး တိုးလာ ပါတယ္။ ႏွလံုး၊ ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ိဳ၊ ကင္ဆာ အစ ရွိတဲ့ ေရာဂါ မ်ားေပါ့။ တစ္ေက်ာင္း တစ္ဂါထာ၊ တစ္ရြာ တစ္ပုဒ္ ဆန္း၊ ဆိုသလိုပဲ ဒီေရာဂါ ေတြက ကူးစက္ ေရာဂါ ေတြနဲ႔ သေဘာ သဘာ၀ ခ်င္းအင္ မတန္ ကြဲလြဲ တယ္။ ဒါေၾကာင့္ အခ်ိန္ ေပးၿပီး ေလ့လာ ၾကရ ျပန္ေရာ။ ေရာဂါ ျဖစ္ေစတဲ့ ပိုးဟာ ဒီမွာေဟ့ လို႔ လက္ညိႇဳး ထိုးျပ ၿပီးတရားခံ ရွာလို႔ လဲမရ၊ လက္သည္ လည္းတိတိ ပပ မရွိ၊ ဟိုဟာ ေၾကာင့္ လည္းျဖစ္ႏိုင္၊ ဒီဟာ ေၾကာင့္ လည္းျဖစ္ႏိုင္၊ ျဖစ္ႏိုင္ တဲ့လက္သည္ ေတြက လည္းအနမတဂၢ၊ ဒါကပဲ မကူးစက္ တတ္တဲ့ ေရာဂါ မ်ားရဲ ႔ trademark ျဖစ္လာ ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လည္း ဒီေရာဂါ မ်ိဳးေတြ ရဲ ႔ ျဖစ္ႏိုင္ဖြယ္ ရွိေသာ လက္သည္ မ်ား (Risk factors) ကိုရွာေဖြ ေဖာ္ထုတ္ လာၾက ရတယ္။

အနာႀကီး ေရာဂါ ဘာေၾကာင့္ ျဖစ္၊ Mycobacterium leprae ေၾကာင့္ျဖစ္ ဆိုရင္ ပြဲသိမ္း ေပမဲ့၊ ႏွလံုး ေသြးေၾကာ က်ဥ္းေရာဂါ ဘာေၾကာင့္ ျဖစ္၊ ႏွလံုး ေသြးေၾကာ က်ဥ္းပိုး ေၾကာင့္ျဖစ္- လုပ္ လို႔ မရပါ။ ေဆးလိပ္ေသာက္လို႔၊ ေသြးတိုး အခံရွိလို႔၊ ၀လို႔၊ ထိုင္းမိႈင္း လို႔၊ အဆီ အဆိမ့္ အလြန္ အၾကဴး စားလို႔၊ ကိုယ္လက္ လႈပ္ရွား အားကစား ကိုေ၀ရာ မဏိ လို႔၊ ေဒါသ က ေက်ာမ တက္ေနလို႔ စသည္ျဖင့္ တရားခံ စာရင္း ကတသီ တတန္းႀကီး ထြက္လာ ပါတယ္။ ဒါေတြကို မွ အဓိက တရားခံ၊ သာမည တရားခံ ျပန္ခြဲ၊ စာရင္းျပဳစု၊ ဒီတရားခံ ေတြထဲမွာ လည္း အခ်င္းခ်င္း ျပန္ၿပီး အားေပး အားေႁမႇာက္ ျပဳေန ၾကေသး၊ အားကစား မလုပ္၊ အစားခ်ည္း နင္းကန္ တြန္းစား လို႔၀၊ ၀ လို႔ေသြးတိုး၊ အဆီ ပိတ္ အစရွိ သျဖင့္ အမယ္ဘုတ္ ခ်ည္ခင္၊ ပင့္ကူအိမ္ လိုရွဳပ္ရွက္ ခတ္ ေနတဲ့အတြက္ ဒီေနာက္ဆံုးေပၚ ေရာဂါမ်ား ရဲ ႔ ျဖစ္ပြားမႈ ပံုစံက ယေန႔ ေခတ္ လူ႔ အဖြဲ႔ အစည္း ရဲ ႔ပံုစံ အတိုင္း မ်က္စိေနာက္ စရာ ရႈပ္ေထြး လွပါတယ္။ ပင့္ကူအိမ္ လူ႔အဖြဲ႔ အစည္းရဲ ႔ ပင့္ကူအိမ္ ေရာဂါ သီအိုရီ ေပါ့ေလ။

သမိုင္း တေလွ်ာက္ သမားဆို တဲ့ပုဂၢိဳလ္ေတြ၊ သိပၸံ ပညာရွင္ ေတြဟာဦးေဏွာက္၊ အခ်ိန္၊ သိကၡာ၊ ေသြး၊ ေခြ်း၊ မနည္း လွတဲ့ resources ေတြကို အရင္း တည္ၿပီး ေ၀ဒနာ အရင္းတည္ရာ၊ ေရာဂါ ရဲ ႔ဇစ္ျမစ္ ေတြကိုဘာလို႔မ်ား၊ နာနာၾကင္ၾကင္၊ ပင္ပင္ ပန္းပန္း ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ ၾကရ တာလဲ? အေျဖ ကေတာ့ သမားတို႔ ရဲ ႔တစ္ခု တည္းေသာ ရည္ရြယ္ ခ်က္ျဖစ္တဲ့ လူနာ ခံစား ေနရတဲ့ ေ၀ဒနာ သက္သာ ေပ်ာက္ကင္း စိမ့္ေသာဌာ ထိေရာက္ တဲ့ကုသမႈ ကိုေပးခ်င္ တဲ့အတြက္ ပဲမဟုတ္ ပါလား --- --- ---

Read More...

Collapse...

Life Cycle (1)

ထို႔ေၾကာင့္ ဤအရာကို သံသရာ ဟုေခၚသည္ (၁)
Juan

လူနာ ႏွင့္ ေရာဂါ

ေလာက မွာ လူရယ္ လို႔ျဖစ္ လာၿပီ ဆိုကတည္းက ေရွာင္လႊဲ မရတဲ့ အိုျခင္း၊ နာျခင္း၊ ေသျခင္း ဆိုတဲ့ ဒုကၡ ေတြနဲ႔ လူသား အားလံုး ႀကံဳေတြ႔ၾက ရမွာ ေျမႀကီး လက္ခတ္ မလြဲ။ ဒီဒုကၡ သံုးပါး ထဲမွာ အိုျခင္း နဲ႔ ေသျခင္း ကိုလူေတြ ေၾကာက္ၾက တယ္ ဆိုေပမဲ့ ေျပာစမွတ္ ျပဳေလာက္ေအာင္ ဖိန္႔ဖိန္႔တုန္ ျပားျပား၀ပ္ ေၾကာက္တာ မ်ိဳးေတာ့ မဟုတ္ဖူး။ ရင္ဆို လိုသည္ ျဖစ္ေစ၊ မဆိုင္ လိုသည္ ျဖစ္ေစ၊ တစ္ေန႔ ေတာ့ အားလံုး ႀကံဳေတြ႔ ၾကရမဲ့ ျဖစ္စဥ္ ေတြမို႔ အတန္ အသင့္ တရား ႏွလံုး သြင္းႏိုင္ ၾကတယ္။ ေတြ႔လည္း မေတြ႔ခ်င္၊ ဘယ္အခ်ိန္ ေတြ႔မယ္ မွန္းလည္း မသိ၊ ႀကံဳရ မွာကို လည္းေၾကာက္၊ ျဖစ္လာ ခဲ့ရင္ လည္း ငါ့မွ ကံကြက္က်ား ၿပီးျဖစ္ ရေလျခင္း၊ ေလာက ႀကီးက ငါ့ကို ရက္စက္တယ္။ မတ ရား လိုက္တာ၊ ငါေလး သနား ပါတယ္------ ဒီလို ဒီလို ယူႀကံဳး မရ၊ အပူလံုး ႂကြ စရာေတြ ျဖစ္ေအာင္ ပိုးစိုး ပက္စက္ လုပ္ႏိုင္ တာက ေတာ့ နာျခင္း တရား သို႔မဟုတ္ ေရာဂါ ဖိစီး ႏွိပ္စက္မႈ ပါပဲ။

ဘာေၾကာင့္မ်ား နာျခင္း ကိုလူေတြ အရမ္း ကာေရာ ေၾကာက္ရ သတုန္း။ နာတာထက္ ကိုေသတာက ပိုမဆိုး ေပဘူးလားကြဲ႔၊ ေသတာကို သိပ္မ ေၾကာက္ပဲ နာတာကို ေၾကာက္ၾက တယ္ဆိုေတာ့ မဟုတ္ေသး ဘူးေနာ္ လို႔ ေစာတက တက္ခ်င္ၾက မယ္ထင္တယ္။ ေစာဒက ဆိုတာလည္း တက္ရတဲ့ အမ်ိဳးကိုး၊ ေစာဒက က်လို႔မွ မရပဲ။

ေသတယ္ ဆိုတာ အားလံုး တစ္တန္း တစ္စား တည္း Universal process ေလ။ သာတူ ညီမွ် အလြန္ ရွိတယ္။ ဘယ္သူ ဘယ္ေလာက္ ႀကီးႀကီး ဘာႀကီး ျဖစ္ေန ေန ေသတာ ကိုေရွာင္လႊဲ လို႔မရ။ လူတိုင္းႀကံဳ ရမွာမို႔ လူတစ္ေယာက္ ေသၿပီ ဆိုရင္ ေသမွာေပါ့၊ အကုသိုလ္ မ်ားတာကိုး၊ ဘာကိုး၊ ညာကိုး စသည္ျဖင့္ ကဲ့ရဲ ႔ ရံႈခ် စရာအေၾကာင္း သိပ္မရွိ လွဘူး၊ သိပ္ကို ဆိုး၀ါး ေသာင္းက်န္း သူမ်ား ကလြဲရင္ ေပါ့ေလ။

“ေၾသာ္- သူေတာင္ ဆံုးသြား ရွာၿပီကိုး၊ အင္းေလ- လူဆိုတာ ေသမ်ိဳး ခ်ည္းပဲကုိး၊ ကိုယ့္ အလွည့္ လဲဘယ္ေတာ့ ေရာက္မယ္ မသိဘူး၊ ေနာက္ဘ၀ အတြက္ အထုပ္ ပါေအာင္ ဒါန နဲ႔ သီလ ပါရမီ ေလးေတြ ျဖည့္ထား ၾကေနာ္၊ အသက္ ကအငယ္ ေလးရွိ ေသးတာ၊ ေနမယ္ ဆို အမ်ားႀကီး ေနလို႔ ရေသးတာေနာ္၊ အရြယ္ ေကာင္းေလး၊ တိုင္းျပည္ အတြက္ အစား ထိုးမရ တဲ့ဆံုးရံႈး မႈေပကပဲ”

သို႔ကလို၊ ဟိုလို၊ ဒီလို ေတြေသသူ ရဲ ႔ ပညာ၊ ဂုဏ္၊ စည္းစိမ္၊ ဥစၥာ အေပၚမူတည္ၿပီး လူေသ အေပၚ ကြ်န္ေတာ္ တို႔ လူရွင္ ေတြက စိတ္မေကာင္း၊ သံေ၀ဂရ၊ ႏွေျမာ တသ ျဖစ္ၾက၊ ျဖစ္ခ်င္ ေယာင္ေဆာင္ ၾကတယ္။

ဘာပဲ ေျပာေျပာ၊ ေသတဲ့ အတြက္ ဂုဏ္မငယ္ လွဘူး၊ အနည္းဆံုး အသုဘ လာေမး တုန္းေတာ့ ေသသူ႔ မေကာင္းေၾကာင္း မေျပာ ၾကဘူး။ ဂႏၶာလရာဇ္ ႏြယ္ဖြား မ်ားေသရင္ လာသမွ် လူအားလံုး ရဲ ႔ကန္ေတာ့ ျခင္း ကိုေတာင္ ခံရေသးတယ္ မဟုတ္လား။

ေရာဂါ ျဖစ္ၿပီ ဆိုရင္ ေတာ့ဇာတ္လမ္း ကတစ္မ်ိဳး တစ္ဘာသာ ျဖစ္လာ ပါၿပီ။ မွတ္ပံုတင္ လုပ္သလိုမ်ိဳး ေရာဂါ တစ္မ်ိဳးတည္း ကို လူေတြ အားလံုး ၿပံဳျဖစ္ ၾကတာမ်ိဳး မဟုတ္ေတာ့ universal process မဟုတ္ေတာ့ပဲ comparative သေဘာ ေဆာင္လာ ပါတယ္။ သူမျဖစ္ ငါျဖစ္၊ သူစံ ငါခံ အေျခ အေန မ်ိဳးဆိုေတာ့ ေရာဂါ ႀကီးႀကီး မားမား ျဖစ္ခံ ရတဲ့ လူအတြက္ ကေတာ့ ေလာက ႀကီးဟာ အလြမ္းဇာတ္ သက္သက္ ပါပဲ။

ေသသူ အေပၚထားတဲ့ သေဘာထား မ်ိဳး ကိုလူေတြ ကေရာဂါ သည္အေပၚ ထားႏိုင္ၾက ပါ့မလား။ အသုဘ ကတစ္ခါ ပဲသြားေမး ရမယ္၊ ကိုယ့္စိတ္ ထဲပါပါ၊ မပါပါ အသုဘရွင္ ေတြစိတ္ခ်မ္း သာေအာင္ အံမေလး၊ အေသေစာ လို႔ ႏွေျမာ ပါဘိ၊ ဂြိ၊ ဂိ၊ ဘာညာ၊ ဇြတ္ႀကိတ္ ပစ္လိုက္ လို႔ရသေပါ့။

လူမမာ ဆိုတာ ကမေသ မေပ်ာက္ အမ်ိဳး။ ေသလည္း မေသ ေသးဘူး၊ ေရာဂါ ႀကီးကလည္း တန္းလန္း တန္းလန္း နဲ႔ ေပ်ာက္လည္း မေပ်ာက္ဘူး။ လူနာ ကိုသြားေလသူ လိုႏွေျမာ ပါဘိ ေတြဘာေတြ သြားခ်ီးမႊမ္း လို႔လည္း မရဘူး၊ ဆိုေတာ့- ေသတာ ထက္စာရင္ နာရတာ ဂုဏ္ငယ္၊ ဂိုက္ပဲ့ လြန္းလွတယ္။

ဒါေတာင္ ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါ ေပၚမူတည္ ၿပီးဂုဏ္ေရာင္ ရွိန္၀ါ ေသးသိမ္ ျခင္းဒီကရီ ကကြာျခားေသးတာ။

ႏွလံုး ေရာဂါ၊ ေသြးတိုး ေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ စတဲ့ မကူးစက္ ႏိုင္တဲ့ နာတာရွည္ ေရာဂါ မ်ားကို ခံစား ရတယ္ ဆိုၾကပါစို႔။ ႏွလံုး ေရာဂါ ရလို႔တဲ့၊ ျဖစ္မွာေပါ့၊ ကျမင္းေၾကာ ထတာကိုး၊ လို႔ဘယ္သူ ေျပာမလဲ၊ မေျပာ ေရးခ် မေျပာ၊ သနား ၾကင္နာ ၾကတယ္။ ေဆြမ်ိဳး သားခ်င္း ေတြက ျပဳစု ယုယ ၾကတယ္။ လူနာ ကိုဂရုစိုက္ လိုက္ၾကပါ လို႔ ဆရာ၀န္ ေတြေထြေထြ ထူးထူး မွာေန စရာ ကိုမလိုဘူး။ လူနာရွင္ ရဲ ႔ေငြေၾကး ဥစၥာ ျပည့္စံု မႈနဲ႔ လူနာ့ အေပၚျပဳစု ေစာင့္ေရွာက္ မႈဟာ တိုက္ရိုက္ အခ်ိဳးက်တယ္။ သူေဌး မ်ားဒီ လိုေရာဂါ မ်ိဳး ေတြျဖစ္လို႔ ကေတာ့ တစ္အိမ္လံုး ကဖူး- ဖူး နဲ႔ျမည္ေအာင္ ၀ိုင္းမႈတ္ ထားၾက တယ္။ လူနာ ကိုယ္တိုင္ ကငါ့ ကိုအေရး ေပးလွ ပါလား ဆိုတာ သိလာ ခ်ိန္မွာ လိုအပ္ တာထက္ ပိုၿပီး အခြင့္ အေရးယူ ကာ အိမ္သား မ်ား အေပၚ ဗိုလ္က် စိုးမိုး ေရး၀ါဒ ကိုလက္ကိုင္ ျပဳက်င့္သံုး လာသူမ်ား လည္းဒုနဲ႔ေဒး။ ဒါေၾကာင့္ လည္း တစ္ေခတ္ တစ္ခါ ကရုပ္ရွင္၊ ၀တၱဳ ေတြထဲမွာ အေမႀကီး ရဲ ႔ ႏွလံုး ေရာဂါ ဟာသမီး နဲ႔ သူ႔ရည္းစား ကိုခြဲတဲ့ တရားခံ အျဖစ္ မွန္မွန္ႀကီး အသံုးေတာ္ ခံခဲ့ရ တယ္။

“သမီး၊ အေမ့မွာ ႏွလံုး ေရာဂါ ရွိတာ သိတယ္ေနာ္။ အေမ သေဘာ မတူတဲ့ ဒီအေကာင္ နဲ႔ ခုခ်က္ခ်င္း အဆက္ျဖတ္ လိုက္ပါ သမီးရယ္၊ အေမ့ သမီး ကအေမ စိတ္မခ်မ္း သာတာ ဘာ----ဟာ------ဟာ (အေမာ ဆို႔သံ) မွ မလုပ္ဘူး ဆိုတာ အေမ သိပါတယ္”

ဒီလို အေပ်ာ့ ဆြဲခ်င္ ဆြဲ။ ဒါမွ မဟုတ္ ---

“ဟဲ့ေကာင္မေတြ၊ ငါ့မွာ ေရာဂါ ႀကီးနဲ႔ ဆိုတာ နင္တို႔သိတယ္ေနာ္၊ ငါ့ကို စိတ္မခ်မ္း သာေအာင္ လုပ္ေန ၾကတာ၊ ေနာင္မွ ေနာင္တ မရၾကနဲ႔။ အမ္--မာ--ေလး။ ေမာ-----ေဟာ-----ေဟာ----လိုက္တာ၊ ငါ အခု ပ်ံလြန္ ေတာ္မူ လိုက္ရ မလား”

ဒါမ်ိဳး ဓါတ္ၾကမ္း တိုက္ခ်င္ တိုက္ပါတယ္။

တကယ့္ ေရာဂါ သည္စစ္စစ္ ဆိုရင္ ေတာ့ဒီေလာက္ နန္းစေတာ့ ေျပာေနရင္ အသက္ထြက္ တာၾကာေပါ့။ သို႔ေသာ္ ရုပ္ရွင္ ေတြအားက် ၿပီး လိုက္မလုပ္ ဖူးလို႔ ေတာ့ မေျပာႏိုင္ ေပဘူး။ ဒီလို ေရာဂါ မ်ိဳးေတြ ကိုေ၀ဒနာ ရွင္ဘက္ ကအားသာ တဲ့ ေရာဂါ ေတြလို႔ ေခၚပါတယ္။ ပညာရပ္ ဆိုင္ရာ စကားလံုး ကေတာ့ Sickness Role ရရွိ ေသာေရာဂါ မ်ား လို႔ေခၚပါတယ္။

လက္ပရိုစီ ေခၚတဲ့ အနာႀကီး ေရာဂါ တို႔၊ ေခ်ာင္းဆိုး ေသြးပါ တီဘီ တို႔၊ ေလးလံုး ေရာဂါ ေခၚ ေအအိုင္ ဒီအက္စ္ ေ၀ဒနာ ရွင္တို႔ က်ေတာ့ ခုနက ႏွလံုး၊ ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ိဳ သမား ေတြနဲ႔ တစ္တန္း တစ္စား တည္းထား ၿပီးဖူးဖူး မႈတ္ထား ၾကပါသလား။ ဘယ့္ႏွယ္ မႈတ္လိမ့္ မတုန္း။ ဒီလိုေရာဂါ မ်ိဳး မိသားစု ထဲမွာ ျဖစ္လာၿပီ ဆိုရင္ ရြံလြန္း လို႔၊ စက္ဆုပ္ လြန္းလို႔၊ ေရာဂါသည္ ကိုအိမ္ေပၚက ႏွင္ခ် တာတို႔၊ အေမြ ျပတ္ေၾကာ္ျငာ တာတို႔၊ ရက္ရက္ စက္စက္ လုပ္ၾကေလ့ ရွိတယ္။ လူနာ ကို စာနာပါ၊ သနား ပါ၊ အားေပး ပါ၊ ကူညီပါ၊ ဘယ္ေလာက္ ေျပာေျပာ နားမ၀င္ တတ္ၾကဘူး၊ ေနာက္ဆံုး ႏူရာ ၀ဲစြဲ၊ လဲရာ သူခိုးေထာင္း၊ စားရမဲ့ ေသာက္ရမဲ့၊ ကူကယ္ရာမဲ့ စြာနဲ႔ ေ၀ဒနာရွင္ ခမ်ာ လူ႔ေအာက္ ကသတၱ၀ါ တစ္မ်ိဳး အျဖစ္ ပက္ပက္ စက္စက္ ဘ၀ ဆံုးေလ့ ရွိတယ္။ မိေအး ႏွစ္ခါ နာ ေရာဂါ မ်ားလို႔ ဆိုၾက ပါစို႔ရဲ ႔။ ပညာ စကားနဲ႔ ေျပာရင္ socially stigmatized diseases လို႔လူသိ မ်ားတယ္။

