365 days and beyond

၃၊ ၅၊ ၂၀၀၉

၃၆၅ ရက္ အလြန္

လူေပါင္း တစ္သိန္းေက်ာ္ကို တစ္ညတည္းမွာ အသက္ဆံုးပါး ေစခဲ့တဲ့ နာဂစ္ ျဖစ္ခဲ့တာ ၃၆၅ ရက္ ရွိၿပီ။ အခ်ိန္တစ္ႏွစ္ ၾကာသြားၿပီဆိုေတာ့ အားလံုးေမ့ေမ့ ေပ်ာက္ေပ်ာက္ပဲလား။

မဟုတ္ပါ။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္းကေရာ ႏိုင္ငံ ျပင္ပကပါ ေစတနာရွင္မ်ားက ဆက္လက္ ေထာက္ပံ့ကူညီ ေနတဲ့အတြက္ ကယ္ဆယ္ေရး နဲ႔ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရး လုပ္ငန္းေတြ ရွင္သန္ေနဆဲပါေလ။

ေအာက္က ဗြီဒီယိုေလးကေတာ့ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ အဖြဲ႔မ်ားစြာထဲက တစ္ခုျဖစ္တဲ့ ျမန္မာႏို္င္ငံ အေရးေပၚကယ္ဆယ္ေရး ကြန္ရက္အဖြဲ႔ ရဲ႕ မူလတန္းေက်ာင္း (တူးေျမာင္းေက်းရြာ၊ ေဒးဒရဲၿမိဳ႕နယ္၊ ဧရာ၀တီတိုင္း) ေဆာက္လုပ္ လွဴဒါန္းမႈ မွတ္တမ္းေလးပါ။ နတ္လူ သာဓုေခၚႏိုင္ၾကပါေစ။

Read More...

Collapse...

What is the theme of World Health Day for 2009?

“Save lives. Make hospitals safe in emergencies”

is the slogan of this year’s World Health Day.

World Health Day is celebrated globally on 7 April to mark the founding of the World Health Organization and to raise awareness on a key global health issue. This year the theme is "Health facilities in emergencies", which underscores the importance of investing in health infrastructure that is able to withstand natural hazards, conflicts or a deteriorating situation and that is able to serve and protect people in immediate need.

However, the reality is often different and many health facilities, health workers and patients are vulnerable in the event of an emergency and in the aftermath of an emergency. Many health facilities, health workers and patients are vulnerable during emergencies and in their aftermath. Many facilities also can't provide health care during crises. The most expensive health facility is the one that fails and has to be repaired or rebuilt from scratch.

Including earthquake risk reduction measures in the design and construction of all new health facilities adds only 4% to the initial cost. Safe health facilities are central to community emergency response, preparedness and resilience. Crises threaten health facilities and interrupt public health services. When a hospital is out of service, thousands of people are left without health care. Do not let health facilities become a casualty of disasters. All types of emergencies threaten all health facilities. Know your risk – act. Don’t wait to be a victim to learn lessons that are already known. Health workers are the first line of defense during crises. Effective health care depends on health workers, so they must be prepared and ready to act.

There are many facets to keeping health facilities safe in emergencies. Partnerships are needed among all actors to ensure appropriate investment, sharing of information and best practice, and relevant support for making health facilities safe and able to function in emergency scenarios.

Keeping health facilities safe from disasters is one sure way of reducing risks and saving lives. Health facilities are much more than bricks and mortar. They are home to critical health services.

Read More...

Collapse...

Music for Relief

Linkin Park Band က ၂၀၀၅ ခုႏွစ္မွာ စတင္တည္ေထာင္ခဲ့တဲ့ music for relief ဆိုတဲ့ အဖြဲ႔ေလး အေၾကာင္းကို နည္းနည္းေလး မိတ္ဆက္ေပးခ်င္ပါတယ္။

စတင္ခဲ့တာက အေရွ႕ေတာင္ အာရွမွာ ႀကံဳေတြ႔ ခံစားခဲ့ရတဲ့ ဆူနာမီ ဒဏ္ကို ခံခဲ့ရသူေတြကို ကူညီဖို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

စတင္ ျဖစ္ခဲ့ပံုက သူတို႔က စၿပီး လွဴဒါန္း ကူညီမႈေတြ ျပဳမယ္ဆိုရင္ သူတို႔လုိပဲ အျခား ဂီတ အႏုပညာရွင္ေတြလဲ ဒီကိစၥေတြမွာ ပါ၀င္ ကူညီလာၾကလိမ့္မယ္ဆိုတ့ဲ စိတ္ကူးေလးနဲ႔ စတင္ ျဖစ္ခဲ့တာပါ။

ဒီစာမ်က္ႏွာေလးကို ၾကည့္လုိက္ရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံက ဆိုင္ကလံုး မုန္တိုင္း ဒဏ္ကို ခံစားခဲ့ရတဲ့ သူေတြအတြက္ လွဴဒါန္းေပးဖို႔ ဆိုတဲ့ ေနရာေလးတစ္ခုကို ေတြ႔ပါလိမ့္မယ္။

သူတို႔ရဲ႕ စာမ်က္ႏွာ အျပည့္အစံုကို ဒီမွာ ၾကည့္လို႔ ရပါတယ္။

အဲဒီအဖြဲ႔ေလးက အခုအခ်ိန္မွာ ရံပံုေငြ ရွာေဖြတာအျပင္ ပတ္၀န္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရးအတြက္ လွံဴ႕ေဆာ္မႈေတြ၊ သစ္ပင္စိုက္တာေတြကိုပါ ေဆာင္ရြက္ေပးေနပါတယ္။

ဒီအဖြဲ႔ေလးမွာ ဦးတည္ခ်က္ ႏွစ္ခု ရွိပါတယ္။

ပထမတစ္ခုက သဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္နဲ႔ ႀကံဳေတြ႔ၿပီး ထိခိုက္ခံစားေနရသူေတြကို လတ္တေလာ သက္သာရာ ရေအာင္ အကူအညီ ေပးဖုိ႔ပါ။

ေနာက္တစ္ခု အဲဒီလို သဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္ေတြ ျဖစ္ပြားမႈ ေလ်ာ႔နည္းႏိုင္သမွ် ေလ်ာ့နည္းေအာင္ ကာကြယ္ တားဆီးမႈေတြ ျပဳလုပ္ဖုိ႔ပါ။
ဂီတ စြမ္းအားနဲ႔ ျပည္သူ႔ က်န္းမာေရး အတြက္ ကူညီ ေဆာင္ရြက္ေပးေနတာေလးေတြက အားရစရာ ေကာင္းတယ္လို႔ ထင္မိတာေၾကာင့္ ျပန္လည္ မွ်ေ၀ေပးလိုက္တာပါ။

Read More...

Collapse...

PONREPP

Post-Nargis Recovery and Preparedness Plan

နာဂစ္အလြန္ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရးႏွင့္ ႀကိဳတင္ ျပင္ဆင္ေရး အစီအစဥ္

အစိုးရ၊ အာဆီယံႏွင့္ ကုလသမဂၢတို႔ ပါ၀င္ေသာ သံုးပြင့္ဆိုင္ အဖြဲ႔က နာဂစ္အလြန္ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရးႏွင့္ ႀကိဳတင္ ျပင္ဆင္ေရး အစီအစဥ္ကို ထုတ္ျပန္လိုက္သည္။ ၄င္းအစီအစဥ္မွာ အခ်ိန္ကာလ ၃ ႏွစ္ (၂၀၀၉ ဇန္န၀ါရီ မွ ၂၀၁၁ ဒီဇင္ဘာ အထိ) ၾကာျမင့္မည္ ျဖစ္ၿပီး ရန္ပံုေငြ ေဒၚလာ သန္း ၈၀၀ ခန္႔ ကုန္က်ႏိုင္ဖြယ္ ရွိေၾကာင္း သိရွိရသည္။