ေရာဂါ သည္ခ်င္း တူတူ ဘာျဖစ္လို႔ အဆင့္ အတန္း နဲ႔ ဆက္ဆံ ေရးဒီေလာက္ထိ ကြာျခားသြားရ တာလဲ။ ကူးစက္ ႏိုင္လို႔ ဆိုတဲ့ အေၾကာင္းျပခ်က္ တစ္ခုတည္း ေၾကာင့္ေတာ့ မဟုတ္၊ လက္ခ်င္း ထိလိုက္ တာနဲ႔၊ မ်က္လံုးခ်င္း စကား ေျပာမိ တာနဲ႔ ျဗဳန္းကနဲ၊ ဒိုင္းကနဲ ကူးသြားတဲ့ ေရာဂါ မ်ိဳးေတြလည္း မဟုတ္။ socially stigmatized diseases ေတြကို ေေရွး ပေ၀ သဏီ ကတည္းက အကုသိုလ္ မ်ားလို႔၊ ကံနိမ့္လို႔၊ ေအာက္တန္း က်လို႔၊ ယုတ္မာ ညစ္ပါတ္ စုတ္ပဲ့လို႔ ဘုရား ရိုက္တဲ့ ေရာဂါ မ်ား လို႔ ကြ်န္ေတာ္ တို႔ျမန္မာ့ လူ႔ေဘာင္ အဖြဲ႔အစည္း ကအစဥ္ အဆက္ ခံယူ က်င့္သံုး ခဲ့တဲ့ လူမႈစံ (Social Norm) တစ္ခု အျဖစ္ ခိုင္ခိုင္ မာမာ ရွိခဲ့ ၿပီးျဖစ္ ေနလို႔ ပါပဲ။ ခုေနာက္ပိုင္း ဒီလို ေရာဂါ မ်ိဳးေတြ ကိုေဖးမ ကူညီ ၾကည္ျဖဴ စာနာ ဖို႔က်န္းမာေရး ပညာေပး လုပ္ငန္း မ်ားက ထဲထဲ ၀င္၀င္ ေျပာလာၾက ေပမဲ့ လက္ေတြ႔ မွာေတာ့ စာနာ ႏိုင္ဖို႔၊ ၾကည္ျဖဴ ႏိုင္ဖို႔၊ ၾကင္နာ ႏိုင္ဖို႔ က အေတာ္ ခက္ေန ၾကပါ ေသးတယ္။ ေခတ္ အဆက္ဆက္ အရိုးစြဲ ေအာင္ က်င့္သံုး လာခဲ့တဲ့ ဓေလ့ ထံုးစံ ႀကီး ကိုခုခ်က္ခ်င္း ျပင္ ဆိုလို႔ ကေတာ့ ေဟာရင္း နဲ႔ သာပ်ံလြန္ ေတာ္မူမယ္၊ လိုက္နာဖို႔ ကေတာ့ မလြယ္ ေရးခ် မလြယ္။

Read More...

Collapse...

When you eat recklessly, ...

အစားအေသာက္ မဆင္ျခင္တဲ့ အခါ

အစားအေသာက္ မဆင္ျခင္မိေသာေၾကာင့္ ျဖစ္တတ္ေသာ ေရာဂါမ်ားစြာ ရွိႏွင့္ျပီး ျဖစ္ေသာ္လည္း ယေန႔ ေခတ္္ တြင္ ေခတ္စားလာေသာ ေရာဂါ အေရအတြက္မွာ တစ္ေန႕တျခား တိုးပြားလွ်က္ ရွိေပသည္။ အခ်ဳိ႕ေသာ ေရာဂါ မ်ားမွာ ျဖစ္ပြားမႈနႈန္း နည္းသည့္ တိုင္ေအာင္ ခႏၶာကိုယ္ကို မ်ားစြာ ဒုကၡေပးတတ္ေၾကာင္း ထင္ရွားစြာ သိလာ နိုင္ေလသည္။

ေရာဂါေ၀ဒနာမွာ ျပင္းထန္ေသာ္လည္း အစားအစာမ်ားကို အတန္အသင့္ ဆင္ျခင္ျခင္းအားျဖင့္ ေရွာင္ရွား နိုင္ေသာ ေရာဂါမ်ားထဲမွ တစ္ခုကို တင္ျပခ်င္ပါသည္။

၄င္းေရာဂါမွာ အစားအေသာက္မ်ားကို က်က္ေအာင္ မခ်က္ျခင္း သို႕မဟုတ္ အသားစိမ္း၊ ငါးစိမ္းမ်ားကို စားျခင္းမွ တဆင္႔ ျဖစ္ေပၚတတ္ေသာ ေရာဂါတစ္မ်ဳိးျဖစ္ပါသည္။ထိုေရာဂါ ျဖစ္ပြားလာျပီ ဆိုပါလွ်င္ ထင္ရွားေသာ ေရာဂါလကၡဏာ တစ္ခုမွာ ေရာဂါျဖစ္ပြားသည့္ ေနရာ ေပၚမူတည္၍ အေရျပားေအာက္တြင္ ေရြ႕ရွားနိုင္ေသာ အဖုအက်ိတ္ကေလးမ်ား ခႏၶာကိုယ္ တစ္ေနရာရာတြင္ ေပၚလာတတ္ျခင္း၊ အင္ျပင္ထျခင္း၊ ေနမထိ ထိုင္မသာျဖစ္ကာ စိတ္ကို အေနွာင့္အယွက္ ျဖစ္ေစျခင္း ၊ ေယာင္ယမ္းျခင္း၊ အဖုအပိန္႔ ထြက္ေသာ ေနရာမ်ားတြင္ ယားယံျခင္း တခါတရံတြင္ နာက်င္တတ္ျခင္းတို႔မွစ၍ ခႏၶာကိုယ္တြင္းရွိ အေရးႀကီး အစိတ္အပိုင္းမ်ားကို ထိခုိက္နိုင္သည့္ အေပၚတြင္မူတည္ျပီး ျဖစ္ပြားတတ္ေပသည္။

အကယ္၍ ဦးေႏွာက္ကို ထိခုိက္ေစေသာအခါတြင္ ထိခိုက္ေသာ အစိတ္အပိုင္း အေပၚတြင္ မူတည္ျပီး အာရံုေၾကာမ်ား အလုပ္မလုပ္နိုင္ျခင္းမ်ား ျဖစ္ပြားကာ ထံုက်င္ျခင္း၊ နားမၾကားနိုင္ေတာ့ျခင္း၊ ဦးေႏွာက္ အေျမးပါး ေယာင္ျခင္း၊ ကိုယ္တစ္ပိုင္းေသျခင္း၊ သတိလစ္ေမ့ေျမာျခင္း၊ ေသဆံုးျခင္းတို႔ အထိ ျဖစ္ေစနိုင္ပါသည္။ ထို႕ျပင္ မည္သည့္ ကိုယ္အဂၤါအစိတ္အပိုင္းတြင္မဆို အလံုးအက်ိတ္မ်ားျဖစ္ေပၚကာ ထိုအဂၤါ၏ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ားကို ေႏွာင့္ေႏွးေစျခင္း၊ ပ်က္စီးေစျခင္းမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။

ထိုေရာဂါသည္ nematode ဟုေခၚေသာ သံလံုးေကာင္ အမ်ဳိးအစားတြင္ ပါ၀င္သည္႕ ကပ္ပါး ေကာင္ငယ္ကေလးေၾကာင့္ ျဖစ္ျပီး ထိုကပ္ပါးေကာင္ကို ၁၈၃၆ ခုနွစ္တြင္ Sir Richard Owen ဆိုသူက လန္ဒန္ၿမိဳ႕ရွိ တိရစာၧန္ဥယ်ာဥ္တြင္းတြင္ ပင္မေသြးလႊတ္ေၾကာ ေပါက္ကာ ေသဆံုးသြားေသာ က်ားငယ္ကေလး၏ အစာအိမ္ အက်ိတ္ထဲမွ စတင္၍ ေတြ႕ရွိခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

Gnathostomiasis ဟုေခၚေသာ အဆိုပါေရာဂါကို ျဖစ္ပြားေစသည့္ သံလံုးေကာင္ ၏ superfamily မွာ Ganthostomatoidea ျဖစ္ျပီး Fmaily အမည္မွာ Ganthostomatoidea ျဖစ္ကာ Genus မွာ Gnathostoma ျဖစ္ေလသည္။ ၎သည္ မ်ဳိးစိတ္မ်ားစြာ ရွိသည့္အနက္ မ်ဳိးစိတ္တစ္မ်ဳိးျဖစ္ေသာ ခႏၶာကိုယ္တြင္ အဆူးခၽြန္မ်ားစြာ ပါရွိသည့္ Gnathostoma spinagium ကိုသာ အဓိကေတြ႕ရွိရျပီး ထိုင္းနိုင္ငံတြင္ လည္း ထိုမ်ဳိးစိတ္တစ္မ်ဳိးကသာ လူသားတို႕ကို ေရာဂါျဖစ္ေစနိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရေပသည္။

ေယဘူယ်အားျဖင့္ Gnathostomiasis သည္ လူသားမ်ားတြင္ ျဖစ္ပြားေလ႕ မရိွတတ္ေပ။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ ထိုသံလံုးေကာင္သည္ က်ား၊ က်ားသစ္၊ ေၾကာင္၊ ေခြးတို႕၏ အစာအိမ္ နွင့္ အစာမ်ဳိျပြန္တို႕ကို ပင္မမွီတြယ္ေကာင္ အျဖစ္သတ္မွတ္ကာ ေနထိုင္ျပီး သူ၏ သံသရာလည္ပတ္မႈတြင္ cyclop ဟုေခၚေသာ အေကာင္ငယ္မ်ား၊ ငါး ၊ လိပ္၊ ၾကက္၊ ငွက္ နွင့္ အခ်ဳိ႕ေသာ နို႕တိုက္သတၱ၀ါမ်ားကို ယင္းတို႕၏ သားေလာင္း အဆင့္ေပၚမူတည္ျပီး မွီခိုေလ႕ရွိေပသည္။

ယခုေခတ္အခါတြင္ အစားအေသာက္ ပံုစံေျပာင္းလဲလာကာ အသားငါးမ်ားကို မဆင္မျခင္ က်န္းမာေရးနွင့္ မညီညြတ္စြာ စားေသာက္လာၾကျခင္းေၾကာင့္ လူသားမ်ားသည္ ထို သံလံုးေကာင္မ်ား၏ မွီတြယ္ရာ သတၱ၀ါတစ္မ်ဳိး အျဖစ္ မေတာ္တဆ ေရာက္ရွိလာျခင္းျဖစ္သည္။

Gnathostoma သည္ လူသားတြင္ ျဖစ္ပြားေၾကာင္းကို ၁၈၈၉ ခုနွစ္တြင္ Deuntzer ဆုိသူမွ အမ်ဳိးသမီးတစ္ဦး၏ ရင္သားအက်ိတ္မွ ခဲြစိတ္ရယူခ့ဲျပီးလွ်င္ Levinsen မွ ထိုအေကာင္ငယ္ကို အတည္ျပဳနိုင္ခဲ့ေလသည္။ လူသားမ်ားသည္ ထိုကပ္ပါးေကာင္၏ အရြယ္ေရာက္ျပီး တတိယ သားေလာင္း အဆင့္ပါေသာ အစားအစာမ်ားကို မဆင္မျခင္ စားသံုးမိပါလွ်င္ ထိုေရာဂါမ်ားကို ခံစားရမည္ျဖစ္သည္။

ေ၀ဒနာ ခံစားေနရသူမ်ားကို ေလ့လာ ၾကည့္ပါက-

(၁) ထိုေရာဂါ ျဖစ္ပြားတတ္ေသာ ေနရာမ်ား ျဖစ္သည္႕ အစၥေရး ၊ အိႏၵိယ၊ ဂ်ာဗာ၊ မေလးရွား ထိုင္းနိုင္ငံ စေသာ ေနရာမ်ားတြင္ ေနထိုင္သူမ်ားျဖစ္ျခင္း။
(၂) ေရာဂါျဖစ္ပြားေသာ ေနရာမ်ားသို႕ သြားေရာက္လည္ပတ္ေသာ သမိုင္းေၾကာင္းရွိျခင္း။
(၃) အသားစိမ္း ၊ ငါးစိမ္းမ်ားကို စားတတ္ေသာ အက်င့္မ်ားရွိျခင္း သို႕မဟုတ္ အသားငါးမ်ားကို မက်က္တက်က္ ခ်က္ျပဳတ္စားေသာက္ျခင္းကို ခံုမင္သူမ်ားျဖစ္ျခင္း

တို႕ကို ေတြ႕ရွိနိုင္ေပသည္။

ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ၏ အဓိက ေသာ့ခ်က္မွာ အစားအေသာက္မဆင္ျခင္မႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ္လည္း တခါတရံတြင္ အေရျပားကိုေဖာက္ကာ ၀င္တတ္ျခင္း ၊ မိခင္မွတဆင့္ ကူးစက္ျခင္းမ်ားကို ရွားပါးစြာ ေတြ႕ရွိနိုင္ေပသည္။

အကယ္၍ လူသားတစ္ေယာက္တြင္ အဆိုပါ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ခံစားေနရပါလွ်င္ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားကို ေသခ်ာစြာ ေလ့လာျခင္း၊ ေနထိုင္ စားေသာက္ေသာ အေလ့အထကို အေသးစိတ္ စူးစမ္းျခင္းမ်ား အျပင္ ေသြးထဲ၌ရွိေသာ Eosinophil ပမာဏကို တိုင္းတာျခင္း၊ ELISA ၊ Immuno blot test စေသာ ေခတ္မွီနည္းစနစ္မ်ားကို အသံုးျပဳဳ၍ သိရွိနိုင္ျခင္း၊ အက်ိတ္ ျဖစ္ပြားရာေနရာ သို႕မဟုတ္ ေရာဂါ ခံစားေနရေသာေနရာမွ ေန၍ ထိုအေကာင္ငယ္ကို ခဲြစိတ္ရယူနိုင္ျခင္းအားျဖင့္ စမ္းစစ္နိုင္ပါသည္။

ထိုအေကာင္ငယ္၏ ထူးျခားခ်က္မွာ ေ၀ဒနာရွင္ တစ္ေယာက္လွ်င္ ပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ တစ္ေကာင္နႈန္းျဖင့္သာ ေနထိုင္ျခင္း ျဖစ္သည္။ သံလံုးေကာင္ျဖစ္ေသာ ထိုေရာဂါသည္ ကုသနိုင္ေသာ ေရာဂါျဖစ္ၿပီး အျခား သံေကာင္မ်ားတြင္ သံုးစဲြနိုင္ေသာ ေဆးတစ္မ်ဳိး ျဖစ္သည့္ Albendazole 400 mg ကို တစ္ခါေသာက္လွ်င္ ၂ လံုးနႈန္းျဖင့္ တစ္ေန႕လွ်င္ ႏွစ္ၾကိမ္က် ေသာက္ကာ ၂ ပတ္ေသာက္သံုးနိုင္ေပသည္။သို႕ေသာ္လည္း တခါတရံတြင္ ေရာဂါျပန္ၾကြျခင္းမ်ားကိုေတြ႕ရွိရေပသည္။ ထိုသို႕ေသာ အခါတြင္ Ivermetin ဟုူေသာ ေဆးကို ဆရာ၀န္ ညႊန္ၾကားသည့္အတိုင္း သံုးစဲြနုိင္ပါသည္။

ျမန္မာျပည္၏ သမိုင္းေၾကာင္းကိုေလ့လာၾကည့္ပါက ၂၀၀၁ ခုနွစ္ ႏွစ္ဦးပိုင္းတြင္ ျမန္မာျပည္သို႕ လာေရာက္လည္ပတ္စဥ္အတြင္း ကိုရီးယား စားေသာက္ဆိုင္တြင္ အသားစိမ္းမ်ားကို စားေသာက္ခဲ့ေသာကိုရီးယားလူမ်ဳိး ၆၀ အနက္ ၃၈ ေယာက္မွာ ၁၀ ပတ္ခန္႕အၾကာတြင္ ၎ေရာဂါလကၡဏာမ်ားကို ခံစားခဲ့ၾကသည္ ျဖစ္ရာ ျမန္မာလူမ်ဳိးမ်ား၏ ထံုးတမ္းစဥ္လာတြင္ အသားစိမ္းငါးစိမ္းမ်ားကို စားသံုးေသာ အေလ့အထမ်ားစြာ မရွိေသာ္လည္း ေနထိုင္မႈ စနစ္ေျပာင္းလဲလာသည္ နွင့္အညီ ျဖစ္ပြားနိုင္ေသာ အလားအလာမ်ား ကိုေတြ႕ရွိရေပသည္။

အသြားမေတာ္ တစ္လွမ္း အစားမေတာ္ တစ္လုတ္ဟူေသာ စကားပံုႏွယ္ မျဖစ္ရေလေအာင္ အစားအစာမ်ားကို က်န္းမာေရးနွင့္ လိုက္ေလ်ာ ညီေထြစြာ ခ်က္ျပဳတ္စားေသာက္လွ်င္ ထို ကပ္ပါးငယ္ေလးေၾကာင့္ ၾကံဳေတြ႕နိုင္မည့္ ကိုယ္က်န္းမာေရး၊ စိတ္က်န္းမာေရး စသည္တို႕ကို ထိခိုက္ေစနိုင္ေသာ ေဘးဆိုးမ်ားကို ကာကြယ္နိုင္မည္ျဖစ္သည္။

မြန္းသက္ပန္ (ေဆး-၁)

Read More...

Collapse...