အစီရင္ခံစာ အက်ဥ္းကို ေအာက္တြင္ ဆက္လက္ ဖတ္ရႈႏိုင္ပါသည္။

Executive Summary

The Post-Nargis Recovery and Preparedness Plan (PONREPP) outlines a three-year recovery strategy for the areas affected by Cyclone Nargis, which struck Myanmar on 2-3 May 2008 and resulted in a large loss of life and significant destruction in Myanmar’s Ayeyarwady Delta region. The report consists of four parts plus annexes:

An overview (Chapter I) which presents core recovery issues including a review of the national, regional and international humanitarian responses over the six months following Cyclone Nargis, the nature of livelihoods and vulnerabilities in the cyclone-affected area, the strength of community-led recovery efforts, and the sequencing and funding of recovery interventions.
A presentation of the Government’s recovery plan (Chapter II), which the PONREPP complements.

Three chapters (III, IV, and V) which present situational overviews by sector and the PONREPP’s proposed sectoral recovery responses over the next three years, grouped under the broad themes of productive lives (Chapter III), healthy lives (Chapter IV), and protected lives (Chapter V).

The proposed implementation architecture for PONREPP (Chapter VI), covering strategic and operational coordination, assistance flows and aid tracking, and impact monitoring and transparency.

An annex which schematically presents - by operational sector - the principal objectives (or outcomes), and outputs and timelines for their achievement, as well as a breakdown of estimated costs.

The overview presents the destruction and damage caused by Cyclone Nargis, which severely affected 2.4 million people in the Delta and killed an estimated 140,000. The chapter reviews the causes of the population’s vulnerabilities, and the characteristics of vulnerabilities today in order to identify priorities for the recovery effort. These include the rapid re-establishment of adequate livelihoods to reactivate economic life and prevent deeper debt cycles that have begun to affect many farmers, fishermen, labourers and small enterprises. It underlines the importance of cash grants and micro-credit as components of recovery assistance. The chapter also highlights the urgent need to continue the construction of improved household and community shelters, as well as disaster risk reduction initiatives, before the onset of the next cyclone season in May 2009. It discusses important fragilities which could become more evident during 2009, as well as the importance of strong community involvement (i.e. at the village and township level) in identifying recovery priorities and designing and implementing activities. Finally, the overview presents the resource requirements of the recovery programme, in addition to the very considerable national efforts. This results from an identification of overall medium term needs estimated at up to US$ 800 million, adjusted in the light of likely absorptive capacity limitations within the next three years.

The Government’s reconstruction plan was issued by the national Natural Disaster Preparedness Central Committee (NDPCC) in August, and is currently being implemented by a range of sectoral ministries. In the aftermath of the cyclone, the Government established Township Coordination Committees (TCCs) across the affected area to coordinate the humanitarian response, and these TCCs are expected to continue their functions in the recovery phase. The proposals made in the PONREPP complement the Government’s response, and this chapter presents that response in greater detail, including the distribution of emergency relief material and making available essential productive equipment to restore farming and fishing activities, while initiating major programmes to restore the physical infrastructures of the Delta.
The recovery plan proposed under the PONREPP is grouped into three chapters with a people-centered vision: productive lives (Chapter III), healthy lives (Chapter IV), and protected lives (Chapter V). These chapters address operational programmes across eight sectors: livelihoods, shelter, education, health, water/sanitation, disaster risk reduction, environment, and protection.1 Each sector presents a medium-term recovery strategy building on an analysis of the present situation and a discussion of core challenges and the key recovery outcomes sought. Sector-specific implementation modalities are outlined where these are needed in addition to the general approach for PONREPP implementation presented in Chapter VI. There is then a summary of financing needs per outcome, which are presented in greater detail in the annex.

The sectoral plans were developed in October/November 2008 by sectoral working groups that included participation from technical ministries, UN agencies, international and national NGOs, and the donor community. The working groups met over several weeks so as to reach mutual understanding and endorsement. At the end of the process the sectoral drafts were edited for presentation in this document.

Chapter VI presents the proposed implementation architecture for the recovery plan, aiming to build on what worked well in the emergency and early recovery phase and taking into account other mechanisms relevant to the recovery effort, including the proposed multi-donor trust fund for livelihoods and food security.2 A “Recovery Trust Fund” is proposed to serve as a channel for PONREPP-targeted support to meet identified gaps and thus complement other mechanisms.3 It is important that the Tripartite Core Group (TCG), or a similarly effective mechanism, continue its policy and monitoring role during the recovery phase.

The proposed architecture includes a Recovery Forum (RF) as a deliberative body with wide stakeholder membership, meeting every two or three months. It is intended that its recommendations carry weight. A Recovery Coordination Centre (RCC) will serve both the RF and the TCG as a technical unit for information, data collection, and analysis, streamlining current efforts in these areas and adding further expertise. The RCC will be in close contact with recovery field hubs (RH), building on the hub structure developed during the emergency response to strengthen two-way information flows with the field. In so doing it is likely to be helped by the on-going thematic cluster system. The recovery field hubs would give technical support to the TCCs, to strengthen existing coordination structures in the recovery phase at both townships and village level, while recognising, encouraging and learning from enhanced community level decision-making and implementation. The detailed elaboration of several key elements of this architecture will need thorough consultation with the concerned parties in early 2009 before their precise modalities can be formalised.

The annex translates the narrative text of Chapters III-V by presenting Results Frameworks for each sector. These frameworks present the broad outcomes sought in each sector over three years and provide baseline information, both for the situation immediately after the cyclone and the current situation, thus reflecting the progress made. The frameworks outline the outputs needed to achieve the identified outcomes, and timelines for their achievement divided into three periods: the first half of 2009, the second half of 2009, and over the two years 2010-2011, providing cost estimates for each of the three periods.
Each chapter aims to contain enough information to be used on its own at the working level. This means that when the document is read cover-to-cover, certain core ideas may appear in more than one chapter.

The PONREPP is an indicative plan, not a fully-elaborated programme. At this stage the purpose is to give sufficient information - descriptive, analytical, and practical - to allow the international community to consider its ability to respond to the medium-term needs of those who suffered and survived Cyclone Nargis, and to review the activities which such assistance can support. As implementation proceeds, it is likely that the PONREPP will need to be reviewed and updated, initially perhaps early in the fourth quarter of 2009.

Download report

Report cover, content, and executive summary
Chapter I
Chapter II
Chapter III
Chapter IV
Chapter V
Chapter VI
Annexes

Read More...

Collapse...

Post Traumatic Stress Disorder - PTSD

PTSD ဆိုသည္မွာ အႀကီးအက်ယ္ ထိတ္လန္႔ျခင္း၊ အသက္ ေဘးအႏၱရာယ္ ႏွင့္ ရင္ဆိုင္ရျခင္း သို႔မဟုတ္ အျခား ျပင္းထန္ ဆိုးရြားသည့္ အေတြ႕ အႀကံဳမ်ား ၏ ေနာက္ဆက္တြဲ အျဖစ္ ျဖစ္ေပၚ တတ္ေသာ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ေ၀ဒနာ တစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ PTSD ေ၀ဒနာ ခံစား ၾကရသူ မ်ားသည္ စိတ္ မခ်မ္းေျမ႕ ဖြယ္ အျဖစ္ အပ်က္ သို႔မဟုတ္ အျဖစ္ အပ်က္ မ်ားအား ပံုစံ တစ္မ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ ျပန္လည္ ခံစား ၾကရၿပီး ထို အျဖစ္ အပ်က္ မ်ားအား ျပန္လည္ သတိရ ေစသည့္ ေနရာမ်ား၊ လူမ်ား သို႔မဟုတ္ အျခား အရာမ်ားအား ေရွာင္လႊဲ လိုၾကကာ သာမာန္ ဘ၀ အေတြ႕အႀကံဳ မ်ား ကိုပင္ ထိခိုက္ ခံစား လြယ္ၾက ေပသည္။ ယင္းသို႔ေသာ အေျခ အေနမ်ား သည္ လူသားတို႔ ေဘး ဒုကၡမ်ား စတင္ ခံစား ၾကရခ်ိန္ ကတည္းက တည္ရွိခဲ့ ႏိုင္ေသာ္လည္း ၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္ ေရာက္မွသာ PTSD အား တရား၀င္ ေရာဂါ ေတြ႕ရွိခ်က္ တစ္ခုအျဖစ္ အသိအမွတ္ ျပဳခဲ့သည္။