Leptospirosis

ေရဆိုးထဲက ေစာင့္ေနတဲ့ ေရာဂါ

သင္ ဟာ ေရဆုိးထဲမွာ အလုပ္လုပ္ ေနရမယ္။ ဒါမွမဟုတ္ သင္ေနထုိင္ရာ သင္ အလုပ္လုပ္ရာ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ေရဆုိးေတြ၊ ေရေျမာင္းေတြ၊ ေရအုိင္ေတြကို ျဖတ္သန္း ေနရၿပီ ဆိုရင္ သတိထား ရၿပီေပါ့။

ဖ်ားရင္ ၊ ေျခသလံုး ၾကြက္သားေတြ နာရင္၊ သင့္ကို သင့္ သူငယ္ခ်င္းက မ်က္လံုးေတြ ဝါေနတယ္လို႔ ေျပာလာရင္၊ ဆီးနည္း လာရင္ Leptospirosis ဆိုတဲ့ ေရာဂါ ျဖစ္ေနတာ ျဖစ္ေကာင္း ျဖစ္မယ္။

ဒီေရာဂါဟာ Leptospires ေခၚတဲ့ spiralchetes အႏြယ္ဝင္ ေရာဂါပိုး တစ္မ်ဳိးေၾကာင့္ ျဖစ္ရတာပါ။ ဒီ ေရာဂါပိုးဟာ က်ေနာ္တို႔ ပတ္ဝန္းက်င္ က တိရိစာၦန္ ေတြ (အ႐ိုင္းပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ အယဥ္ပဲ ျဖစ္ျဖစ္) ရဲ့ ေက်ာက္ကပ္မွာ ေရာဂါ ျဖစ္ပြားျခင္း မရွိပဲ ေပါက္ပြားၿပီး ဆီးထဲ ကေန ပါလာ ႏုိင္တယ္။ အဲဒီ တိရိစာၦန္ က်င္ငယ္ေရေတြ ပါတဲ့ ေရေတြ နဲ႔ ထိမိတဲ့ လူေတြကို ေရာဂါ ဝင္ေရာက္ ျဖစ္ပြား ေစႏိုင္တယ္။

အနာတို႔ ေပါက္ၿပဲ ဒဏ္ရာတို႔ ရွိရင္ ပိုၿပီး ကူးစက္ ႏိုင္တယ္။ ဆိုးတဲ့ တစ္ခ်က္ ကေတာ့ အေရျပား ကိုလည္း ေဖာက္ၿပီး ဝင္ႏုိင္တယ္။ ေရာဂါပိုး ပါတဲ့ ေရနဲ႔ ထိေနရတဲ့ အခ်ိန္ၾကာေလ ေရာဂါ ျဖစ္ဖို႔ မ်ားေလပဲ။

ေရာဂါပိုး စဝင္ၿပီး ၁ ပတ္ကေန ၂ ပါတ္ၾကာရင္ ေရာဂါ စျဖစ္တယ္။

ေရာဂါ ျဖစ္ပြားပံု လကၡဏာအရ ေလးမ်ိဳး ေတြ႔ႏုိင္တယ္။

1) Bacteraemic leptospirosis

ဒါက ေသြးထဲမွာ ေရာဂါပိုး ရွိလုိ႔ စျဖစ္တာပါ။ bacteraemia ဆိုတာ ေသြးထဲမွာ ဘက္တီးရီးယား ေရာက္ေနၿပီလို႔ ေျပာတာပါ။ မ်ားေသာ အားျဖင့္ အဖ်ားႀကီးမယ္။ အားနည္းမယ္။ ၾကြက္သားေတြ နာမယ္။ တစ္ခါတစ္ေလ အန္မယ္။ ဝမ္းသြားမယ္။ မ်က္လံုးေတြဟာ ေရာင္ၿပီး နီေနမယ္။ တစ္ပါတ္ေလာက္ ၾကာတဲ့ အခါက်ေတာ့ ေအာက္ပါ ေရာဂါ လကၡဏာ ေနာက္ တစ္မ်ဳိးမ်ဳိးကို ကူးသြားပါတယ္။

2) Aseptic meningitis

အဓိကအားျဖင့္ L. canicola ေၾကာင့္ ျဖစ္ၿပီး ဗုိင္းရပ္စ္ ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ဦးေႏွာက္ အေျမွးပါးေရာင္ ေရာဂါနဲ႔ ခြဲျခားဖို႔ ခက္ခဲ ပါတယ္။ မ်က္လံုး နီေန တတ္တာက လြဲလို႔ တျခား လကၡဏာ ရပ္ေတြမွာ အတူတူ နီးပါးျဖစ္တာ ေတြ႔ရတယ္။ ေသြးစစ္ ၾကည့္ရင္ ေသြးျဖဴဥ တက္ေနမယ္၊ အသည္း လုပ္ငန္းေတြ ပ်က္ေနမယ္၊ ဆီးထဲမွာ အသားဓါတ္ ပါတာ ေတြ ေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။

3) Icteric leptospirosis (Weil's disease)

ဒါကေတာ့ အသက္ အႏၱရာယ္ကို ၿခိမ္းေျခာက္ ႏုိင္ၿပီး အဖ်ားႀကီးတာ၊ ေသြးေျခဥတာ၊ ေသြးယိုတာ၊ မ်က္လံုးဝါတာ၊ ေက်ာက္ကပ္ ပ်က္စီးတာ ေတြ ေတြ႔ရ ပါတယ္။ မ်က္လံုး နီတာလည္း ေတြ႔ႏုိင္ပါတယ္။ ကိုယ္ခႏၶာမွာ အနီကြက္ေတြ ထြက္ႏုိင္တယ္။ ေသြး ယိုစီးတာကို ႏွာေခါင္း ေသြးက်တာ၊ ေသြးအန္တာ၊ ကတၱရာ ဝမ္းမည္း သြားတာ တို႔ အေနနဲ႔ ေတြ႕ရသလို ကိုယ္ခႏၶာ အတြင္းပုိင္း ေသြးယိုတာလည္း ျဖစ္ႏုိင္တယ္။ ဒါဟာ ေသြးခဲေစတဲ့ platelet နည္းျခင္း thrombocytopenia ေၾကာင့္ ျဖစ္ရတာ ျဖစ္ပါတယ္။

မ်က္လံုး ဝါျခင္းဟာ သိသာႏုိင္ၿပီး အသည္းလည္း ၾကီးႏုိင္ပါတယ္။

ေက်ာက္ကပ္ ပ်က္စီးျခင္း ေၾကာင့္ ဆီးနည္း သြားမယ္၊ ဆီးထဲမွာ အသားဓါတ္ ပါလာမယ္၊ ဆီးလံုးဝ မသြားတာ ျဖစ္ႏုိင္ ပါတယ္။

Weil's disease ဟာ ႏွလံုးၾကြက္သား ေရာင္တာ၊ ဦးေႏွာက္ေရာင္တာ၊ ဦးေႏွာက္ အေျမွးပါးေရာင္တာ ေတြနဲ႔ တဲြၿပီး ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။

4) Pulmonary Syndrome

ဒီလကၡဏာစုမွာ ေခ်ာင္းဆိုးေသြးပါတာ၊ ရင္ဘတ္ ဓါတ္မွန္မွာ patchy opacities ေတြ႔တာ၊ အသက္႐ွဴ မေကာင္းတာ ေတြနဲ႔ ေတြ႔ရၿပီး တခါ တေလ အသက္ အႏၱရာယ္ကို ၿခိမ္းေျခာက္ ႏုိင္ပါတယ္။

ဒီေရာဂါက ေဆး႐ံုတက္ ကုသရမယ့္ ေရာဂါ အမ်ဳိးအစား ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလကၡဏာေတြထဲက တစ္ခုခု ေတြ႔ေနရရင္ ေဆး႐ံုကို ျပသၿပီး ကုသမႈ ခံယူရပါမယ္။

က်ေနာ္ ေတြ႔ဖူးသေလာက္ leptospirosis လူနာ ေတြမွာ မ်က္လံုးဝါတာ၊ မ်က္လံုးအိမ္ နာတာ (eyeball tenderness)၊ ေျခသလံုး ၾကြက္သား နာတာ(calf muscle tenderness) အဓိက အေနနဲ႔ ေတြ႔ရပါတယ္။

အဓိက ကေတာ့ မိလႅာ လုပ္သားေတြ၊ လယ္သမားေတြ၊ စစ္သား ေတြမွာ အျဖစ္မ်ား ႏိုင္ပါတယ္။ မုိးရာသီ ေရတက္ ေနရင္ေတာ့ အဲဒီေရေတြထဲက ျဖတ္သန္း သြားရသူ မည္သူမဆို ျဖစ္ႏုိင္ ပါတယ္။

ပုိးေမြးတာ၊ leptospiral antibody ေခၚတဲ့ ပဋိဇီဝ ပစၥည္းကို စစ္တာ၊ ဒီအင္ေအကို ရွာတာ (Polymerase Chain Reaction- PCR) နည္းေတြနဲ႔ ေရာဂါကို အတည္ျပဳ ႏုိင္ပါတယ္။

ေရာဂါ ျဖစ္ပြားဖုိ႔ အခြင့္အလမ္း ရွိတဲ့ လူေတြအေနနဲ႔ ဆရာဝန္ကို တုိင္ပင္ၿပီး doxycycline 200mg ကို အပတ္စဥ္ ေသာက္ရင္ ေရာဂါကို ကာကြယ္ ႏုိင္ပါတယ္။

Reference : Davidson's Principle of Medicine 19th Edition

Read More...

Collapse...

Nail Abnormalities

လက္သည္း ေျခသည္း မ်ားက ေျပာေသာ ေရာဂါမ်ား

ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႔ လက္သည္း ေျခသည္းမ်ားဟာ လက္ေခ်ာင္း ေျခေခ်ာင္းမ်ား အတြက္ အကာအကြယ္ တစ္ခုျဖစ္သလို အလွတစ္ပါး လို႔ လည္း ယူဆျပီး အလွဆင္ တတ္ၾက ပါတယ္ ... က်န္းမာေရး ႐ႈေထာင့္ ဖက္မွာေတာ့ ေရာဂါပိုး ခိုေအာင္းရာ ေနရာ ျဖစ္သလို အခ်ဳိ႕ ေသာ ေရာဂါမ်ား ရဲ႕ေရာဂါ လကၡဏာ ျပသရာ ေနရာ တစ္ခုလည္း ျဖစ္ပါတယ္ ... လက္သည္း ေျခသည္းမ်ား ရဲ႕ ပံုမွန္ မဟုတ္တဲ့ ခ်ဳိ႕ယြင္းခ်က္ လကၡဏာ မ်ား ကို ၾကည့္၍ ခႏၶာကိုယ္တြင္း ျဖစ္ေနေသာ ေရာဂါ အေၾကာင္း ကို ခန္႔မွန္း ႏိုင္ပါတယ္ ... လက္သည္း ဟာ ၃လမွာ ၁ စင္တီမီတာႏႈန္း ႐ွည္ထြက္ျပီး ေျခသည္း ကေတာ့ ၃ဆေႏွး ပါတယ္ ... ဒါ့ေၾကာင့္ ေျခသည္း ပိုး၀င္လို႔ အားလံုး ပ်က္စီး သြားရင္ အေကာင္း ပကတိ ျဖစ္ဖို႔ (၁၈)လ ၾကာပါတယ္ ... ေျခသည္း လက္သည္း ႐ွည္ထြက္ႏႈန္း ကိုသိထားျခင္းျဖင့္ ေျခသည္း လက္သည္း ေပၚက ခ်ဳိ႕ယြင္းခ်က္ တစ္ခုရဲ႕ အခ်ိန္ ကာလကို ခန္႔မွန္း ႏိုင္ပါတယ္ ... အခ်ဳိ႕ ေရာဂါမ်ား ကို ျမန္မာ ဘာသာ ျပန္ဆိုရန္ ခက္ခဲေပမယ့္ အတတ္ႏိုင္ဆံုး ျပန္ဆို ထားတာ ေၾကာင့္ ကြဲျပားမႈ အနည္းငယ္ ႐ွိပါက နားလည္ ေပးေစလိုပါတယ္ ...

လက္သည္း ရင္းခံုး လာျခင္း(Clubbing): လက္သည္း ရင္းခံုးျခင္း ဟာ ခႏၶာကိုယ္တြင္း ေရာဂါေၾကာင့္ လက္သည္းခြံ ေအာက္ေျခမွ တစ္႐ွဴးမ်ား ထူထဲလာျပီး လက္သည္း ခြံရင္းမွ ေထာင့္ခ်ဳိး ေပ်ာက္သြားျခင္းကို ေခၚပါတယ္ ... အလြယ္တကူ စမ္းသပ္နည္း ကေတာ့ (ပံုပါ အတိုင္း) လက္ တစ္ဖက္စီ မွ လက္ေခ်ာင္းမ်ားအား လက္သည္းခ်င္း ကပ္၍ ထားပါက လက္သည္း ရင္းၾကားတြင္ ပံုမွန္ ေတြ႔ရေသာ စိန္ပုံ သ႑န္ ကြက္လပ္ (diamond shape space) ေပ်ာက္ေန ပါက လက္သည္း ရင္းခံုးျခင္း ျဖစ္ေပၚ ေနပါတယ္ ("Schamroth Sign") ........ ............ .......... .......... ............ လက္သည္း ရင္းခံုးျခင္း ျဖစ္ရတဲ့ အေၾကာင္းေတြ ကေတာ့ အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ(Cirrhosis of Liver) အဆုတ္တြင္း ကင္ဆာ ေရာဂါမ်ား(Pulmonary malignancies) အဆုတ္ ျပည္တည္နာ ႏွင့္ အဆုတ္တြင္း ျပည္၀င္ ေရာဂါမ်ား(Lung abscess & empyema) ပန္းနာႏွင့္ အျခား နာတာ႐ွည္ အဆုတ္ ႁပြန္ပိတ္ ေရာဂါမ်ား(COPD) ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါမ်ား(Congenital heart diseases) ႏွလံုး အတြင္းေျမွး ေရာင္းရမ္းနာ (Endocarditis) တို႔ ျဖစ္ပါတယ္ ..

လက္သည္းခြက္ျခင္း(Koilonychia): လက္သည္း ဟာ ဇြန္းလို ခြက္ေနပါက ေအာက္ပါ ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ႏိုင္ ပါတယ္ ... သံဓါတ္ ခ်ဳိ႕တဲ့ေသာ ေသြးအားနည္း ေရာဂါ (Iron deficiency anaemia) ေမြးရာပါ ဗီဇ ခ်ဳိ႕ယြင္းမႈ ေၾကာင့္ သံဓါတ္ စုပ္ယူမႈ မ်ားေသာ ေရာဂါ (Haemochromatosis) လက္ဖ်ား ေျခဖ်ား ေသြးေလွ်ာက္ နည္းေသာ ေရာဂါ (Raynaud's disease)

လက္သည္း ကန္႔လန္႔ျဖတ္ လိုင္းေပၚျခင္း (Beau's Lines): လက္သည္း ႐ွည္ထြက္ျခင္း ကို အဟန္႔အတား ျဖစ္ေစေသာ အျပင္းအထန္ ေနမေကာင္းပါက လက္သည္းေပၚမွာ ကန္႔လန္႔ျဖတ္ လိုင္းေပၚ လာပါတယ္ ... ေအာက္ပါ ေရာဂါမ်ားဟာ ကန္႔လန္႔ျဖတ္လိုင္း ေပၚလာ ႏိုင္ပါတယ္.. အၾကီးအက်ယ္ ခႏၶာကိုယ္ ေနမေကာင္း ျဖစ္ျခင္း(Severe systemic illness) လက္ဖ်ား ေျခဖ်ား ေသြးေလွ်ာက္ နည္းေသာ ေရာဂါ(Raynaud's disease)

လက္သည္း ကြာျခင္း(Onycholysis): လက္သည္းဟာ လက္သည္း ေအာက္ေျခ အေရျပားမွ ကြာဟ လာပါက ေအာက္ပါ ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္ ... သိုင္း႐ိြဳက္ ေဟာ္မုန္း အထြက္ လြန္ကဲေသာ ေရာဂါ (Thyrotoxicosis) ဆိုရီေရးဆစ္ အေရျပား ေရာဂါ (Psoriasis) ထိခိုက္ဒဏ္ရာ ... တို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္

လက္သည္း ေအာက္ေသြး ယိုစီးေၾကာင္း ေပၚျခင္း (Splinter haemorrhage): လက္သည္း ေအာက္တြင္ ေဒါင္လိုက္ ေသြးယိုစီးေၾကာင္း ေပၚျခင္းကို ေခၚပါတယ္ ... ေအာက္ပါ ေရာဂါမ်ားဟာ ေသြးယို စီးေၾကာင္း ေပၚလာ ႏိုင္ပါတယ္.. ေရာဂါပိုး၀င္ ႏွလံုး အတြင္းေျမွး ေရာင္ျခင္း (Infective Endocarditis) ထိခိုက္ ဒဏ္ရာ ေၾကာင့္ ေသြးယိုစီးျခင္း (Minor trauma)

လက္သည္း ျဖဴျခင္း (leukonychia): လက္သည္း တစ္ခုလံုး (သို႔) တစ္စိတ္ တစ္ပိုင္း အစက္ အေျပာက္ အားျဖင့္ ျဖဴျခင္း ကို ေခၚပါတယ္ ... အစက္အေျပာက္ အားျဖင့္ ျဖဴျခင္းကို လက္သည္း ပြင့္သည္ ဟုလည္း ေခၚၾကပါတယ္ ... ေအာက္ပါ အေျခအေနမ်ား ေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္ ... ေသြးတြင္း အယ္လ္ဗ်ဴမင္ ေလ်ာ့နည္း ေသာ ေရာဂါ (Hypoalbuminaemia) သာမန္ ထိခိုက္ ဒဏ္ရာေၾကာင့္ လက္သည္းတြင္း ေလခိုျခင္း (air trapped in nail plate) ျဖစ္ႏိုင္ ပါတယ္ လက္သည္း ျဖဴျခင္းသည္ ကုသရန္၊ စိုးရိမ္ရန္ မလိုေသာ လကၡဏာ ျဖစ္ပါတယ္..

ႏွစ္ေရာင္ခ်ယ္ လက္သည္း (Half and Half nails): လက္သည္း အရင္းပိုင္းသည္ အျဖဴေရာင္ ျဖစ္ေနျပီး အဖ်ားပိုင္းသည္ အညိဳေရာင္ျဖစ္ေနျခင္းကို ေခၚပါတယ္ ... အခု လို ျဖစ္ရျခင္း ရဲ႕ အေၾကာင္း ကေတာ့ နာတာ႐ွည္ ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္ မလုပ္ ေသာေရာဂါ (Chronic Renal Failure) ေၾကာင့္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္ ...

အခုေရးသား တင္ျပ ေပးတာ ကေတာ့ ခႏၶာကိုယ္တြင္း ေရာဂါေၾကာင့္ လက္သည္း ေျခသည္းေပၚမွာ ထင္ဟပ္ လာေသာ လကၡဏာ မ်ားကိုဘဲ အဓိက ေရးသား ထားတာ ျဖစ္ပါတယ္ ... အျခား လက္သည္း ေျခသည္း တိုက္႐ိုက္ ပိုး၀င္နာ၊ မႈိစြဲနာ မ်ားလည္း အမ်ားအျပား ႐ွိပါတယ္ ... စာဖတ္သူမ်ား ေဘးဘယာ အေပါင္းမွ ကင္းေ၀း ႏိုင္ပါေစ ...

Read More...

Collapse...

Lifestyle, Genetics and Cancer

သင္၏ေနထုိင္မႈပံုစံ၊ သင္၏မ်ိဳးေစ့ဗီဇႏွင့္ ကင္ဆာ

ဆန္းစစ္မႈ အသစ္မ်ားသည္ ကၽြန္ေတာ္္တို႕အတြက္ ေၾကာက္စရာ အေကာင္းဆံုးေသာ ေရာဂါျဖစ္ေပၚေစသည့္ ႐ႈပ္ေထြးသည့္ အျပန္အလွန္ ဆက္ႏြယ္ ျဖစ္ေပၚမႈမ်ား ကို ေလ့လာ လ်က္႐ိွသည္။

အဆီမ်ားသည့္ အစားအစာမ်ား၊အ၀လြန္ျခင္း၊ ေလ့က်င့္ခန္းမျပဳလုပ္ျခင္းတို႕သည္ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ဒုတိယအမ်ိဳးအစားတို႕ကို ျဖစ္ေစႏိုင္သည့္ အေျခအေနပိုမိုျဖစ္ေပၚေစေၾကာင္း ကၽြန္ေတာ္တို႕ သိ႐ိွခဲ့သည္မွာ ၾကာပါၿပီ။ ယခုထပ္မံ သိ႐ိွလာၾကရသည္မွာ အထက္ ေဖၚျပပါ အခ်က္မ်ားသည္ပင္လွ်င္ ကင္ဆာျဖစ္ေပၚေစရာတြင္လည္း အဓိက အေၾကာင္းအရာမ်ား ျဖစ္ေနေၾကာင္း ပင္ ျဖစ္သည္။ ၄င္းမွာ သတင္းဆိုးႀကီးပင္ျဖစ္သည္။ သုိ႕ရာတြင္ သတင္းေကာင္းမွာ ကၽြန္ေတာ္တို႕၏ ေနထိုင္မႈပံုစံအတြက္ ကၽြန္ေတာ္တို႕ကိုယ္တိုင္ လုပ္ေပး ႏိုင္သည့္ အရာမ်ား ႐ိွေနေသးျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ ကၽြန္ေတာ္တို႕အေနျဖင့္ မ၀ေအာင္ ထိန္းႏိုင္လွ်င္ (ပို၍ပိန္ေအာင္လုပ္ႏိုင္လွ်င္)၊ ေလ့က်င့္ခန္း မွန္မွန္ ျပဳလုပ္လွ်င္၊ အဆီမ်ားသည့္ red meat (အမဲသား၊ သိုးသားတို႕ကဲ့သို႕ေသာ ခ်က္ၿပီးလွ်င္ အေရာင္အညိဳရင့္႐ိွေသာ အသားမ်ား) မ်ားေ႐ွာင္ၾကဥ္္ၿပီး ၾကက္၊ဘဲသားမ်ား၊ ငါးႏွင့္ ပ႐ိုတင္းပါ၀င္မႈမ်ားသည့္ ဟင္းသီးဟင္း႐ြက္မ်ားကိုလည္းေကာင္း၊ ဟင္းသီး ဟင္း႐ြက္မ်ား ပါ၀င္သည့္ အစားအစာမ်ားကို မ်ားစြာစားသံုးျခင္းႏွင့္ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းမွ ေ႐ွာင္ၾကဥ္လွ်င္ ကၽြန္ေတာ္တို႕ အေနျဖင့္ ကင္ဆာ အမ်ိဳးအစားအားလံုး ျဖစ္ႏိုင္ေျခအား ၇၀%အထိ အကာအကြယ္ ေပးႏိုင္မည္ ျဖစ္သည္။

ကင္ဆာႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ ေနထုိင္စားေသာက္မႈပံုစံ အေရးႀကီးပံု၏ အဓိကသက္ေသ အေထာက္အထားတစ္ခုမွာ အဓိက ကင္ဆာအမိ်ဳးအစားမ်ားသည္ ကမၻာတစ္၀ွမ္း ေနရာအလိုက္ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း မတူညီဘဲ တိုးတက္ျဖစ္လာေနျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ အေမရိကန္ႏိုင္ငံတြင္ ျဖစ္ပြားမႈ အလြန္မ်ားေနသည့္ ကင္ဆာအမ်ိဳးအစားမ်ားျဖစ္ေသာ အူမ ကင္ဆာ၊ ပေရာ့စတိတ္ကင္ဆာ (သုတ္ရည္လႊတ္္ ေပးသည့္ အက်ိတ္ျဖစ္သည္) ႏွင့္ ရင္သားကင္ဆာတို႕သည္ ကမၻာ့အျခားေနရာမ်ားတြင္ အေမရိကန္တြင္ ျဖစ္ပြားမႈ ႏႈန္း၏ ၁/၁၀ ပံုမွ ၁/၂၀ အတြင္းသာ ရွိသည္ကို ေတြ႕ရသည္။ အလားတူ အံ့ၾသဖြယ္ေကာင္းသည္မွာ အျခားႏိုင္ငံမ်ားမွ အေမရိကသို႕ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ လာေရာက္ေနထုိင္ၾကသည့္အခါ မ်ိဳးဆက္တစ္ခုအတြင္း၌ပင္ ၄င္းတို႕ မိသားစု၀င္မ်ား၏ ကင္ဆာ ျဖစ္ပြားမႈ ႏႈန္းမ်ားသည္ အေမရိကတြင္ အစဥ္တစိုက္ေနထုိင္ခဲ့ၾကသည့္ မိသားစုမ်ား၏ ႏႈန္းသို႕ တိုးတက္ျဖစ္ပြားလာျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ အျခား ႏိုင္ငံမွ သူမ်ား သည္ အေမရိကားသို႕ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ လာေရာက္ ေနထိုင္ျခင္းမျပဳဘဲ ၄င္းတို႕ႏိုင္ငံတြင္ ဆက္လက္ ေနထိုင္ေစကာမူ အေမရိက ႏိုင္ငံ၏ လူေနမႈပံုစံကို ေျပာင္းလဲေနထိုင္မႈ ျပဳလာပါကလဲ ၊ ၄င္းတို႕ ကင္ဆာျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း တိုးတက္လာျခင္း ျဖစ္သည္။ ဥပမာ- ဂ်ပန္ လူမ်ိဳးမ်ားသည္ အေနာက္တိုင္း လူေနမႈပံုစံမ်ားကို ေျပာင္းလဲလာၾကသည့္ အေလ်ာက္၊ ၄င္းတို႕ အူမ၊ ရင္သားႏွင့္ ပေရာ့စတိတ္ ကင္ဆာ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း သည္ တဟုန္ထိုး တိုးတက္ လာခဲ့သည္ကို ေတြ႕႐ိွရပါသည္။


ကၽြန္ေတာ္တို႕၏ ေနထုိင္မႈပံုစံမ်ားထဲမွာ မည္သည့္အခ်က္မ်ားသည္ ကင္ဆာအမ်ိဳးအစား မ်ားစြာတို႕၏ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းကို တိုးတက္ လာေစ ပါသနည္း။ အဓိက တရားခံမွာ အေနာက္တိုင္းပံုစံ စားေသာက္ျခင္း၊ အ၀လြန္ျခင္းႏွင့္ လႈပ္႐ွားမႈနည္းျခင္းတို႕ ျဖစ္ပံု႐ိွသည္။ ကၽြန္ေတာ္ တို႕ သည္ ေဆး႐ြက္ႀကီးႏွင့္ ကင္ဆာ၏ အေရးပါမႈကို သိ႐ိွခဲ့သည္မွာ ႏွစ္ေပါင္း (၅၀) ေက်ာ္ခဲ့ၿပီ ျဖစ္ေသာ္လည္း အစားအေသာက္၊ ေကာင္းမြန္ သည့္ ကုိယ္အေလးခ်ိန္ႏွင့္ က်န္းမာေရးေလ့က်င့္ခန္း ျပဳလုပ္ျခင္းတို႕သည္ ကင္ဆာ ျဖစ္ေစျခင္းမွ ကာကြယ္ ေပးႏိုင္ေၾကာင္း ကို ယခုမွ စတင္ သိ႐ိွလာေနျခင္း ျဖစ္သည္။

စားေသာက္ပံုအေနျဖင့္ ကင္ဆာျဖစ္ႏိုင္မႈအေပၚ ႀကီးမားစြာ အက်ိဳး သက္ေရာက္မႈ႐ိွႏိုင္သည့္အေၾကာင္း သိသာထင္႐ွားေသာ ဥပမာအား ၿပီးခဲ့သည့္ ေႏြရာသီတြင္ အေမရိကန္ေဆး၀ါးႏွင့္ က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ဂ်ာနယ္ (Journal of American Medical Association) တြင္ ေဖာ္ျပ ထားသည့္ အစီရင္ခံစာတြင္ ေတြ႕႐ိွရပါသည္။

ဆရာ၀န္မ်ားမွ အူမႀကီးကင္စာ႐ိွသူမ်ားအား ခြဲစိတ္မွုျပဳလုပ္ၿပီး ကင္ဆာအား ဖယ္႐ွားၿပီးေနာက္ ၄င္းတို႕၏ စားေသာက္မႈပံုစံအား ေလ့လာခဲ့ၾကရာ (၅)ႏွစ္အတြင္း အေနာက္ႏိုင္ငံ၏ စားေသာက္မႈပံုစံ ႐ိွသူမ်ားမွာ ကင္ဆာျပန္ျဖစ္ႏိုင္သည့္အေျခအေနသည္ အစားအေသာက္အား ခ်င့္ခ်ိန္ၿပီး အသီးအႏွံႏွင့္ ဟင္းသီးဟင္း႐ြက္ မ်ားမ်ားစားသံုးၿပီး red meat အနည္းငယ္သာ စားသံုးသူမ်ားထက္ (၃)ဆပိုမ်ား သည္ကို ေတြ႕႐ိွခဲ့ရသည္။ ၄င္း လူနာမ်ားအေပၚ အစားအေသာက္မွ မည္ကဲ့သို႕အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ ႐ိွေနသနည္း။ ခြဲစိတ္္မႈအေနျဖင့္ အူမႀကီးကင္ဆာဆဲလ္အားလံုးကို ဖယ္႐ွားႏိုင္ျခင္းမ႐ိွသည္မွာ ထင္႐ွားပါသည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ခြဲစိတ္္မႈ မျပဳခင္၌ပင္ ကင္ဆာျဖစ္ေနသည့္ ဆဲလ္မ်ားးမွာ အဓိက Tumor (တ်ဴမာ) ဆီမွတဆင့္ ျပန္႕ႏွံ႕သြားၿပီျဖစ္သည္။ အေနာက္ႏိုင္ငံ၏ စားေသာက္ပံုမ်ားမွာ က်န္ရစ္သည့္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားအား တိုးပြားလာရန္ တနည္းနည္းျဖင့္ လံႈ႕ေဆာ္ေပးခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

အ၀လြန္ျခင္းသည္လည္း ေဆး႐ြက္ႀကီးၿပီးလွ်င္ အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ကင္ဆာျဖစ္ေစသည့္ ဒုတိယအေရးႀကီးသည့္ အခ်က္ျဖစ္သည္။ သင့္တင့္သည့္ ကိုယ္အေလ့ခ်ိန္ထား႐ိွျခင္းသည္ ကင္ဆာျဖစ္ေစျခင္းမွ ကာကြယ္ေပးႏိုင္ေၾကာင္း အေထာက္အထားေတြ႕႐ိ္ွထားၿပီး ျဖစ္သည္။ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္ ကင္ဆာအဖြဲ႕အစည္း (American Cancer Society)မွ ျပဳလုပ္ခဲ့သည့္ သုေသသနျပဳမႈ တစ္ခုတြင္ က်စ္လ်စ္ပိန္ပါးေသာသူႏွင့္ ႏိႈင္းယွဥ္လွ်င္ ၀လြန္းေသာသူမ်ားအေနျဖင့္ အမ်ိဳးသားမ်ားတြင္ ကင္ဆာ(၁၀)မ်ိဳးျဖင့္ လည္းေကာင္း၊ အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ ကင္ဆာ (၁၂)မ်ိဳးျဖင့္ လည္းေကာင္း ေသဆံုးႏိုင္မႈအေျခအေန သိသိသာသာ တိုးတက္လာေၾကာင္း ေတြ႕႐ိွခဲ့ ရသည္။ အဓိကအားျဖင့္ အမ်ိဳးသားမ်ားတြင္ ေက်ာက္ကပ္ကင္ဆာာ (၉ဆအထိတိုးလာ) ႏွင့္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ မ်ိဳးဥအိမ္ကင္ဆာ (၆ ဆထက္ ပို၍) တို႕ျဖစ္သည္။

အခ်ိဳ႕ကင္ဆာအမ်ိဳးအစားမ်ားမွ ကာကြယ္ရာတြင္ ေလ့က်င့္ခန္းျပဳလုပ္ျခင္းသည္လည္း ထိေရာက္မႈ႐ိွသည္ကို ေတြ႕႐ိွခဲ့ရသည္။ ဥပမာ အားျဖင့္ဆိုေသာ္ သူနာျပဳမ်ား၏ က်န္းမာေရးေလ့လာမႈ အရ (Nurse’s Health Study) မွ တစ္ေန႕လွ်င္ တစ္နာရီ အနည္းဆံုး ေလ့က်င့္ခန္း အသင့္အတင့္ ျပဳလုပ္သူအမ်ိဳးသမီးမ်ားအေနျဖင့္ ေလ့က်င့္ခန္း ေလွ်ာ့၍ျပဳလုပ္သည့္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားထက္ အူမႀကီး ကင္ဆာ ျဖစ္ပြားႏိုင္မႈႏႈန္း ၃၀% ပိုနည္းသည္ကို ေတြ႕႐ိွခဲ့သည္။ ေလ့က်င့္ခန္းျပဳလုပ္ျခင္းသည္ ရင္သား ကင္ဆာျဖစ္ပြားမႈမွလည္း အကာအကြယ္ ေပးႏိုင္သည္ကို ေတြ႕႐ိွခဲ့ရသည္။

ေနထိုင္မႈပံုစံသည္ ကင္ဆာျဖစ္ပြားႏိုင္သည့္ဆဲလ္ႏွင့္ ကင္ဆာျဖစ္ေနသည့္ဆဲလ္မ်ားကိုပါ အက်ိဳးတက္ေရာက္မႈ႐ိွေစေသာ ႀကီးထြားမႈကို အားေပးသည့္အခ်က္ျပမႈမ်ားကို ထုတ္လုပ္ေပးျခင္းျဖင့္ လူတစ္ဦးတြင္ ကင္ဆာျဖစ္ေပၚေစႏိုင္မႈကို ပိုမို္ေစသည္။ အဆိုပါ ဆဲလ္မ်ားအား ကင္ဆာ ျဖစ္ေပၚေစႏိုင္ေအာင္ ဦးစြာျပဳလုပ္ေပးသည့္အရာမွာ ၄င္းတို႕၏ မ်ိဳးဗီဇ(genes)မ်ား ေျပာင္းလဲ လာျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။

တ်ဴမာအားလံုးသည္ ခြဲထြက္သြားသည့္ (renegade) ဆဲလ္မွ စတင္ျခင္းျဖစ္သည္။ အစကနဦးတြင္ အဆိုပါဆဲလ္သည္ ခႏၶာကိုယ္ အတြင္း႐ိွ ၃၀,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ (သန္းေပါင္း သန္း၃၀) ပတ္၀န္းက်င္႐ိွ ဆဲလ္မ်ားထဲမွ တစ္ခုပင္ျဖစ္ၿပီး ၄င္း၏ ပတ္၀န္းက်င္တြင္ ႐ိွသည့္ အျခားဆဲလ္မ်ားႏွင့္ ကြာျခားမႈ မ႐ိွပါ။ ၄င္းအျပင္ အဆိုပါဆဲလ္သည္ ၄င္းပါ၀င္သည့္ ခႏၶာကိုယ္ အစိတ္အပိုင္းမွ ခြဲထြက္ ခိုင္းမွသာ လွ်င္ ဆဲလ္ကြဲမႈျပဳပါသည္။ ထိုကဲ့သို႕ ျဖစ္သြားလွ်င္ အဆိုပါဆဲလ္၏ ပတ္၀န္းက်င္႐ိွ ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းမွ လိုအပ္သည့္ ဆဲလ္ပမာဏ ႐ိွေစကာမူ ခြဲထြက္သြားသည့္ ဆဲလ္သည္ မထိန္းႏိုင္ မသိမ္းႏိုင္ ပြားမ်ားလာေလေတာ့သည္။

ကင္ဆာဆိုသည္မွာ ခၽြတ္ယြင္းေနသည့္ မ်ိဳးဗီဇမ်ားႏွင့္ ဆိုင္သည့္ေရာဂါျဖစ္သည္။ ကင္ဆာေရာဂါသည္မ်ားအနက္ ၁၀%မွာ ကင္ဆာ ျဖစ္ေစႏိုင္သည့္ မ်ိဳးဗီဇမ်ားကို ဆက္ခံထားသည့္ သူမ်ားတြင္ ျဖစ္ေပၚျခင္းျဖစ္သည္။ အခ်ိဳ႕တြင္ ထိုမ်ိဳးဗီဇမ်ား၏ လႊမ္းမိုးမႈမွာ ႀကီးမား လြန္းသည့္အတြက္ ကင္ဆာျဖစ္ႏိုင္ေျခမွာ အလြန္ပင္ ျမင့္မားသည္။ သို႕ရာတြင္ လူအမ်ားစုမွ အျပစ္အနာအဆာကင္းစြာ ဖြံ႕ၿဖိဳး ႀကီးထြားမႈကုိ ျဖစ္ေစသည့္ ေကာင္းမြန္သည့္ မ်ိဳးွဗီဇမ်ားႏွင့္ ေမြးဖြားလာၾကျခင္း ျဖစ္သည္။ အမွန္မွာ ကၽြန္ေတာ္တို႕၏ မ်ိဳးွဗီဇမ်ား (genes) မ်ားမွာ ႏွစ္သန္းေပါင္း ၆၀၀ေက်ာ္အခ်ိန္ယူၿပီး အေကာင္းဆံုးအဆင့္သို႕ ေရာက္႐ိွလာျခင္းျဖစ္သည္။ ထို႕ေၾကာင့္လည္း ၄င္းတို႕သည္ ေကာင္းမြန္စြာ လုပ္ငန္းေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ရမည္ ျဖစ္သည္။

ကၽြန္ေတာ္တို႕ ဘ၀တစ္သက္တာတစ္ေလွ်ာက္တြင္ ခႏၶာကိုယ္တစ္၀ွမ္းမွဆဲလ္မ်ားသည္ ထိခိုက္ပ်က္စီးမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚရသည္။ ၄င္း ပံုမွန္ မဟုတ္သည့္ (mutant cell) ဆဲလ္မ်ားသည္ပင္လွ်င္ ကင္ဆာ အမ်ားစုကို ျဖစ္ေစျခင္းျဖစ္သည္။ ဆဲလ္တိုင္းတြင္ ႀကီးထြားမႈကို ျဖစ္ေစ သည့္ “ပ႐ိုတို-အြန္ကိုဂ်င္း (proto-oncogenes)” မ်ား ပါ၀င္သည့္အျပင္ ႀကီးထြားမႈကို ရပ္တန္႕ေစသည့္ “တ်ဴမာ တားဆီးသူ (tumor suppressor) ဂ်င္းမ်ား ပါ၀င္သည္။ ပ႐ိုတို-အြန္ကိုဂ်င္းအား အက်ိဳးတက္ေရာက္မႈ႐ိွသည့္ mutation မ်ားသည္ ႀကီးထြားမႈကို လံႈ႕ေဆာ္ ေပးသည့္ ေမာ္လီက်ဴးက အခ်က္ျပမႈမ်ားကို ဆက္တိုက္ထုတ္လႊင့္ေပးေစသည္၊၊ ထိုအခါ ဆဲလ္အားအဆက္မျပတ္တိုးပြားျခင္း ျဖစ္ေပၚ ေစသည္။ ထို႕အတူTumor suppressors gene အား အက်ိဳးတက္ေရာက္မႈျဖစ္ေပၚပါက ထိုသို႕ႀကီးထြားမႈကို ရပ္တန္႕ေစသည့္ ေမာ္လီက်ဴးက အခ်က္ျပမႈမ်ားကို တားဆီး လိုက္သည္။ လူႏွင့္ သက္ဆိုင္သည့္ ကင္ဆာအေတာ္မ်ားမ်ားတြင္ mutation ပံုစံ အမ်ိဳးမ်ိဳး ျဖစ္ေပၚ ေလ့႐ိွသည္။

၄င္းတို႕အနက္ အခ်ိဳ႕မွာ oncogenes မ်ားအား အလုပ္လုပ္ေစၿပီး ၊ အခ်ိဳ႕မွာ tumor suppressor gene မ်ားကို တားဆီး ေပးသည္။ တနည္းအားျဖင့္ဆိုလွ်င္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားမွာ ညွပ္ေနသည့္ လီဗာ သို႕မဟုတ္ ခ်ိဳ႕ယြင္းေနေသာ ဘရိတ္မ်ား႐ိွေနျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ ဘ၀သက္တမ္း တစ္ေလွ်ာက္တြင္ ကၽြန္ေတာ္တို႕ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း႐ိွ ဆဲလ္မ်ားသည္ အၾကမ္းအားျဖင့္ ၁၀၁၆ ႀကိမ္ ဆဲလ္ကြဲမႈ ျဖစ္ေပၚသည္။ တစ္နည္းအားျဖင့္ဆိုေသာ္ ကင္ဆာျဖစ္ေပၚႏိုင္သည့္ အေျခအေနအား လူ႕ဘ၀သက္တမ္းတစ္ခုတြင္ အႀကိမ္ေပါင္း ၁၀၁၆ ႀကိမ္ ျဖစ္ေစႏိုင္သည္။

အျခားအေရးႀကီးသည့္ gene တစ္ခုျဖစ္ေသာ Telom- erase သည္ က်န္းမာသည့္ ဆဲလ္တြင္ အလုပ္လုပ္ျခင္းမ႐ိွ (Turn off) ျဖစ္ေနသျဖင့္ ဆဲလ္တစ္ခုသည္ ၄င္း၏ မူလထက္ ႏွစ္ဆတိုးပြားမႈ အႀကိမ္ေပါင္း (၅၀)ျဖစ္ၿပီးလွ်င္ ေသသြားေစသည္။ ကင္ဆာဆဲလ္ အမ်ားစုတြင္ အဆိုပါ gene သည္ အလုပ္ လုပ္ေနသည္ (Turn on ) ။ ထို႕ေၾကာင့္ ဆဲလ္အား အကန္႕အသတ္မ႐ိွ တိုးပြားမႈ ျဖစ္ေပၚ ေစသည္။ ဆဲလ္အေနျဖင့္ ထိခိုက္ပ်က္စီးမႈတစ္စံုတစ္ရာ ျဖစ္ေပၚသည့္အခါ မိမိကုိယ္ကို သတ္ေသမႈ ျဖစ္ေပၚေစသည့္ gene အမ်ိဳအစား မ်ားလည္း ႐ိွေသးသည္။ အဆိုပါ gene မ်ား ပံုမွန္ အလုပ္လုပ္ျခင္း မ႐ိွသည့္အခါ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ား ဆက္လက္တိုးပြားမႈ ျဖစ္ေပၚ ေနေတာ့သည္။

ကင္ဆာျဖစ္ေနသည့္ဆဲလ္အား အဓိက Tumor ထံမွ ခြဲထြက္ၿပီး အနီး႐ိ္ွ ေသြးေၾကာျပြန္ငယ္မ်ား ၊ ေသြးျဖဴဥျပြန္မ်ား၏ နံရံမ်ားကို ျဖတ္ေက်ာ္ၿပီး ေသြးလွည့္ပတ္မႈမွတဆင့္ အျခားေသာ ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းမ်ားဆီသို႕ ေရာက္႐ိွသြားေအာင္ ျပဳလုပ္ေပးသည့္ gene မ်ားလည္း ႐ိွေသးသည္။ ယမန္ႏွစ္က ထုတ္ေ၀ခဲ့ေသာ သုေသတန စာတမ္းတစ္ခုတြင္ သားအိမ္ထဲ႐ိွ ဆဲလ္သည္ သေႏၶသားေလာင္း အတြင္း တစ္ေနရာမွ အျခားတစ္ေနရာသို႕ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ရန္ လိုအပ္သည့္ အခါမွသာ အလုပ္လုပ္သည့္ (Active gene) မ်ားကို ႐ွာေဖြ၍ စာရင္းျပဳစုခဲ့သည္။ Tumor ထံမွ ခြဲထြက္လာသည့္ ဆဲလ္မ်ားတြင္ အဆိုပါ gene မ်ားသည္ ဆက္လက္၍ Active ျဖစ္ေနသည္။ ဤနည္းျဖင့္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားအား ၄င္း၏ပတ္၀န္းက်င္႐ိွ တစ္႐ွဴးမ်ားထံမွ ခြဲထြက္ေစသည္။