သို႔ေသာ္လည္း ယင္းကို အေစာပိုင္း အခ်ိန္မ်ားက အျခားအမည္ တစ္မ်ဳိးျဖင့္ ေခၚေ၀ၚ ခဲ့ၾကကာ အေမရိကန္ ျပည္တြင္းစစ္ ကာလမ်ား အတြင္းက PTSD ခံစား ခဲ့ၾကရသည့္ တိုက္ပြဲျပန္ စစ္မႈထမ္းေဟာင္း မ်ား၏ ေ၀ဒနာကို စစ္သား ႏွလံုးေရာဂါ 'soldier’s heart' ဟု ေခၚေ၀ၚ ခဲ့ၾကသည္။ ပထမ ကမၻာစစ္ အတြင္းကမူ PTSD ကဲ့သို႔ေသာ ေ၀ဒနာ မ်ားအား တိုက္ပြဲပန္းျခင္း “combat fatigue” ဟု ေခၚေ၀ၚ ခဲ့ၾကသည္။ ဒုတိယ ကမၻာစစ္ အတြင္းက ထိုသို႔ေသာ ေ၀ဒနာ ခံစားရသည့္ စစ္သည္မ်ားအား ဆိုးရြားေသာ စိတ္ဖိစီး ေဖာက္ျပန္ျခင္း ေ၀ဒနာ “gross stress reaction” ခံစားရသူမ်ား ဟု ေခၚေ၀ၚ ခဲ့ၾကၿပီး ဗီယက္နမ္ျပန္ စစ္သည္မ်ား၏ ေ၀ဒနာကိုမူ ဗီယက္နမ္ျပန္ ေရာဂါ “post-Vietnam syndrome” ဟု ေခၚခဲ့ၾကသည္။ PTSD အား တိုက္ပြဲပန္းျခင္း “battle fatigue” ႏွင့္ လက္နက္ႀကီးဒဏ္ မျပတ္ ခံရျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္သည့္ စိတ္ေခ်ာက္ခ်ားမႈ ေ၀ဒနာ “shell shock” ဟုလည္း ေခၚေသးသည္။ အစြဲအလမ္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည့္ PTSD (Complex Post Traumatic Stress Disorder, C-PTSD) ေ၀ဒနာမွာမူ စိတ္ မခ်မ္းေျမ႕ဖြယ္ အျဖစ္အပ်က္မ်ားအား ကာလရွည္ၾကာ သို႔မဟုတ္ အႀကိမ္ႀကိမ္ ႀကံဳေတြ႕ရာမွာ ျဖစ္ေပၚတတ္ၿပီး စိတ္ခံစားမႈမ်ားႏွင့္ လူမႈေရး အေျခအေနမ်ားပါ ေရာေႏွာ ပါ၀င္သည့္ ၾကာရွည္ျဖစ္ေပၚ တတ္သည့္ ျပႆနာ အျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကသည္။