မၾကာေသးမီက RNA-10b ဟုေခၚသည့္ ေမာ္လီက်ဴးတစ္ခုအား ႐ွာေဖြေတြ႕႐ိွခဲ့ၾကသည္။ ၄င္းသည္ ရင္သားကင္ဆာဆဲလ္အား တစ္႐ွဴးဆီမွ ခြဲထြက္ေစႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕႐ိွခဲ့ရသည္။ အဆိုပါ ေတြ႕႐ိွခ်က္သည္ အလြန္အေရးပါသည့္ သုေသတန ရလဒ္ျဖစ္သည္။ အဘယ့္ေၾကာင့္ ဆုိေသာ္ ၄င္းေမာ္လီက်ဴဳးအား ရင္သားကင္ဆာကုသရာတြင္ အသံုးျပဳလာႏိုင္ေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။

ကင္ဆာ ျဖစ္ေပၚေစသည့္ မ်ိဳးွဗီဇာေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို မည္သည့္အရာက ျဖစ္ေစသနည္း။ ကၽြန္ေတာ္တို႕၏ ပတ္၀န္းက်င္႐ိွ ျမဴေတဂ်င္ (Mutagen)ဟုေခၚေသာ Mutation ျဖစ္ေစသည့္ ဓါတုပစၥည္းမ်ားသည္ အထက္ပါ မ်ိဳးဗီဇေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစသည္။ ပထမဦးဆံုး မွာ ေဆးလိပ္မီးခိုးျဖစ္သည္။ သို႕ရာတြင္ အမ်ားမွ ကင္ဆာျဖစ္ေစသည္ဟု ယူဆထားၾကသည့္ ပတ္၀န္းက်င္႐ိွ ဓါတု ပစၥည္းမ်ား ျဖစ္ၾကေသာ အစားအစာၾကာ႐ွည္ခံေဆးမ်ား ၊ ေရထဲတြင္ ပါသည့္ အဆိပ္အေတာက္ ေရာဂါပိုးမႊားမ်ား ၊ စက္႐ံု မီးခိုး ေခါင္းတုိင္မ်ား မွ ထြက္လာသည့္ အဆိပ္အေတာက္ မ်ားတို႕သည္ ကင္ဆာကို ထင္သေလာက္ မျဖစ္ေစေၾကာင္း ေတြ႕႐ိွရပါသည္။ အမွန္အားျဖင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးၿပီး ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ကင္ဆာမ်ား၏ ၁% (သို႕မဟုတ္) ၂% ေလာက္သာလွ်င္ အဆိုပါပတ္၀န္းက်င္႐ိွ အဆိပ္ အေတာက္မ်ား ေၾကာင့္ ျဖစ္သည္ကို ေတြ႕႐ိွရသည္။

ကင္ဆာျဖစ္ေစသည့္ Mutation မ်ားမွာ ဆဲလ္မ်ားမွ မိမိတို႕၏ gene အား မေတာ္တဆ ဖ်က္ဆီးလိုက္သည့္အခါတြင္ ျဖစ္ေပၚသည္က မ်ားသည္။ ကၽြန္ေတာ္တို႕၏ ဆဲလ္တိုင္းသည္ ၄င္း၏ ဇီ၀ျဖစ္စဥ္မွ ေဘးထြက္္ပစၥည္းအျဖစ္ Mutation ျဖစ္ေစသည့္ ဓါတ္ပစၥည္းမ်ားကို အစဥ္အၿမဲ ထုတ္လႊတ္ေနသည္။ ဆဲလ္မ်ားမွ ေအာက္ဆီဂ်င္အား ေရအျဖစ္သို႕ ေျပာင္းလဲရာတြင္ စြမ္းအင္ထြက္လာသည္ႏွင့္အတူ ပံုစံ ေျပာင္းလဲ သြားသည့္ ေအာက္ဆီဂ်င္ေမာ္လီက်ဴးမ်ားျဖစ္ေသာ Oxygen Radical မ်ားကိုပါ ထုတ္လႊတ္ေပးသည္။ အဆိုပါ ေမာ္လီက်ဴး မ်ားသည္ ဆဲလ္မ်ားထဲ႐ိွ DNA အပါအ၀င္ အျခားေသာေမာ္လီက်ဴးမ်ားကို ၀ါးလံုးသိမ္းတိုက္ခိုက္ေလေတာ့သည္။ ကၽြန္ေတာ္တို႕၏ ဆဲလ္မ်ား သည္ အဆိုပါတုိက္ခိုက္မႈမ်ားမွ ျဖစ္ေပၚလာသည့္ ပ်က္စီးမႈမ်ားကို ျပင္ဆင္ႏိုင္သည့္ အရည္အခ်င္း႐ိွေသာ္လည္း ၿပီးျပည့္စံု သည့္ ကာကြယ္မႈမ်ိဳးကို မေပးႏိုင္ေခ်။ ထို႕ေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္တို႕ အသက္ႀကီးျပင္းလာသည္ႏွင့္အမွ် Mutation မ်ား ၊ Mutant gene မ်ား တိုးပြားလာ ေလေတာ့သည္။

Mutation မ်ားသည္ ကင္ဆာျဖစ္ရန္ လိုအပ္သည္ဆိုေသာ္လည္း လံုလံုေလာက္ေလာက္ မ႐ိွပါ။ ကင္ဆာဆဲလ္၏ အျပင္မွ တစ္ခုခု မွလည္း အားျဖည့္ေပးရမည္ျဖစ္သည္။ Mutation ေပါင္းမ်ားစြာ ျဖစ္ေနေသာ ဆဲလ္သည္ ကင္ဆာျဖစ္ရန္ တာဆူေနသည္ (သို႕မဟုတ္) ကင္ဆာျဖစ္စ ျပဳေနၿပီဆိုေသာ္လည္း ၄င္းဆဲလ္သည္ ျပင္ပမွ ႀကီးထြားဖြံ႕ၿဖိဳးမႈကို အားေပးသည့္ အခ်က္ျပမႈမ်ား (Growth promoting signal)ရ႐ိွမွသာလွ်င္ လံုး၀ျပည့္စံုသည့္ Tumor အဆင့္သို႕ ေရာက္႐ိွသြားႏိုင္ သည္။ အမွန္အားျဖင့္ လူသားမ်ားႏွင့္သက္ဆိုင္သည့္ ကင္ဆာျဖစ္ေပၚမႈအမ်ားစုမွာ အထက္ေဖာ္ျပပါ ကဲ့သို႕ Mutation ႏွင့္ မဆုိင္ေသာ ေမာ္လီက်ဴလာ အခ်က္ေပးမႈမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚ လာျခင္း ျဖစ္သည္။

အေနာက္ႏိုင္ငံ စားသံုးမႈပံုစံမ်ားသည္ မည္သို႕ ကင္ဆာျဖစ္ေပၚမႈကို အားေပးသနည္း ဆိုသည္ကို မသိ႐ိွရေသးပါ။ ကၽြန္ေတာ္တို႕ စားသံုး သည့္ အစားအစာမ်ားတြင္ gene မ်ားအား Mutate ျဖစ္ေစသည့္ ဓါတုပစၥည္းမ်ား ပါ၀င္သျဖင့္ ကင္ဆာျဖစ္ေစႏိုင္သည္။ ဥပမာဆိုရလွ်င္ အဆီမ်ားေသာ red meat မ်ားအား အပူျပင္းျပင္းျဖင့္ ခ်က္လိုက္လွ်င္ ဟက္ထ႐ိုဆိုက္ကလစ္ - အမိုင္နီ (Heterocyclic amines) ဟု ေခၚသည့္ ကင္ဆာျဖစ္ေစႏိုင္သည့္ Mutagen မ်ား ထုတ္လုပ္ေပးသည္။ အစားအစာမ်ားတြင္ ဓါတုပစၥည္းေပါင္းမ်ားစြာ ပါ၀င္ၿပီး ကၽြန္ေတာ္တို႕ ခႏၶာကိုယ္ထဲသို႕ ေရာက္သြားသည့္အခါ အျခားဓါတုပစၥည္းမ်ားအျဖစ္သို႕ ဓါတ္ျပဳ ေျပာင္းလဲ သြားသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ အေနာက္ႏိုင္ငံ အစားအစာမ်ားထဲမွ မည္သည္က ကင္ဆာျဖစ္ေစႏိုင္သည္ကို အတိအက် မေျပာႏိုင္ျခင္းျဖစ္သည္။ သို႕ရာတြင္ အေနာက္ႏိုင္ငံ အစားအစာမ်ားသည္ ကင္ဆာျဖစ္ေစသည္မွာေတာ့ ေသခ်ာသည္။

အ၀လြန္ျခင္းသည္ အဘယ္ေၾကာင့္ ကင္ဆာပိုမုိျဖစ္ေစသနည္းဆိုသည္ကို နားမလည္ ေသးေသာ္လည္း ကင္ဆာပိုမုိျဖစ္ေပၚေစသည့္ အခ်က္မ်ားထဲတြင္ တစ္ခုအပါအ၀င္ျဖစ္သည္မွာေတာ့ ေသခ်ာသည္။ အ၀လြန္ျခင္းသည္ ႀကီးထြားမႈကို ျဖစ္ေစသည့္ အင္ဆူလင္ ကဲ့သို႕ေသာ ဓါတ္မ်ား (IGF-1) ကို ေသြးထဲသို႕ ပိုမုိထုတ္လႊတ္္ေပးသည္။ သီအိုရီအရဆိုလွ်င္ ၄င္း IGF-1 သည္ ကနဦး ကင္ဆာ ဆဲလ္မ်ားကို မေသသြားေအာင္ ကာကြယ္ေပးသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ခႏၶာကိုယ္ ေရာင္ကိုင္္ျခင္းသည္လည္း အ၀လြန္ျခင္းႏွင့္ ကင္ဆာၾကား ဆက္ႏြယ္မႈကို ႐ွင္းျပႏိုင္သည္။ ေရာင္ကိုင္း္ျခင္းသည္ ေရာဂါကူးစက္မႈျဖစ္ေနေသာ တစ္႐ွဴးအား ဖယ္႐ွားၿပီး ျပန္လည္ကုသေပးသည့္ ခႏၶာကိုယ္၏ သဘာ၀ျဖစ္စဥ္တစ္ခု ျဖစ္သည္။ ခႏၶာကိုယ္၏ ဇီ၀ကာကြယ္ေရးစနစ္တြင္႐ိွေသာ ဆဲလ္မ်ားသည္ အဆိုပါ ေရာင္ကိုင္း ျခင္း အား ျဖစ္ေပၚေစသည္။ ၄င္းတို႕ အသံုးျပဳသည့္ လက္နက္မ်ားမွာ ဆိုက္တိုကိုင္း (Cytokines) ဟုေခၚသည့္ ဓါတု အခ်က္ျပျခင္းမ်ား ျဖစ္သည္။ မ်ားေသာ အားျဖင့္ ေရာင္ကိုင္းျခင္းမွာ ခဏသာ ျဖစ္ေလ့႐ိွသည္။ ရံဖန္ရံခါ ထိုေရာင္ကိုင္းျခင္းမ်ား အျမန္ ေပ်ာက္ကင္းျခင္း မ႐ိွသည့္အခါ ၄င္းသည္ နာတာ႐ွည္ျဖစ္လာသည္။ ထိုအခါမ်ိဳးတြင္ ထိခိုက္ထားေသာ တစ္႐ွဴးသည္ အၿမဲပင္ ဖြံ႕ၿဖိဳးႀကီးထြားမႈကို အားေပး သည့္ ဆိုက္တိုကိုင္းထဲတြင္ နစ္ျမွပ္ ေနေလ ေတာ့သည္။ ၄င္းအားျဖင့္ ဆဲလ္မ်ားသည္ စ၍ပြားမ်ားလာေလေတာ့သည္။ အကယ္၍ အဆိုပါ ဆဲလ္မ်ားသည္ Mutation ျဖစ္ၿပီးၿပီဆိုပါက ဆိုက္တိုကိုင္းေၾကာင့္ ကင္ဆာစတင္ျဖစ္ေပၚ လာေစေတာ့သည္။ ဥပမာ- အစာအိမ္ အတြင္း႐ိွ အူမ်ားထဲမွ ဘက္တီးရီးယားမ်ားေၾကာင့္ ၀မ္းဗိုက္အတြင္း႐ိွတစ္႐ွဴးမ်ားသည္ ၾကာ႐ွည္စြာ ေရာင္ကိုင္းေနသည့္အခါ ကင္ဆာ ျဖစ္ေပၚလာ ႏိုင္သည္။ အလားတူ ဆီးအိမ္၏ ႏႈတ္ခမ္းသားမ်ားသည္ ဆီးအိမ္အတြင္း ေက်ာက္တည္မႈမ်ားေၾကာင့္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေရာင္ကိုင္း ေနသည့္အခါမ်ိဳးတြင္ ကင္ဆာျဖစ္ႏိုင္သည္။

ေရာင္ကိုင္းမႈႏွင့္ အ၀လြန္မႈ မည္သို႕ ဆက္စပ္မႈ ႐ိွသနည္း။ အဆီဆဲလ္မ်ားသည္ ေရာင္ကိုင္းမႈကိုျဖစ္ေစသည့္ ဓါတုပစၥည္းမ်ားကို ေသြး ထဲသို႕ ထုတ္လႊတ္ကာ ကင္ဆာ ျဖစ္ေပၚမႈကို အားေပးသည္။ အ၀လြန္ေလေလ အဆိုပါထုတ္လႊတ္မႈ မ်ားေလေလ ျဖစ္သည္။ ျဖစ္ႏိုင္ သည္မွာ Cytokines မ်ားသည္ ကင္ဆာ အားေပးသူအျဖစ္ ေဆာင္႐ြက္ေပးသည္။ သို႕ရာတြင္ မွန္သည္မွားသည္ကို ဆံုးျဖတ္ရန္ ဆက္လက္၍ သုေတသန လုပ္ေဆာင္ရ ဦးမည္ ျဖစ္သည္။ ေလ့က်င့္ခန္း မွန္မွန္ျပဳလုပ္ျခင္းသည္ ကၽြန္ေတာ္တို႕၏ ေသြးထဲ႐ိွ IGF-1 ႏွင့္ Cytokines ပမာဏကုိ ေလွ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္သည္။ ၄င္းသည္ပင္လွ်င္ ပံုမွန္ ေလ့က်င့္ခန္းျဖင့္ ကင္ဆာကို တားဆီးေပးသည္ ဆိုသည့္ အခ်က္ကို ႐ွင္းျပေပးေနျခင္း ျဖစ္သည္။ အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ ေလ့က်င့္ခန္း ပံုမွန္လုပ္ျခင္းျဖင့္ ေသြးထဲ႐ိွ အက္ထ႐ိုဂ်င္ (Estrogen) ပမာဏကို ေလွ်ာ့ခ်ေပးၿပီး ရင္သား ကင္ဆာျဖစ္ျခင္းမွ ကာကြယ္ေပးႏိုင္သည္။

ကၽြန္ေတာ္တို႕ ကင္ဆာျဖစ္ေစသည့္ gene မ်ားအေၾကာင္းႏွင့္ အဆိုပါ gene မ်ားအေပၚ ကင္ဆာအားေပးသည့္ ဓါတု အခ်က္ျပမႈမ်ားမွ လႊမ္းမိုးသက္ေရာက္ပံုမ်ားကို ပိုမိုသိ႐ိွနားလည္လာျခင္းျဖင့္ ပိုမုိ ေကာင္းမြန္သည့္ ေရာဂါစစ္ေဆးပံုမ်ား၊ ကုသမႈစနစ္မ်ား ေတြ႕႐ိွ လာၾကသည္ ျဖစ္သည့္အျပင္ ပို၍ အေရးႀကီးသည့္ တိုးတက္မႈမ်ားကိုလည္း ေနာင္တြင္ ရ႐ိွလာေစမည္ျဖစ္သည္။ ေနထိုင္မႈ ပံုစံမ်ားႏွင့္ ကင္ဆာ အေၾကာင္း ေလ့လာျခင္းျဖင့္ ကင္ဆာကိုေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္သည့္ အခြင့္အေရးမ်ားကိုလည္း ရ႐ိွေစသည္။ ေနထုိင္မႈပံုစံကို ေျပာင္းလဲ ပစ္ရန္ မလြယ္ကူေသာ္လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ယခုအခါတြင္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ၌ ေဆး႐ြက္ႀကီးသံုးစြဲသူဦးေရမွာ လြန္ခဲ့သည့္ မ်ိဳးဆက္ ႏွစ္ခုထက္စာလွ်င္ လြန္စြာ ေလွ်ာ့နည္းသြားၿပီ ျဖစ္သည္။ ေဆး႐ြက္ႀကီးသံုးစြဲမႈ ပိုမိုေလွ်ာ့ခ်ရန္၊ စားသံုးမႈပံုစံျပင္ဆင္ရန္ႏွင့္ ကိုယ္ အေလးခ်ိန္ ေလွ်ာ့ခ်ျခင္း၊ ေလ့က်င့္ခန္း မွန္မွန္ျပဳလုပ္ျခင္း စသည့္ အေလ့အထမ်ား ရ႐ိွေစရန္ မ်ိဳးဆက္ (၂)ဆက္ခန္႕ ၾကာလိမ့္ ဦးမည္ ျဖစ္သည္။ သို႕ရာတြင္ ျဖစ္လာ ႏိုင္ေသးသည္။ ထိုသုိ႕ျဖစ္လာလွ်င္ ကၽြန္ေတာ္တို႕၏ ေျမး၊ျမစ္မ်ားသည္ ကၽြန္ေတာ္တို႕ မ်ိဳးဆက္အား လည္ျပန္ၾကည့္ၿပီး ကၽြန္ေတာ္တို႕ အေၾကာက္႐ြံ႕ဆံုးျဖစ္ေနေသာ ေရာဂါဆိုးႀကီးမွ လြတ္ေျမာက္ရန္ ေနထုိင္မႈပံုစံအား ေျပာင္းလဲလိုက္ျခင္း အားျဖင့္ ျပဳလုပ္ႏိုင္သည္ကို အဘယ္ေၾကာင့္ ဤမွ် အခ်ိန္ယူခဲ့ရ သနည္း ဆိုသည့္ ေမးခြန္းကို ေခါင္းကုတ္၍ အေျဖ႐ွာေနေပေတာ့မည္။

လင္းဦး (စိတ္ပညာ)

Read More...

Collapse...