ခန္႔မွန္း အားျဖင့္ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံမွ ျပည္သူမ်ား၏ ၇% မွ ၈% အထိသည္ ၎တို႔၏ ဘ၀တြင္ PTSD ခံစား ခဲ့ၾကရ ပံုေပၚၿပီး တိုက္ပြဲျပန္ စစ္မႈထမ္းေဟာင္းႏွင့္ မုဒိမ္းက်င့္ခံ ခဲ့ရသူမ်ား၏ ၁၀% မွ ၃၀% ထိသည္ PTSD ခံစား ခဲ့ၾကရသည္။ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံအတြင္း ယင္း ေ၀ဒနာ ခံစား ရမႈႏႈန္းသည္ လူျဖဴမ်ားႏွင့္ ႏႈိင္းစာပါက အာဖရိကန္ မ်ဳိးႏြယ္၀င္မ်ား၊ စပိန္ စကားေျပာသည့္ လက္တင္ မ်ဳိးႏြယ္မ်ားႏွင့္ အေမရိကန္ ေဒသခံ တိုင္းရင္းသားမ်ားတြင္ ပိုမို ျမင့္မားေၾကာင္းလည္း ေတြ႕ရသည္။ ထိုသို႔ ကြာျခားရျခင္းမွာ ေဘးဒုကၡ မႀကံဳမီႏွင့္ ေတြ႕ႀကံဳ ၿပီးခ်ိန္မ်ား တြင္ မသိစိတ္မွ လက္ခံႏိုင္မႈ နိမ့္က်ျခင္း၊ တစ္ဦးခ်င္း သို႔မဟုတ္ လူမ်ဳိးစုလိုက္မွ မိမိကိုယ္ကို ျပစ္တင္ တတ္ျခင္း၊ လူမႈေရးအရ ေထာက္ပံ့မႈ နည္းပါးျခင္း၊ ထိုလူမ်ဳိးစုမ်ားအေပၚ လူမ်ဳိးေရးခြဲျခားမႈ ျမင့္မားျခင္းႏွင့္ လူမ်ဳိးစုအလိုက္ ပရိေဒ၀ ဖိစီးမႈအား ေဖာ္ျပပံု မတူညီျခင္း တို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။ PTSD ႏွင့္ပတ္သက္၍ အျခား အေရးပါသည့္ အခ်က္မ်ားမွာ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ အတြင္း တြင္ မည္သည့္ အခ်ိန္တြင္ မဆို ခန္႔မွန္းေျခ လူငါးသန္းခန္႔သည္ PTSD ခံစား ေနၾကရသည္ ဆိုသည့္ အခ်က္ႏွင့္ အမ်ဳိးသမီး မ်ားသည္ အမ်ဳိးသား မ်ားထက္ PTSD ခံစား ရႏိုင္ေျခ ႏွစ္ဆ ပိုမိုသည္ ဆိုသည့္ အခ်က္တို႔ပင္ ျဖစ္ေပသည္။ မိဘတစ္ဦးဦး အသတ္ ခံရသည္ကုိ ျမင္ခဲ့သူ သို႔မဟုတ္ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ တိုက္ခိုက္ခံရျခင္း သို႔မဟုတ္ အသံုးခ် ခံရျခင္းတို႔ ႀကံဳခဲ့ရသူ ကေလးငယ္မ်ား၏ ၁၀၀% သည္ PTSD ခံစား ရႏိုင္ၿပီး လူအစုလိုက္ အၾကမ္းဖက္မႈအား ႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရသည့္ လူငယ္မ်ား၏ သံုးပံုတစ္ပံုသည္ PTSD ခံစားရႏိုင္ ေပသည္။

PTSD ၏ အက်ဳိးဆက္မ်ား

PTSD အား ကုသျခင္းမရွိပါက ေ၀ဒနာ ခံစားရသူ၏ လုပ္ေဆာင္ ဖြယ္ရာႏွင့္ ဆက္ဆံေရးမ်ား၊ မိသားစုမ်ား ကိုသာမက ၎တို႔၏ လူမႈ အသိုက္အ၀န္း ကိုပါ အႀကီးအက်ယ္ ထိခိုက္ ေစႏိုင္ပါသည္။ ငယ္ရြယ္ ေသးခ်ိန္တြင္ လိင္ပိုင္ဆိုင္ရာ မတရား ျပဳက်င့္ျခင္း ခံခဲ့ရသည့္ အမ်ဳိးသမီး မ်ားသည္ C-PTSD ႏွင့္ ယဥ္ယဥ္ေလး ႐ူးျခင္း (borderline personality disorder) တို႔ကို ခံစားရႏိုင္ေပသည္။ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္စဥ္ အတြင္း ထိုသို႔ေသာ ေ၀ဒနာ ခံစားခဲ့ရသူ မိခင္မွ ေမြးဖြား လာေသာ ကေလးငယ္သည္ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း အနည္းဆံုး ဓာတုေဗဒ ေျပာင္းလဲမႈတစ္ခု ျဖစ္ေပၚႏိုင္ကာ ေနာက္ပိုင္း ဘ၀တြင္ PTSD ခံစားရႏိုင္ေခ် ျမင့္မားေပသည္။ ထိုသို႔ေသာေ၀ဒနာ ခံစားရသူမ်ားတြင္ ေဆး ဘက္ဆိုင္ရာ ျပႆနာမ်ား ပိုမို ျဖစ္ေပၚႏိုင္ၿပီး မ်ဳိးပြားမႈ တြင္လည္း အခက္အခဲ ရွိႏိုင္ေပသည္။ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ အရလည္း PTSD ေ၀ဒနာရွင္မ်ားသည္ အျခား စိတ္ခံစားမႈဆိုင္ရာ ေ၀ဒနာရွင္ မ်ားထက္ စိတ္က်န္းမာေရး ကုသမႈမ်ားအား လက္ခံရာ တြင္ ပိုမို ခက္ခဲၾကသည္။ ကေလးငယ္မ်ားႏွင့္ ဆယ္ေက်ာ္သက္ မ်ားတြင္မူ PTSD သည္ ၎တို႔၏ လူမႈေရးႏွင့္ စိတ္ခံစားမႈ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးကို အထူး ထိခိုက္ေစႏိုင္ၿပီး သင္ယူႏိုင္ စြမ္းရည္ကိုလည္း ထိခိုက္ ႏိုင္ေပသည္။

PTSD ဘာေၾကာင့္ ျဖစ္ရသလဲ?

စင္စစ္အားျဖင့္ အသက္ အႏၱရာယ္ကို ၿခိမ္းေျခာက္ႏိုင္ေသာ သို႔မဟုတ္ တစ္ဦး တစ္ေယာက္၏ စိတၱသုခအား အႀကီးအက်ယ္ ထိခိုက္ ေစေသာ အျဖစ္အပ်က္တိုင္းသည္ PTSD ကို ျဖစ္ေပၚ ေစႏိုင္ေပသည္။ ထိုသို႔ေသာ အျဖစ္အပ်က္ မ်ားတြင္ ျပင္းထန္ေသာ မေတာ္တဆမႈ သို႔မဟုတ္ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္ နာက်င္မႈအား ႀကံဳေတြ႕ျခင္း သို႔မဟုတ္ ျမင္ေတြ႕ရျခင္း၊ အသက္ အႏၱရာယ္ ျဖစ္ေလာက္သည္ အထိ ေရာဂါ ေ၀ဒနာ ခံစားရျခင္း၊ ျပန္ေပးဆြဲခံရျခင္း သို႔မဟုတ္ ႏွိပ္စက္ညႇင္းပန္းခံရျခင္း၊ စစ္ပြဲ သို႔မဟုတ္ သဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္ သို႔မဟုတ္ အျခား ေဘးအႏၱရာယ္ (ဥပမာ-ေလယာဥ္ ပ်က္က်ျခင္း) သို႔မဟုတ္ အၾကမ္းဖက္ သမားတို႔၏ တိုက္ခိုက္ျခင္း တို႔ကို ႀကံဳေတြ႕ျခင္း၊ မုဒိမ္းက်င့္ သို႔မဟုတ္ ႐ိုက္ႏွက္ လုယူ သို႔မဟုတ္ ဓါးျပတိုက္ သို႔မဟုတ္ အျပင္းအထန္ တိုက္ခိုက္ ခံရျခင္း၊ ႐ုပ္ပိုင္း သို႔မဟုတ္ လိင္ပိုင္း သို႔မဟုတ္ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာအရ မတရား အသံုးခ် ခံရျခင္းႏွင့္ ျပည္တြင္း ပဋိပကၡတြင္ ပါ၀င္ရျခင္း တို႔လည္း အက်ဳံး၀င္ ေပသည္။