Dengue Haemorrhagic Fever

ေသြးလြန္တုပ္ေကြး

ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ၊ ဒီအခ်ိန္ဆို မိဘေတြကို စိုးမိုးထားေလ့ရွိသည္ပဲ။ ဖ်ားလွ်င္၊ ျခင္ကိုက္ဖုေလး ေတြ႕လွ်င္၊ ကေလး မိွန္းလွ်င္ ဒီေရာဂါလား စိုးရိမ္ၾကသည္။

ဘာေၾကာင့္ ေၾကာက္ၾကသနည္း။ အသက္အႏၱရာယ္ စိုးရိမ္ရေသာ ေရာဂါ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္သာ ျဖစ္သည္။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးသည္ Flavivirus တစ္မ်ဳိးေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ အေရွ႕ေတာင္ အာရွ၊ အိႏၵိယ ႏွင့္ အာဖရိက အခ်ဳိ႕ေဒသ မ်ားတြင္ ျဖစ္ပြားေလ့ရွိသည္။ ေရာဂါပိုးသယ္ေဆာင္ထားေသာ ေအးဒီးစ္ (Aedes aegypti or Aedes albopictus) ျခင္မ်ား ကိုက္စက္ျခင္းမွ ကူးစက္ ျဖစ္ပြားျခင္း ျဖစ္သည္။

ေအးဒီးစ္ ျခင္ေတြဟာ ေရၿငိမ္မွာ အဓိက ေပါက္ပြားလို႔ ေရအိုးေရခြက္ေတြ၊ ကားတာယာ အေဟာင္းေတြက အဓိက ေပါက္ပြားရာ ေနရာေတြ ျဖစ္တယ္။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ျဖစ္ေစတဲ့ Dengue virus ဟာ serotype ေခၚတဲ့ အမ်ိဳးအစား ၄ မ်ဳိးရွိတယ္။ A, B, C and D ဆိုၿပီး ခြဲျခားထားတယ္။

ပထမဆံုး စတင္ ေရာဂါပိုး ဝင္ေရာက္္တဲ့အခါ လူရဲ့ ခႏၶာကိုယ္က အဲဒီပိုးအမ်ဳိးအစားကို ခံႏိုင္ရည္ရွိတဲ့ ပဋိွဇီဝ ပစၥည္းေတြ ထုတ္ေပး ေလ့ရွိတယ္။ အဲဒီ ထြက္ရွိလာတဲ့ ပဋိဇီဝပစၥည္းဟာ တစ္သက္စာ ေရာဂါပိုးကို ခံႏုိင္ရည္ ရွိတယ္။ ဒါဟာ serotype ေလးမ်ဳိး ရွိတဲ့ အထဲက ျဖစ္ပြားတဲ့ တစ္မ်ဳိးကိုပဲ ခံႏုိင္ရည္ ရွိတာ ျဖစ္တယ္။ ဥပမာ A ျဖစ္ရင္ ေနာက္တစ္ခါ A အမ်ဳိးအစားကို သယ္ေဆာင္ထားတဲ့ ျခင္ထပ္ကိုက္ရင္ A ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ တုတ္ေကြး မျဖစ္ႏုိင္ဘူး။ ဒါေပမယ့္ တျခား အမ်ဳိးအစား (ဥပမာ B, C) ေတြ ကိုက္ရင္ေတာ့ မကာကြယ္ႏုိင္တဲ့ အျပင္ ပိုဆိုးႏုိင္တယ္ လို႔ လက္ရွိမွာ ယူဆၾကတယ္။

ေရာဂါပိုး ပထမဆံုး စတင္ဝင္ေရာက္တဲ့ အခါ တခ်ဳိ႕ ကေလးေတြမွာ ေရာဂါ လကၡဏာ ျပသလို တခ်ဳိ႕လည္း ေရာဂါ လကၡဏာ မျပတာလည္း ရွိႏုိင္ပါတယ္။ ေရာဂါလကၡဏာ ေတြဟာလည္း ႐ိုး႐ိုးအေအးမိ လကၡဏာေတြနဲ႔လည္း ဆင္တူ ႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေသြးလြန္တုတ္ေကြး ျဖစ္တဲ့အခါ ဘယ္အၾကိမ္မွာ ပိုဆိုးမလဲ ဆိုတာ မွန္းဆဖို႔ ခက္ခဲ ႏုိင္ပါတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာ အေပ်ာ့စား အေနနဲ႔ platelets ေခၚတဲ့ ေသြးခဲေစတဲ့ ပစၥည္း နည္းသြားတာ (thrombocytopenia) နဲ႔ ေသြးရည္ ပ်စ္သြားတာ (haemoconcentration) တို႔ ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ "thrombocytopenia" ကို ေသြးေဖာက္ စစ္ေဆးၾကည့္ႏုိင္ၿပီး၊ haemoconcentration ကိုေတာ့ PCV လို႔ ေခၚတဲ့ ေသြးနီဥ ပမာဏ (packed cell volume) ကို ဆက္တုိက္ စစ္ေဆး ၾကည့္ရင္ သိႏုိင္ပါတယ္။

ေရာဂါပိုဆိုးတဲ့ လကၡဏာ ေတြကေတာ့ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ က်သြားၿပီး circulatory failure လို႔ ေခၚတဲ့ ေရွာ့ခ္ ရ (ေသြးလန္႕) သြား ႏုိင္တာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဘယ္လို ကုသၾကမလဲ။

ဒါက ရွင္းပါတယ္။ ကေလးကို ဒီအခ်ိန္မွာ ဂ႐ုစိုက္ဖို႔ လိုပါတယ္။ ဖ်ားရင္ သိရမယ္။ ကေလးမွိန္းရင္ သိရမယ္။ အစား မဝင္ရင္ သိရမယ္။ ကေလး အန္ရင္ သိရမယ္။

ဖ်ားရင္ အနီးဆံုး ေဆး႐ံုေဆးခန္းကို သြားျပပါ။ ဆရာဝန္က လုိအပ္သလို စစ္ေဆး အၾကံေပးပါလိမ့္မယ္။ အဖ်ားက တစ္ခါတစ္ေလ ႏွစ္ရက္ သံုးရက္နဲ႔ မက်တတ္ပါဘူး။ စိတ္ပူၿပီး အဖ်ား မက်က်ေအာင္ ေဆးၿမီတိုေတြ မသံုးပါနဲ႔။ အေရးၾကီးတာက အဖ်ားက်တိုင္း ေရာဂါ ေပ်ာက္တာ မဟုတ္ဘူး ဆိုတာ သိထားရမယ္။ အဖ်ားက်ေအာင္ လုပ္တဲ့ နည္းေတြထဲက အႏၱရာယ္ အႀကီးဆုံုးကေတာ့ မက္ကေလာင္ ေဖာက္တာပဲ။ ႏွစ္စဥ္ မက္ကေလာင္ ေဖာက္တာကေန ပိုးဝင္ၿပီးေတာ့ အသက္ ဆံုး႐ႈံးသြားတဲ့ ကေလးေတြ မနည္းလွဘူး။

ေနာက္တစ္ခ်က္က ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ဆိုတာ ျဖစ္တာ ေသခ်ာရင္ ပိုမဆိုးေအာင္ တားဆီးလို႔ ရတာမ်ဳိး မဟုတ္ပဲ လုိအပ္တဲ့ ကုသမႈကို လိုအပ္ခ်ိန္မွာ အျမန္ရဖို႔ အေရးၾကီးတာ ျဖစ္တယ္။ စၿပီး ေသြးေပါင္ခ်ိန္ က်ခ်ိန္မွာ normal saline ကို ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ထိန္းထားႏုိင္ဖို႔ သြင္းဖုိ႔ အေရးၾကီး သလို၊ ဆိုးလာလို႔ ေသြးသြင္းဖို႔ ေသြးရည္ၾကည္ သြင္းဖို႔ လိုလာရင္ အခ်ိန္မီ သြင္းေပးႏုိင္ဖို႔ ပါပဲ။

ဒီေနရာမွာ က်ေနာ့္ အေတြ႕အႀကံဳ အရေျပာရရင္ ကေလး ေဆး႐ံုက ကုသမႈ အတြက္ စိတ္အခ်ရဆံုး ေနရာ ျဖစ္ပါတယ္။ ၂၄ နာရီ အေတြ႕အႀကံဳ ရွိတဲ့ အထူးကု ဆရာဝန္ေတြ၊ ဘြဲ႕လြန္ ေက်ာင္းသားေတြ၊ လက္ေထာက္ ဆရာဝန္ေတြ၊ အလုပ္သင္ ဆရာဝန္ေတြ၊ အေတြ႕အႀကံဳရွိ ဆရာမေတြ ဒါမ်ဳိးကို ဘယ္မည္သည့္ ပုဂၢလိက ေဆး႐ံုမွာ မွ ရမယ္ မထင္ပါဘူး။

အက်ဥ္းခ်ဳပ္ အေနနဲ႔ ေျပာရရင္

၁။ ကေလးကို ျခင္ကိုက္ မခံရေအာင္ ဂ႐ုစိုက္ပါ။
၂။ ဖ်ားတဲ့ ကေလးတုိင္းကို ေဆးခန္းျပပါ။ ကုိယ့္သေဘာနဲ႔ ကုိယ္ ေဆးဝယ္တုိက္တာ အႏၱရာယ္ ရွိပါတယ္။
၃။ မက္ကေလာင္ ေဖာက္တာ လံုးဝ မလုပ္ပါနဲ႔။
၄။ ကေလး အန္လွ်င္ (အမဲေရာင္ ေကာ္ဖီမႈန္႔လို အဖတ္ အဖတ္ေလးေတြ ပါရင္)၊ မွိန္းလြန္းအား ႀကီးလွ်င္၊ ေျခဖ်ား လက္ဖ်ားေတြ ေအးလွ်င္၊ ဝမ္းမည္းမည္း ေတြ သြားလွ်င္ ေဆးခန္း၊ ေဆး႐ံုကို ခ်က္ခ်င္းသြားပါ။
၅။ ကေလး ေဆး႐ံု တင္ရလွ်င္ ေသြးလွဴမည့္သူ (အမ်ဳိးထဲမွ စိတ္ခ်ရသူ) ရွာထား သင့္ပါတယ္။

က်ေနာ္ေရးတာ မရွင္းတာ ရွိရင္ က်ေနာ့္ email ကို ေရးၿပီး ေမးလုိ႔ ရပါတယ္။
dr Junior
mmtun2005@gmail.com

Read More...

Collapse...

Gestational Diabetes

ကိုယ္ဝန္ ေဆာင္ခ်ိန္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ

ကိုယ္၀န္ မေဆာင္ခင္ႏွင့္ ကေလး ေမြးၿပီး ေနာက္ပိုင္းတြင္ ေရာဂါကို မေတြ႔ရပဲ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္ခ်ိန္၌သာ ဆီးခ်ိဳေရာဂါကို စမ္းသပ္ ေတြ႔ရွိရသည့္ ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစားကို Gestational Diabetes (GD) ဟု ေခၚပါသည္။ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါတြင္ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ မ်ားျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာေသာ လကၡဏာ တခ်ိဳ႔သည္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား ခံစားရေသာ ပံုမွန္ လကၡဏာမ်ားႏွင့္ လြန္စြာ ဆင္တူ ေသာေၾကာင့္ အတိအက် စမ္းသပ္ စစ္ေဆးမႈ မျပဳလုပ္ပါက ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ရွိမရွိ သိရန္ မလြယ္ကူေပ။ စမ္းသပ္ စစ္ေဆးျခင္း မျပဳလုပ္ မိသျဖင့္ ဆီးခ်ိဳ ရွိေၾကာင္းကို မသိလိုက္ရပဲ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ သက္တမ္းကို ျဖတ္သန္းခဲ့ေသာ္ ကေလးႏွင့္ မိခင္အတြက္ ေနာက္ဆက္တြဲ ေရရွည္ ဆီးခ်ိဳ ျပႆနာမ်ား ျဖစ္လာ ႏိုင္ေပသည္္။ ဆီးခ်ိဳႏွင့္ ပံုမွန္ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္ခ်ိန္တြင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား ခံစား ရသည့္ လကၡဏာ တခ်ိဳ႔ ဆင္တူ ေသာ္လည္း ျဖစ္ရသည့္ အေၾကာင္းအရင္းမွာ လံုး၀ ျခားနားၿပီး ကုသမႈ မွာလည္း လံုး၀ မတူ သည္ကို ကိုယ္၀န္ေဆာင္ အမ်ိဳးသမီးတိုင္း နားလည္ ထားသင့္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္ ဆီးခ်ဳိ ျဖစ္ႏိုင္ေျခ ရွိသည္ဟု သတ္မွတ္ ခံရႏိုင္သည့္ အမ်ိဳးသမီးတိုင္း ဆီးခ်ိဳ ရွိမရွိကို မျဖစ္မေန စမ္းသပ္ စစ္ေဆးသင့္ၿပီး ေရာဂါ ရွိေၾကာင္း စမ္းသပ္ ေတြ႔ရွိပါက သင့္ေတာ္ေသာ ကာကြယ္ ကုသမႈမ်ားကို ေဆာင္ရြက္ သင့္ပါသည္။

Diabetes

ဆီးခ်ိဳေရာဂါသည္ ပန္ကရိယမွ ထုတ္လုပ္ေသာ အင္ဆူလင္ ေဟာ္မုန္းကို ဆဲလ္မွ ရရွိမႈမညီမွ်ျခင္း သို႔မဟုတ္ ထိေရာက္စြာ အသံုး မျပဳႏိုင္ျခင္း တို႔ေၾကာင့္ ေသြးထဲ၌ သၾကားဓါတ္ လြန္ကဲျခင္း ( Hyperglycaemia) ျဖစ္သည္ဟု ယခင္ တင္ျပခဲ့ေသာ Diabetes Mellitus ႏွင့္ အင္ဆူလင္ ေဟာ္မုန္း ဆက္ႏြယ္မႈႏွင့္ Diabetes Management and Complications ႏွစ္ခုတြင္ ေဖၚျပခဲ့ၿပီး ျဖစ္ပါသည္။ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ အေၾကာင္းကို လံုး၀ ေလ့လာထားျခင္း မရွိ ေသးသည့္ စာဖတ္သူမ်ား အေနျဖင့္္ အရင္ Post ႏွစ္ခုကို ဖတ္ၿပီးမွ ယခုု တင္ျပမည့္ Gestational Diabetes ကို ဆက္ ဖတ္သင့္ပါသည္။ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါတြင္ Type 1 ႏွင့္ Type 2 ႏွစ္မ်ိဳးရွိရာ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္ခ်ိန္ ၌ ျဖစ္ေသာ ဆီးခ်ိဳေရာဂါသည္ အမ်ားအားျဖင့္ အ၀လြန္ျခင္းႏွင့္ တြဲေလ့ရွိသည့္ Type 2 မွာ ၉၈% ျဖစ္ၿပီး Type 1 မွာ ၂% ျဖစ္ပါသည္။

Risk Factors of Gestational Diabetes ျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိသည့္ အခ်က္မ်ား

က်န္းမာေရး ဆိုင္ရာ စနစ္တက် သုေတသနျပဳ မွတ္တမ္း တင္ထားသည့္ ႏိုင္ငံမ်ား၏ လက္ရွိ စာရင္းဇယားမ်ား အရ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္ခ်ိန္၌ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္ေျခ ရွိသည္ဟု သတ္မွတ္ ထားျခင္း ခံထားရသည့္ အမ်ိဳးသမီး အေတာ္ မ်ားမ်ားတြင္ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ လကၡဏာကို စမ္းသပ္ ေတြ႔ရွိ ေနရသည့္ႏႈန္းမွာ ယခင္ကထက္ ပိုမို မ်ားျပားလ်က္ ရွိပါသည္။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္၌ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ျဖစ္ေစႏိုင္ေသာ အေျခအေန တခ်ဳိ႕မွာ ...

(၁) အသက္ ၃၅ ႏွစ္ေက်ာ္မွ ကေလးယူျခင္း၊
(၂) မိသားစုအတြင္း၌ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ရွိျခင္း၊
(၃) သေႏၶသား ပံုမွန္ထက္ ႀကီးထြားသည့္ ကေလးကို ယခင္ကိုယ္၀န္မ်ား၌ ေမြးဖူးျခင္း၊
(၄) ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ အ၀လြန္ျခင္း (BMI >27 in Asian & BMI >30 in Caucasian and others)

စသည္တို႔ ျဖစ္ပါသည္။

ထို႔အျပင္ ၾသစေၾတးလ်ႏိုင္ငံတြင္ ေနာက္ဆံုး ေလ့လာ ေတြ႔ရွိ ထားခ်က္အရ ကိုယ္၀န္ေဆာင္အမ်ိဳးသမီး ၁၀-၁၅% မွာ Gestational Diabetes ကို စမ္းသပ္ ေတြ႔ရွိရၿပီး အာရွ၊ အိႏၵိယ၊ ပစိဖိတ္ကၽြန္းႏွင့္ ၾသစေၾတးလ်ား ဌာေနတိုင္းရင္းသား အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ ဥေရာပ လူျဖဴမ်ိဳးႏြယ္ ေကာ့ေကးရွန္ မ်ားထက္ ေရာဂါ ရရွိသည့္ ရာခိုင္ႏႈန္း ပိုမ်ားသည္ဟု သိရပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အထက္ပါ ေလ့လာ ထားခ်က္အရ အာရွႏြယ္ ျမန္မာ အမ်ိဳးသမီးမ်ား သည္လည္း ကိုယ္၀န္ ေဆာင္စဥ္ ဆီးခ်ိဳ ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ားသည့္ စာရင္းထဲပါေနသျဖင့္ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္စဥ္ အထက္ေဖၚျပပါ အေျခအေနထဲမွ အနည္းဆံုး တခုႏွင့္ တိုက္ဆိုင္ေနပါက ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ရွိမရွိကို မိသားစု ဆရာ၀န္ႏွင့္ တိုင္ပင္၍ မျဖစ္မေန စစ္ေဆး သင့္ပါသည္။ Type 1 ျဖစ္ပြားႏႈန္း နည္းေသာ္လည္း လံုး၀မျဖစ္ႏိုင္သည့္ အေျခအေန မဟုတ္သျဖင့္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ ပိန္လြန္းေသာ အမ်ိဳးသမီးမ်ား အားလည္း Type 1 ဆီးခ်ိဳ ရွိမရွိ စစ္ေဆး သင့္ပါသည္။

Gestation ကိုယ္၀န္ေဆာင္ျခင္း

ကိုယ္၀န္ ေဆာင္ျခင္းသည္ မမ်ိဳးဥႏွင့္ ဖိုသုတ္ေကာင္တို႔ ေပါင္းစပ္ျခင္းျဖင့္ Zygote ေခၚသေႏၶ သားေလာင္းကို ျဖစ္ေပၚေစၿပီး မိခင္၏ သားအိမ္၌ သေႏၶသား ႀကီးထြားေစသည့္ ကိုးလေက်ာ္ ကာလ ျဖစ္ပါသည္။ ထိုကာလ၌ ခႏၶာကိုယ္အတြင္းရွိ ေဟာ္မုန္းအေျပာင္းအလဲႏွင့္ သေႏၶသားႀကီးထြားမႈတို႔ေၾကာင့္ ခႏၶာကိုယ္ အဂၤါအဖြဲ႔စည္း အသီးသီးရွိ အလုပ္လုပ္မႈစနစ္ တခ်ိဳ႔ကို ေျပာင္းလဲေစၿပီး ပံုမွန္မဟုတ္သည့္ လကၡဏာ မ်ားကို ကိုယ္၀န္ေဆာင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား ခံစား ရေလ့ရွိပါသည္။ အစာေျခအဂၤါအဖြဲ႔အစည္း (GIT) တြင္ gonadal ေဟာ္မုန္း ျမင့္တက္ျခင္း ေၾကာင့္ အစာေျခမႈ စနစ္ကို ထိခိုက္ၿပီး ေခါင္းမူးျခင္း၊ ပ်ိဳ႔အန္ျခင္း၊ စိတ္ မတည္မၿငိမ္ ျဖစ္ျခင္း ကို ျဖစ္ေစပါသည္။ ဆီးစြန္႔ အဂၤါ အဖြဲ႔အစည္းတြင္ သားအိမ္မွ ဆီးအိတ္အား ဖိထားေသာေၾကာင့္ လည္းေကာင္း၊ ေက်ာက္ကပ္၏ အရည္ စစ္ထုတ္ႏႈန္း (Glomerular filtration rate) ျမင့္မား လာျခင္းေၾကာင့္ လည္းေကာင္း ဆီးမ်ားမ်ား သြားျခင္းႏွင့္ မၾကာခဏ သြားျခင္းကို ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။ အသက္ရွဴ အဂၤါ အဖြဲ႔အစည္းတြင္ အသက္ရွဴႏႈန္း ျမန္လာျခင္းေၾကာင့္ အဆုပ္၏ ပံုမွန္ ေလ၀င္ေလထြက္ႏိုင္သည့္ အက်ယ္အ၀န္း (Tidal Volume) မ်ား လာၿပီး ခၽြဲသလိပ္မ်ား အထြက္မ်ား လာသည္။

ႏွလံုးေသြးေၾကာ အဖြဲ႔အစည္းတြင္ ေသြးအထုတည္ မ်ားလာျခင္းႏွင့္ ႏွလံုးမွ ေသြးလႊတ္ေၾကာသို႔ ထုတ္သည့္အား (Cardiac Output) မ်ားျခင္း တို႔ေၾကာင့္ ေသြးဖိအား မ်ားလာေစၿပီး ႏွလံုးသို႔ ျပန္လာေသာ ေသြးျပန္ေၾကာ၏ ေသြးစီးမႈ ေႏွးေကြး လာေသာေၾကာင့္ ခႏၶာကိုယ္ ေအာက္ပိုင္း အထူးသျဖင့္ ေျခသားလံုး တ၀ိုက္တြင္ ေသြးျပန္ေၾကာမ်ား ထံုးၿပီး ေသြးျပန္ေၾကာ ပိတ္ဆို႔ျခင္းမ်ား ျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္စဥ္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား ခံစားရသည့္ လကၡဏာတခ်ိဳ႔သည္္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါတြင္လည္း ေတြ႔ရၿပးီ မူးေ၀ျခင္း ပ်ိဳ႔အန္ျခင္း၊ ဆီး မၾကာခဏ သြားျခင္းႏွင့္ ေသြးဖိအား မ်ားျခင္း စသည့္ လကၡဏာ မ်ားသည္ သာမာန္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္မ်ားအတြက္ ပံုမွန္ျဖစ္၍ စိုးရိမ္ ဖြယ္ရာ မရွိေသာ္လည္း အကယ္၍ ဆီးခ်ိဳ (Gestational Diabetes) ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါက အထူးစိုးရိမ္ရၿပီး ေသြးထဲရွိ သၾကားဓါတ္ကို ပံုမွန္ ျဖစ္ေအာင္ ခ်က္ခ်င္း ထိန္းညွိေပးရန္ လိုအပ္ပါသည္။

Complications of Gestational Diabetes ျဖစ္လာႏိုင္မည့့္ ျပႆနာမ်ား

ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ ဆီးခ်ိဳ ရရွိထားပါက ကေလးႏွင့္ မိခင္ ႏွစ္ဦးစလံုး အတြက္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ား ရွိသျဖင့္ ျပႆနာကို မႀကီးထြား လာေစရန္ ကာကြယ္ ကုသရေပမည္။ သာမာန္အားျဖင့္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ ဆီးခ်ိဳ ရရွိေသာ အမ်ိဳးသမီးမ်ားသည္ တႏွစ္မွ ၁၀ ႏွစ္ အတြင္းတြင္ Type 2 နာတာရွည္ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါကို ရရွိ သြားႏိုင္ပါသည္။ ေရတို ကာလတြင္လည္း ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ကို ေကာင္းစြာ မထိန္းခ်ဳပ္ ႏိုင္ပါက ေမြးဖြားသည့္ အခ်ိန္တြင္ ကေလး ခႏၶာကိုယ္ ႀကီးမားျခင္း။ ကေလးေသႏႈန္းႏွင့္ ပံုမွန္ မဟုတ္ပဲ ေမြးဖြားရသည့္ႏႈန္း တက္လာျခင္း စသည့္ အေျခအေနမ်ားကို ရင္ဆိုင္ ရႏိုင္ပါသည္။ ေရရွည္ တြင္လည္း ေမြးဖြားလာေသာ ကေလးအား သတိႀကီးစြာ မေစာင့္ေရွာက္ပါက ကေလးဘ၀ တေလွ်ာက္တြင္ အ၀လြန္၍ ၁၀ ေက်ာ္သက္ အရြယ္တြင္ ကေလးမွာ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ရရွိႏိုင္ပါသည္။ မိခင္ အတြက္လည္း ကေလးေမြးၿပီး ႏွစ္အနည္းငယ္ အတြင္း နာတာရွည္ ဆီးခ်ိဳရရွိႏိုင္ပါသည္။ အကယ္၍ ဆီးခ်ဳိကို ေကာင္းစြာ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ၿပီး ကေလးေမြးၿပီး ကာလတြင္လည္း ဘ၀ လူေနမႈပံုစံ ေျပာင္းကာ အာဟာရ၊ ေလ့က်င့္ခန္းႏွင့္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ထိန္းႏိုင္ပါက မိခင္တြင္ ေရာဂါရရွိျခင္းမွ ၅၈% ေလွ်ာ့သြား ႏိုင္ပါသည္္။

Diet and Exercise အဟာရႏွင့္ ေလ့က်င့္ခန္း

ကိုယ္၀န္ေဆာင္မိခင္သည္ အစာအဟာရ လံုေလာက္စြာ စားသံုးရန္လိုပါသည္။ Glycaemic ေလွ်ာ့နည္းသည့္ ကာဗြန္ ဟိုက္ဒရိတ္ကို အကန္႔အသတ္ျဖင့္ မနက္၊ ေန႔လည္၊ ညေနစာအျပင္ အစာစားသည့္ အႀကိမ္တိုင္းတြင္ အနည္းငယ္စီ ပါ၀င္ေအာင္ ထည့္စားရန္ လိုပါသည္။ အင္ဆူလင္ ထိုးေဆး အသံုးျပဳရန္ လိုအပ္မႈ ေလွ်ာ့နည္းေစရန္ ကာဗြန္ဟိုက္ဒရိတ္ စားသံုးသည့္ ပမာဏကို ခႏၶာကိုယ္ အတြက္ လိုအပ္သည့္ စုစုေပါင္း ကယ္လိုရီ၏ ၄၀% အထိသာ ကန္႔သတ္ စားသံုးသင့္သည္။ မနက္ပိုင္းတြင္ အင္ဆူလင္ ခံႏိုင္ရည္ရွိမႈ ပိုမ်ား ေသာေၾကာင့္ မနက္စာတြင္ ကာဗြန္ဟိုက္ဒရိတ္ကို အနည္းငယ္သာ စားသံုးသင့္ပါသည္။ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ ျမင့္တက္လာမႈကို ေလွ်ာ့နည္း ေစရန္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္၌ တေန႔ လွ်င္ မိႏွစ္ ၃၀ ခန္႔ ေန႔စဥ္ ပံုမွန္ သင့္တင့္ေသာ ေလ့က်င့္ခန္း တခုခုကို လုပ္သင့္ပါသည္။

Follow up Programmes ေနာက္ဆက္တြဲ လုပ္ေဆာင္ရန္လိုသည့့္ အခ်က္မ်ား

GD ျဖစ္ခဲ့ေသာ အမ်ိဳးသမီးမ်ားသည္ ကေလးေမြးၿပီး ၂-၄ လအတြင္း Glucose Tolerance Test ဟု ေခၚေသာ ဆီးခ်ဳိ စစ္ေဆးမႈကို ျပဳလုပ္ သင့္ပါသည္။ ဆီးခ်ိဳ မေတြ႔ရွိပါက ဆက္လက္၍ ႏွစ္စဥ္ သို႔မဟုတ္ ႏွစ္ႏွစ္ တႀကိမ္ အျမဲ စစ္ေဆး သင့္ပါသည္။ GD ရရွိဖူးသည့္ အမ်ိဳးသမီးတိုင္း သက္ဆိုင္သည့္ က်န္းမာေရး ပညာရွင္မ်ားႏွင့္ တိုင္ပင္ ညွိႏိႈင္းကာ ဘ၀လူေနမႈ ပံုစံကို ေျပာင္း၍ အဟာရ၊ ေလ့က်င့္ခန္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ထိန္းခ်ုဳပ္ျခင္း ႏွင့္ မိသားစု စီမံကိန္းတို႔ကို စနစ္တက် စီစဥ္ၿပီး လိုက္နာ ေဆာင္ရြက္ သြားရမည္။

Read More...

Collapse...

Guiding Light

'Guiding Light' (HIV ကူးစက္ခံ ကေလးငယ္မ်ား ေစာင့္ေ႐ွာက္ေရး အဖြဲ႔) ဆိုတဲ့ အဖြဲ႔အစည္း ေလးကို 2007 December မွာ ေစတနာ႐ွင္ လူငယ္(၆)ဦး နဲ႔ စတင္ ဖြဲ႔စည္း ခဲ့ပါတယ္..

မိဘ ႏွစ္ပါးစလံုး AIDS ေရာဂါနဲ႔ ေသဆံုးသြားျပီး ခိုကိုးရာမဲ့ျဖစ္ေနတဲ့ HIV ကူးစက္ခံ ကေလးငယ္မ်ား အတြက္ လူမႈေရး၊ က်န္းမာေရး၊ ပညာေရး မ်ားကို အေထာက္အကူ ျဖစ္ေစရန္ ရည္႐ြယ္ခဲ့ပါတယ္..လူငယ္လူ႐ြယ္မ်ား အား HIV, AIDS ႏွင့္ပတ္သက္ေသာ က်န္းမာေရး အသိ ပညာမ်ား ေဟာေျပာ လ်က္႐ွိျပီး လူငယ္မ်ားအတြက္ လမ္းျပ အလင္းေရာင္တစ္ခု ျဖစ္ေစရန္ ရည္႐ြယ္ ပါတယ္..

မိဘမဲ့ HIV ကူးစက္ခံ ကေလးငယ္မ်ားအား က်န္းမာေရး ေစာင့္ေ႐ွာက္မႈ မ်ားအျပင္ လစဥ္ေငြ က်ပ္တစ္ေသာင္းႏွင့္ လိုအပ္လွ်င္ လိုအပ္ သလို ေဆး၀ါးမ်ား အာဟာရမ်ား လႉဒါန္းလ်က္ ႐ွိပါတယ္ ... ေက်ာင္းေန HIVကူးစက္ခံ ကေလးငယ္မ်ား အတြက္လည္း ေက်ာင္းဝတ္စံု၊ စာအုပ္ႏွင့္ စာေရး ကိရိယာမ်ား လစဥ္ လႉဒါန္း လ်က္႐ွိပါတယ္...

ယခုအခါ အဖြဲ႔၀င္အလႉ႐ွင္ (၁၁၁)ဦးထိ ႐ွိလာျပီ ျဖစ္ပါတယ္ ... အဖြဲ႔၀င္ အလႉ႐ွင္ မ်ားထံမွ တစ္လလွ်င္ အနည္းဆံုး(၁၀၀၀)က်ပ္ ႏႈန္းျဖင့္ လစဥ္ ေကာက္ခံျပီး HIV ကူးစက္ခံ ကေလးငယ္မ်ား အတြက္သာ အေထာက္အကူ ျဖစ္ေစရန္ ရည္႐ြယ္ပါတယ္ ... ရေငြ/သံုးေငြ စာရင္း ႐ွင္းတမ္းကို (၆)လ တစ္ၾကိမ္ ထုတ္ေပးမွာ ျဖစ္ပါတယ္ ...

လိုအပ္ခ်က္မ်ား

(၁) ေနာက္ထပ္ HIV ကေလးငယ္ မ်ားအား ႐ွာေဖြ ေထာက္ပံ့ အကူအညီ ေပးႏိုင္ရန္ အတြက္ အဖြဲ႔၀င္ အလႉ႐ွင္မ်ား တိုးပြား လာေစရန္ ...
(၂) အဖြဲ႔အေၾကာင္း သိ႐ွိ နားလည္ျပီး ကေလးငယ္မ်ားအား စာနာေသာစိတ္ျဖင့္ လႉဒါန္းလာေစရန္ ...
* တစ္အိမ္ တက္ဆင္း အတင္းအလႉေငြလိုက္လံေကာက္ခံျခင္း မျပဳလုပ္ပါ ...
(၃) အဖြဲ႔အစည္း တိုးတက္ေစရန္ အတြက္ အၾကံျပဳ လာေသာ ေ၀ဖန္ အၾကံျပဳ ခ်က္မ်ားကို ၀မ္းေျမာက္ ၀မ္းသာလက္ခံရန္ ...
(၄) ေစတနာ႐ွင္ ဆရာ၀န္မ်ား၏ အခမဲ့ အကူအညီ၊ အၾကံဉာဏ္မ်ား ...
(၅) ေစတနာ႐ွင္ မ်ား၏ အကူအညီ၊ အၾကံဉာဏ္မ်ား ...
(၆) အဖြဲ႔၏ Fund ေငြ အေနအထား အရ ေနာက္ထပ္ ကေလးငယ္ တစ္ေယာက္အား ေထာက္ပံ့ ေပးရန္ လိုအပ္ ေနပါတယ္ ...

မိမိ ပတ္၀န္းက်င္တြင္ ႏြမ္းပါး၍ အကူအညီ လိုအပ္ေနေသာ မိဘမဲ့ HIV ကူးစက္ခံ ကေလးငယ္မ်ား ေတြ႔ခဲ့ရင္ Guiding Light အဖြဲ႔ကို လက္တို႔ လိုက္ပါ ...

စည္းကမ္း
ကေလးမ်ားႏွင့္ မိသားစု၀င္မ်ား၏ ဂုဏ္သိကၡာ ကို ထိန္းသိမ္း ေသာအားျဖင့္ အဖြဲ႔၀င္မ်ားသည္ ကေလးမ်ား၏ ကိုယ္ေရး ကိုယ္တာ အေၾကာင္း၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက်ကို မလိုအပ္ဘဲ ေျပာျပခြင့္ မ႐ွိပါ ...

မွတ္ခ်က္
Guiding Light အဖြဲ႔တြင္ ရာထူး၊ အဆင့္အတန္း၊ လူမ်ဳိးဘာသာ ခြဲျခားထားျခင္းမ႐ွိပါ ... အားလံုး တစ္စိတ္တစ္၀မ္းတည္းျဖင့္ တိုင္ပင္ ညွိႏႈိင္း၍ ကေလးငယ္မ်ား အက်ဳိးအတြက္ အတူတကြ ပူးေပါင္း လုပ္ကိုင္ ေဆာင္႐ြက္ သြားမည္ ျဖစ္ပါတယ္ ...

ကေလးငယ္မ်ားအတြက္ လႉဒါန္းလိုလွ်င္

မိုးကုတ္ျမိဳ႕
ကိုေနလင္းေအာင္ (Norton)	ေစ်းသစ္ထင္း႐ႉးျခံရပ္။
ကိုေဇာ္၀င္းသန္႔	အမွတ္(ဇ/၂၅၈)၊ ေ႐ႊဘံုသာရပ္။
မခင္သီတာ	အမွတ္(၁၆၈)၊ ျမီဳ႕မရပ္။
မျမင့္ျမင့္ေအး	အမွတ္(တ/၄)၊ ကိစၥကုတ္ရပ္။
မသဲသဲ	ကိုးလံရပ္။
မျငိမ္းဆုေ၀(ရတနာလိႈင္း)	အမွတ္(ဆ/၂၄)၊ ထင္း႐ႉးျခံရပ္။
guidinglight.mgk@googlemail.com

Guiding Light (Mogoke)

Read More...

Collapse...

Post Traumatic Stress Disorder - PTSD

PTSD ဆိုသည္မွာ အႀကီးအက်ယ္ ထိတ္လန္႔ျခင္း၊ အသက္ ေဘးအႏၱရာယ္ ႏွင့္ ရင္ဆိုင္ရျခင္း သို႔မဟုတ္ အျခား ျပင္းထန္ ဆိုးရြားသည့္ အေတြ႕ အႀကံဳမ်ား ၏ ေနာက္ဆက္တြဲ အျဖစ္ ျဖစ္ေပၚ တတ္ေသာ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ေ၀ဒနာ တစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ PTSD ေ၀ဒနာ ခံစား ၾကရသူ မ်ားသည္ စိတ္ မခ်မ္းေျမ႕ ဖြယ္ အျဖစ္ အပ်က္ သို႔မဟုတ္ အျဖစ္ အပ်က္ မ်ားအား ပံုစံ တစ္မ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ ျပန္လည္ ခံစား ၾကရၿပီး ထို အျဖစ္ အပ်က္ မ်ားအား ျပန္လည္ သတိရ ေစသည့္ ေနရာမ်ား၊ လူမ်ား သို႔မဟုတ္ အျခား အရာမ်ားအား ေရွာင္လႊဲ လိုၾကကာ သာမာန္ ဘ၀ အေတြ႕အႀကံဳ မ်ား ကိုပင္ ထိခိုက္ ခံစား လြယ္ၾက ေပသည္။ ယင္းသို႔ေသာ အေျခ အေနမ်ား သည္ လူသားတို႔ ေဘး ဒုကၡမ်ား စတင္ ခံစား ၾကရခ်ိန္ ကတည္းက တည္ရွိခဲ့ ႏိုင္ေသာ္လည္း ၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္ ေရာက္မွသာ PTSD အား တရား၀င္ ေရာဂါ ေတြ႕ရွိခ်က္ တစ္ခုအျဖစ္ အသိအမွတ္ ျပဳခဲ့သည္။

သို႔ေသာ္လည္း ယင္းကို အေစာပိုင္း အခ်ိန္မ်ားက အျခားအမည္ တစ္မ်ဳိးျဖင့္ ေခၚေ၀ၚ ခဲ့ၾကကာ အေမရိကန္ ျပည္တြင္းစစ္ ကာလမ်ား အတြင္းက PTSD ခံစား ခဲ့ၾကရသည့္ တိုက္ပြဲျပန္ စစ္မႈထမ္းေဟာင္း မ်ား၏ ေ၀ဒနာကို စစ္သား ႏွလံုးေရာဂါ 'soldier’s heart' ဟု ေခၚေ၀ၚ ခဲ့ၾကသည္။ ပထမ ကမၻာစစ္ အတြင္းကမူ PTSD ကဲ့သို႔ေသာ ေ၀ဒနာ မ်ားအား တိုက္ပြဲပန္းျခင္း “combat fatigue” ဟု ေခၚေ၀ၚ ခဲ့ၾကသည္။ ဒုတိယ ကမၻာစစ္ အတြင္းက ထိုသို႔ေသာ ေ၀ဒနာ ခံစားရသည့္ စစ္သည္မ်ားအား ဆိုးရြားေသာ စိတ္ဖိစီး ေဖာက္ျပန္ျခင္း ေ၀ဒနာ “gross stress reaction” ခံစားရသူမ်ား ဟု ေခၚေ၀ၚ ခဲ့ၾကၿပီး ဗီယက္နမ္ျပန္ စစ္သည္မ်ား၏ ေ၀ဒနာကိုမူ ဗီယက္နမ္ျပန္ ေရာဂါ “post-Vietnam syndrome” ဟု ေခၚခဲ့ၾကသည္။ PTSD အား တိုက္ပြဲပန္းျခင္း “battle fatigue” ႏွင့္ လက္နက္ႀကီးဒဏ္ မျပတ္ ခံရျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္သည့္ စိတ္ေခ်ာက္ခ်ားမႈ ေ၀ဒနာ “shell shock” ဟုလည္း ေခၚေသးသည္။ အစြဲအလမ္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည့္ PTSD (Complex Post Traumatic Stress Disorder, C-PTSD) ေ၀ဒနာမွာမူ စိတ္ မခ်မ္းေျမ႕ဖြယ္ အျဖစ္အပ်က္မ်ားအား ကာလရွည္ၾကာ သို႔မဟုတ္ အႀကိမ္ႀကိမ္ ႀကံဳေတြ႕ရာမွာ ျဖစ္ေပၚတတ္ၿပီး စိတ္ခံစားမႈမ်ားႏွင့္ လူမႈေရး အေျခအေနမ်ားပါ ေရာေႏွာ ပါ၀င္သည့္ ၾကာရွည္ျဖစ္ေပၚ တတ္သည့္ ျပႆနာ အျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကသည္။

ခန္႔မွန္း အားျဖင့္ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံမွ ျပည္သူမ်ား၏ ၇% မွ ၈% အထိသည္ ၎တို႔၏ ဘ၀တြင္ PTSD ခံစား ခဲ့ၾကရ ပံုေပၚၿပီး တိုက္ပြဲျပန္ စစ္မႈထမ္းေဟာင္းႏွင့္ မုဒိမ္းက်င့္ခံ ခဲ့ရသူမ်ား၏ ၁၀% မွ ၃၀% ထိသည္ PTSD ခံစား ခဲ့ၾကရသည္။ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံအတြင္း ယင္း ေ၀ဒနာ ခံစား ရမႈႏႈန္းသည္ လူျဖဴမ်ားႏွင့္ ႏႈိင္းစာပါက အာဖရိကန္ မ်ဳိးႏြယ္၀င္မ်ား၊ စပိန္ စကားေျပာသည့္ လက္တင္ မ်ဳိးႏြယ္မ်ားႏွင့္ အေမရိကန္ ေဒသခံ တိုင္းရင္းသားမ်ားတြင္ ပိုမို ျမင့္မားေၾကာင္းလည္း ေတြ႕ရသည္။ ထိုသို႔ ကြာျခားရျခင္းမွာ ေဘးဒုကၡ မႀကံဳမီႏွင့္ ေတြ႕ႀကံဳ ၿပီးခ်ိန္မ်ား တြင္ မသိစိတ္မွ လက္ခံႏိုင္မႈ နိမ့္က်ျခင္း၊ တစ္ဦးခ်င္း သို႔မဟုတ္ လူမ်ဳိးစုလိုက္မွ မိမိကိုယ္ကို ျပစ္တင္ တတ္ျခင္း၊ လူမႈေရးအရ ေထာက္ပံ့မႈ နည္းပါးျခင္း၊ ထိုလူမ်ဳိးစုမ်ားအေပၚ လူမ်ဳိးေရးခြဲျခားမႈ ျမင့္မားျခင္းႏွင့္ လူမ်ဳိးစုအလိုက္ ပရိေဒ၀ ဖိစီးမႈအား ေဖာ္ျပပံု မတူညီျခင္း တို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။ PTSD ႏွင့္ပတ္သက္၍ အျခား အေရးပါသည့္ အခ်က္မ်ားမွာ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ အတြင္း တြင္ မည္သည့္ အခ်ိန္တြင္ မဆို ခန္႔မွန္းေျခ လူငါးသန္းခန္႔သည္ PTSD ခံစား ေနၾကရသည္ ဆိုသည့္ အခ်က္ႏွင့္ အမ်ဳိးသမီး မ်ားသည္ အမ်ဳိးသား မ်ားထက္ PTSD ခံစား ရႏိုင္ေျခ ႏွစ္ဆ ပိုမိုသည္ ဆိုသည့္ အခ်က္တို႔ပင္ ျဖစ္ေပသည္။ မိဘတစ္ဦးဦး အသတ္ ခံရသည္ကုိ ျမင္ခဲ့သူ သို႔မဟုတ္ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ တိုက္ခိုက္ခံရျခင္း သို႔မဟုတ္ အသံုးခ် ခံရျခင္းတို႔ ႀကံဳခဲ့ရသူ ကေလးငယ္မ်ား၏ ၁၀၀% သည္ PTSD ခံစား ရႏိုင္ၿပီး လူအစုလိုက္ အၾကမ္းဖက္မႈအား ႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရသည့္ လူငယ္မ်ား၏ သံုးပံုတစ္ပံုသည္ PTSD ခံစားရႏိုင္ ေပသည္။

PTSD ၏ အက်ဳိးဆက္မ်ား

PTSD အား ကုသျခင္းမရွိပါက ေ၀ဒနာ ခံစားရသူ၏ လုပ္ေဆာင္ ဖြယ္ရာႏွင့္ ဆက္ဆံေရးမ်ား၊ မိသားစုမ်ား ကိုသာမက ၎တို႔၏ လူမႈ အသိုက္အ၀န္း ကိုပါ အႀကီးအက်ယ္ ထိခိုက္ ေစႏိုင္ပါသည္။ ငယ္ရြယ္ ေသးခ်ိန္တြင္ လိင္ပိုင္ဆိုင္ရာ မတရား ျပဳက်င့္ျခင္း ခံခဲ့ရသည့္ အမ်ဳိးသမီး မ်ားသည္ C-PTSD ႏွင့္ ယဥ္ယဥ္ေလး ႐ူးျခင္း (borderline personality disorder) တို႔ကို ခံစားရႏိုင္ေပသည္။ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္စဥ္ အတြင္း ထိုသို႔ေသာ ေ၀ဒနာ ခံစားခဲ့ရသူ မိခင္မွ ေမြးဖြား လာေသာ ကေလးငယ္သည္ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း အနည္းဆံုး ဓာတုေဗဒ ေျပာင္းလဲမႈတစ္ခု ျဖစ္ေပၚႏိုင္ကာ ေနာက္ပိုင္း ဘ၀တြင္ PTSD ခံစားရႏိုင္ေခ် ျမင့္မားေပသည္။ ထိုသို႔ေသာေ၀ဒနာ ခံစားရသူမ်ားတြင္ ေဆး ဘက္ဆိုင္ရာ ျပႆနာမ်ား ပိုမို ျဖစ္ေပၚႏိုင္ၿပီး မ်ဳိးပြားမႈ တြင္လည္း အခက္အခဲ ရွိႏိုင္ေပသည္။ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ အရလည္း PTSD ေ၀ဒနာရွင္မ်ားသည္ အျခား စိတ္ခံစားမႈဆိုင္ရာ ေ၀ဒနာရွင္ မ်ားထက္ စိတ္က်န္းမာေရး ကုသမႈမ်ားအား လက္ခံရာ တြင္ ပိုမို ခက္ခဲၾကသည္။ ကေလးငယ္မ်ားႏွင့္ ဆယ္ေက်ာ္သက္ မ်ားတြင္မူ PTSD သည္ ၎တို႔၏ လူမႈေရးႏွင့္ စိတ္ခံစားမႈ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးကို အထူး ထိခိုက္ေစႏိုင္ၿပီး သင္ယူႏိုင္ စြမ္းရည္ကိုလည္း ထိခိုက္ ႏိုင္ေပသည္။

PTSD ဘာေၾကာင့္ ျဖစ္ရသလဲ?

စင္စစ္အားျဖင့္ အသက္ အႏၱရာယ္ကို ၿခိမ္းေျခာက္ႏိုင္ေသာ သို႔မဟုတ္ တစ္ဦး တစ္ေယာက္၏ စိတၱသုခအား အႀကီးအက်ယ္ ထိခိုက္ ေစေသာ အျဖစ္အပ်က္တိုင္းသည္ PTSD ကို ျဖစ္ေပၚ ေစႏိုင္ေပသည္။ ထိုသို႔ေသာ အျဖစ္အပ်က္ မ်ားတြင္ ျပင္းထန္ေသာ မေတာ္တဆမႈ သို႔မဟုတ္ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္ နာက်င္မႈအား ႀကံဳေတြ႕ျခင္း သို႔မဟုတ္ ျမင္ေတြ႕ရျခင္း၊ အသက္ အႏၱရာယ္ ျဖစ္ေလာက္သည္ အထိ ေရာဂါ ေ၀ဒနာ ခံစားရျခင္း၊ ျပန္ေပးဆြဲခံရျခင္း သို႔မဟုတ္ ႏွိပ္စက္ညႇင္းပန္းခံရျခင္း၊ စစ္ပြဲ သို႔မဟုတ္ သဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္ သို႔မဟုတ္ အျခား ေဘးအႏၱရာယ္ (ဥပမာ-ေလယာဥ္ ပ်က္က်ျခင္း) သို႔မဟုတ္ အၾကမ္းဖက္ သမားတို႔၏ တိုက္ခိုက္ျခင္း တို႔ကို ႀကံဳေတြ႕ျခင္း၊ မုဒိမ္းက်င့္ သို႔မဟုတ္ ႐ိုက္ႏွက္ လုယူ သို႔မဟုတ္ ဓါးျပတိုက္ သို႔မဟုတ္ အျပင္းအထန္ တိုက္ခိုက္ ခံရျခင္း၊ ႐ုပ္ပိုင္း သို႔မဟုတ္ လိင္ပိုင္း သို႔မဟုတ္ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာအရ မတရား အသံုးခ် ခံရျခင္းႏွင့္ ျပည္တြင္း ပဋိပကၡတြင္ ပါ၀င္ရျခင္း တို႔လည္း အက်ဳံး၀င္ ေပသည္။

PTSD ၏ အႏၱရာယ္ႏွင့္ ယင္းအား ကာကြယ္ႏိုင္မႈ

PTSD ျဖစ္ေလာက္ သည္အထိ အႏၱရာယ္ က်ေရာက္ေစေသာ အခ်က္မ်ားတြင္ စိတ္မခ်မ္းေျမ႕ဖြယ္ အျဖစ္အပ်က္၏ ျဖစ္ေပၚခ်ိန္ ၾကာျမင့္ ျခင္း၊ ယင္း အျဖစ္အပ်က္၏ ဖ်က္ဆီးႏိုင္မႈ ျမင့္မားျခင္း၊ အျဖစ္အပ်က္ မတိုင္မီက စိတ္ခံစားမႈ အေျခအေနတစ္ခု ရွိျခင္းႏွင့္ မိသားစုႏွင့္ မိတ္ေဆြမ်ား ကဲ့သို႔ေသာ လူမႈေရးအရ အေထာက္အကူျပဳမႈ နည္းပါးျခင္းတို႔ ပါ၀င္ေပသည္။ ထို႔ျပင္ ကေလးငယ္မ်ားႏွင့္ ဆယ္ေက်ာ္သက္ မ်ား၊ အမ်ဳိးသမီးမ်ားႏွင့္ သင္ယူႏိုင္မႈ ခ်ဳိ႕ယြင္းေနသူ သို႔မဟုတ္ အိမ္တြင္း အၾကမ္းဖက္ခံရသူမ်ားသည္ စိတ္ မခ်မ္းေျမ႕ဖြယ္ အျဖစ္အပ်က္ ေနာက္ပိုင္းတြင္ PTSD ခံစားရႏိုင္မႈ ပိုမိုျမင့္မားသည္။

ေဘးဒုကၡ အျဖစ္အပ်က္မ်ားတြင္ လက္ငင္း ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ လံုၿခံဳမႈႏွင့္ ေထာက္ပံ့ ပို႔ေဆာင္ေရး ကိစၥမ်ားအတြက္ ေဘးအႏၱရာယ္ အသင့္ျဖစ္ ေရး ေလ့က်င့္မႈမ်ား (disaster-preparedness training) သည္ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ေကာင္းေသာ အႀကံမ်ားျဖစ္သကဲ့သို႔ပင္ PSTD ေ၀ဒနာအတြက္ အေရးပါေသာ ကာကြယ္မႈကိုလည္း ေပးႏိုင္ေပသည္။ သက္ေသ သာဓကအေနျဖင့္ ပညာရွင္အဆင့္ ေလ့က်င့္မႈ ႏွင့္ အေတြ႕အႀကံဳ ရရွိထားသူမ်ား (ဥပမာ-ရဲမ်ား၊ မီးသတ္သမားမ်ား၊ စိတ္က်န္းမာေရးပညာရွင္မ်ား၊ ေဆးဘက္အကူမ်ားႏွင့္ အျခား ေဆးဘက္ပညာရွင္မ်ား) သည္ ေဘး အႏၱရာယ္မ်ားႏွင့္ ႀကံဳေတြ႕သည့္အခါ ထိုသို႔ေသာ ေလ့က်င့္မႈႏွင့္ အေတြ႕အႀကံဳ မရွိသူမ်ားထက္ PTSD ခံစားရမႈ နည္းပါးေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။

အခ်ဳိ႕ ေဆး၀ါးမ်ားသည္လည္း PTSD ေ၀ဒနာကို ကာကြယ္ႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။ စိတ္က်ေရာဂါ ကုသရန္၊ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း ေလွ်ာ့ခ်ရန္ သို႔မဟုတ္ အျခားေသာ ကိုယ္ခႏၶာ ဓါတုပစၥည္းမ်ား၏ လုပ္ငန္းကို တိုးျမႇင့္ရန္ အသံုးျပဳသည့္ အခ်ဳိ႕ေဆး၀ါးမ်ားအား ေဘးအႏၱရာယ္ ႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရ သူမ်ားအား ေဘးဒုကၡ က်ေရာက္ၿပီးခ်ိန္တြင္ တိုက္ေကၽြးပါက PTSD ကို ထိေရာက္စြာ ကာကြယ္ ေပးႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရ သည္။

PTSD ၏ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား

PSTD အား ေလ့လာရာတြင္ ခြဲျခားရန္လိုအပ္သည့္ ေရာဂါလကၡဏာအုပ္စု သံုးခုမွာ-

* ေဘးဒုကၡအား အႀကိမ္ႀကိမ္ ျပန္လည္ ခံစားေနရျခင္း (ဥပမာ-စိတ္ပ်က္ဖြယ္အေၾကာင္းအရာမ်ားအား မွတ္မိေနျခင္း၊ ေဘးအႏၱရာယ္ အျဖစ္အပ်က္မ်ားအား ျပန္လည္ ျမင္ေယာင္ျခင္း၊ ေဘးအႏၱရာယ္ႏွင့္ပတ္သက္၍ အႀကိမ္ႀကိမ္ အိပ္မက္ဆိုးမ်ား ျပန္မက္ျခင္း)
* ေဘးအႏၱရာယ္ က်ေရာက္ခဲ့သည္ကို ျပန္လည္ အမွတ္ရေစသည့္ ေနရာ၊ လူမ်ားႏွင့္ အေတြ႕အႀကံဳမ်ားအား ထိတ္လန္႔ ေရွာင္လႊဲ လိုျခင္းႏွင့္ စိတ္ခံစားမႈအရ အလိုက္သင့္ တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္းမ်ား ေယဘုယ်အားျဖင့္ ထံုထိုင္းသြားျခင္း
* အိ္ပ္စက္မရျခင္း၊ အာ႐ုံစူးစိုက္ရ ခက္ခဲျခင္း၊ စိတ္ကသိကေအာက္ ျဖစ္လြယ္ျခင္း၊ ေဒါသထြက္လြယ္ျခင္း၊ အာ႐ုံစိုက္မႈ အားနည္းျခင္း၊ မွတ္ဉာဏ္ေပ်ာက္ျခင္း သို႔မဟုတ္ မွတ္သားရန္ ခက္ခဲျခင္း၊ ေျခာက္လွန္႔မႈအား တုံ႔ျပန္မႈ ျမင့္မားျခင္းႏွင့္ အႏၱရာယ္အား လိုသည္ထက္ ပို၍ သတိ၀ီရိယရွိျခင္း စသည့္ ႏိုးၾကားမႈလြန္ကဲျခင္း၏ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ နာတာရွည္ လကၡဏာမ်ား ဟူ၍ ျဖစ္ေပသည္။

PTSD ေၾကာင့္ စိတ္ခံစားမႈပိုင္း ထံုထိုင္းသြားျခင္းသည္ ယခင္ႏွစ္ၿခိဳက္ခဲ့သည့္အရာမ်ားအား စိတ္၀င္စားမႈ ေလွ်ာ့နည္းျခင္း (anhedonia)၊ စိတ္ခံစားမႈ ဆိတ္သုဥ္းျခင္း၊ အျခားသူမ်ားႏွင့္ ေ၀းရာတြင္ေနျခင္း သို႔မဟုတ္ တိုေတာင္းေသာ ေရွ႕အနာဂါတ္ကိုသာ ေမွ်ာ္ေတြးျခင္း (ဥပမာ-လူတစ္ဦးသည္ ၾကာရွည္ အသက္ရွင္ ေနႏိုင္သည္ဟု မယံုၾကည္ေတာ့သျဖင့္ အနာဂါတ္အေၾကာင္း မေတြးႏိုင္ျခင္း သို႔မဟုတ္ အနာဂါတ္ စီမံကိန္း မခ်ႏိုင္ျခင္း) စသျဖင့္ လကၡဏာ ျပေပလိမ့္မည္။ PTSD အျဖစ္သတ္မွတ္ရန္ အနည္းဆံုး တစ္လအတြင္း ေဘး ဒုကၡအား ျပန္လည္ ခံစားရျခင္း တစ္ႀကိမ္၊ ဒုကၡအား ျပန္လည္ သတိရေစသည္ မ်ားအား ေရွာင္လႊဲျခင္း သို႔မဟုတ္ ခံစားမႈ ထံုထိုင္းျခင္း သံုးႀကိမ္ႏွင့္ ႏိုးၾကားမႈလြန္ကဲျခင္း ႏွစ္ႀကိမ္ ျဖစ္ေပၚခံစားရမည္ျဖစ္ၿပီး သိသိသာသာ စိတ္ဓါတ္က်ေနျခင္း သို႔မဟုတ္ လုပ္ကိုင္ ေဆာင္ရြက္မႈ ပ်က္ျပား ေနျခင္း လကၡဏာမ်ား ရွိရေပမည္။ PTSD သည္ သံုးလ သို႔မဟုတ္ ထို႔ထက္ ပိုၾကာပါက ေရာဂါ တာရွည္သည္ဟု သတ္မွတ္ ရေပမည္။

ေရာဂါ လကၡဏာ တူညီေသာ အျခား ေ၀ဒနာတစ္မ်ဳိးမွာ အႀကီးအက်ယ္ စိတ္ဖိစီးမႈ ေ၀ဒနာ (acute stress disorder, ASD) ျဖစ္ေပ သည္။ ယင္း ေ၀ဒနာႏွစ္ခုအၾကား အဓိက ကြာျခားခ်က္မွာ ASD သည္ ႏွစ္ရက္မွ ေလးပတ္အထိသာ ၾကာတတ္ၿပီး ေရာဂါ သတ္မွတ္ရာ တြင္ PTSD ႏွင့္ႏႈိင္းယွဥ္ပါက ေရာဂါလကၡဏာ အနည္းငယ္သာ ျပရန္ လိုအပ္ေပသည္။

ကေလးမ်ား တြင္မူ ေဘးဒုကၡအား ျပန္လည္ ခံစားရမႈသည္ ေဘးဒုကၡႀကီးအား ျပန္လည္ ျမင္ေယာင္ျခင္းမ်ဳိးမဟုတ္ဘဲ စိတ္ဓါတ္က်ဖြယ္ အိပ္မက္မ်ား ျမင္မက္ျခင္းကိုသာ ေယဘုယ် အားျဖင့္ ေတြ႕ရသည္။ အရြယ္ေရာက္ၿပီး သူမ်ားတြင္မူ အနည္းဆံုး တစ္လအတြင္းတြင္ ျပန္လည္ ျမင္ေယာင္ျခင္း တစ္ႀကိမ္၊ ဒုကၡအား ျပန္လည္ သတိရေစသည္ မ်ားအား ေရွာင္လႊဲျခင္း သို႔မဟုတ္ ခံစားမႈ ထံုထိုင္းျခင္း သံုးႀကိမ္ႏွင့္ ႏိုးၾကားမႈလြန္ကဲျခင္း ႏွစ္ႀကိမ္ ျဖစ္ေပၚ ခံစား ရမည္ျဖစ္ၿပီး သိသိသာသာ စိတ္ဓါတ္ က်ေနျခင္း သို႔မဟုတ္ လုပ္ကိုင္ ေဆာင္ရြက္မႈ ပ်က္ျပား ေနျခင္း လကၡဏာမ်ား ရွိေနလွ်င္ PTSD အျဖစ္ သတ္မွတ္ ရမည္ ျဖစ္သည္။ လကၡဏာ ျပသခ်ိန္ တစ္လထက္ နည္းပါက ASD စစ္ေဆးမႈ ျပဳလုပ္ ႏိုင္ေပသည္။

PTSD ကို ဘယ္လိုရင္ဆိုင္ၾကမလဲ?

PTSD လူနာမ်ားအား ၎တို႔၏ ေ၀ဒနာကို ရင္ဆိုင္ရန္ အႀကံျပဳရာတြင္ ေ၀ဒနာ အေၾကာင္း ပိုမိုေလ့လာျခင္းႏွင့္ မိတ္ေဆြမ်ား၊ မိသားစု၀င္ မ်ား၊ ပညာရွင္မ်ားႏွင့္ PTSD ေ၀ဒနာခံစားဖူးၿပီး ေပ်ာက္ကင္း သက္သာၿပီးသူ မ်ားႏွင့္ စကားေျပာျခင္း နည္းလမ္းမ်ား ပါ၀င္ ေပသည္။ PTSD ေ၀ဒနာရွင္မ်ား အခ်င္းခ်င္း စုေ၀း ေပါင္းသင္းျခင္း သည္လည္း အေထာက္အကူ ျပဳႏိုင္ေပသည္။ အျခား နည္းလမ္းမ်ား တြင္ သက္ေတာင့္သက္သာ ျဖစ္ေစေသာ နည္းလမ္းမ်ား (ဥပမာ-အသက္႐ႈေလ့က်င့္ခန္း၊ အေကာင္းျမင္ျခင္း)၊ ပညာရွင္မ်ားမွ ညႊန္ၾကားသည့္ အတိုင္း တက္ႂကြစြာ ေဆာင္ရြက္ျခင္း၊ အျပဳသေဘာ ေဆာင္ေသာ ဘ၀ေနမႈပံုစံအား တိုးျမႇင့္ျခင္း (ဥပမာ-ေလ့က်င့္ခန္း ယူျခင္း၊ က်န္းမာေရးႏွင့္ညီစြာ စားေသာက္ျခင္း၊ အလုပ္လုပ္ကိုင္သူ ျဖစ္ပါက က်န္းမာေရးႏွင့္ ေလွ်ာ္ညီေသာ အလုပ္ခ်ိန္ဇယား ထားရွိျခင္း၊ ပရဟိတ လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္ျခင္း) ႏွင့္ ေငြေၾကးဥစၥာ အလြဲသံုးစားျပဳျခင္း၊ တစ္ကိုယ္တည္း သင္းကြဲေနျခင္း၊ အလုပ္ အလြန္အကၽြံ လုပ္ျခင္းႏွင့္ မိမိကိုယ္ကို ဖ်က္ဆီးျခင္း သို႔မဟုတ္ သတ္ေသျခင္း ကဲ့သို႔ေသာ အဖ်က္သေဘာ ေဆာင္သည့္ ဘ၀ေနမႈ ပံုစံ မ်ားအား ေလွ်ာ့ခ် ျခင္းမ်ား ပါ၀င္ပါသည္။

(PTSD ဆိုသည္မွာ နာဂစ္အလြန္ ျမန္မာ ပညာရွင္မ်ားအၾကား အေျပာမ်ား လာေသာ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ေ၀ဒနာတစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ မုန္တိုင္းဒဏ္ ျပင္းထန္စြာ ခံစားခဲ့ရသည့္ ေဒသမ်ားမွ ျပည္သူမ်ား အနက္ ၂၂ ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔သည္ ထိုသို႔ေသာ ေ၀ဒနာမ်ား ခံစား ေနၾကရသည္ ဟုလည္း Post-Nargis Joint Assessment အရ သိရွိရပါသည္။ ထိုေၾကာင့္ မိတ္ေဆြမ်ား ေလ့လာႏိုင္ရန္ ေဖာ္ျပ လိုက္ရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။)

Ref: www.medicinenet.com, “Posttraumatic Stress Disorder” by Roxanne Dryden-Edwards and Melissa Conrad Stöppler

(စတန္ေလ)

ကိုစတန္ေလ ထံ မွ ကူးယူ ေဖၚျပပါသည္။

Read More...

Collapse...