PTSD ၏ အႏၱရာယ္ႏွင့္ ယင္းအား ကာကြယ္ႏိုင္မႈ

PTSD ျဖစ္ေလာက္ သည္အထိ အႏၱရာယ္ က်ေရာက္ေစေသာ အခ်က္မ်ားတြင္ စိတ္မခ်မ္းေျမ႕ဖြယ္ အျဖစ္အပ်က္၏ ျဖစ္ေပၚခ်ိန္ ၾကာျမင့္ ျခင္း၊ ယင္း အျဖစ္အပ်က္၏ ဖ်က္ဆီးႏိုင္မႈ ျမင့္မားျခင္း၊ အျဖစ္အပ်က္ မတိုင္မီက စိတ္ခံစားမႈ အေျခအေနတစ္ခု ရွိျခင္းႏွင့္ မိသားစုႏွင့္ မိတ္ေဆြမ်ား ကဲ့သို႔ေသာ လူမႈေရးအရ အေထာက္အကူျပဳမႈ နည္းပါးျခင္းတို႔ ပါ၀င္ေပသည္။ ထို႔ျပင္ ကေလးငယ္မ်ားႏွင့္ ဆယ္ေက်ာ္သက္ မ်ား၊ အမ်ဳိးသမီးမ်ားႏွင့္ သင္ယူႏိုင္မႈ ခ်ဳိ႕ယြင္းေနသူ သို႔မဟုတ္ အိမ္တြင္း အၾကမ္းဖက္ခံရသူမ်ားသည္ စိတ္ မခ်မ္းေျမ႕ဖြယ္ အျဖစ္အပ်က္ ေနာက္ပိုင္းတြင္ PTSD ခံစားရႏိုင္မႈ ပိုမိုျမင့္မားသည္။

ေဘးဒုကၡ အျဖစ္အပ်က္မ်ားတြင္ လက္ငင္း ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ လံုၿခံဳမႈႏွင့္ ေထာက္ပံ့ ပို႔ေဆာင္ေရး ကိစၥမ်ားအတြက္ ေဘးအႏၱရာယ္ အသင့္ျဖစ္ ေရး ေလ့က်င့္မႈမ်ား (disaster-preparedness training) သည္ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ေကာင္းေသာ အႀကံမ်ားျဖစ္သကဲ့သို႔ပင္ PSTD ေ၀ဒနာအတြက္ အေရးပါေသာ ကာကြယ္မႈကိုလည္း ေပးႏိုင္ေပသည္။ သက္ေသ သာဓကအေနျဖင့္ ပညာရွင္အဆင့္ ေလ့က်င့္မႈ ႏွင့္ အေတြ႕အႀကံဳ ရရွိထားသူမ်ား (ဥပမာ-ရဲမ်ား၊ မီးသတ္သမားမ်ား၊ စိတ္က်န္းမာေရးပညာရွင္မ်ား၊ ေဆးဘက္အကူမ်ားႏွင့္ အျခား ေဆးဘက္ပညာရွင္မ်ား) သည္ ေဘး အႏၱရာယ္မ်ားႏွင့္ ႀကံဳေတြ႕သည့္အခါ ထိုသို႔ေသာ ေလ့က်င့္မႈႏွင့္ အေတြ႕အႀကံဳ မရွိသူမ်ားထက္ PTSD ခံစားရမႈ နည္းပါးေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။

အခ်ဳိ႕ ေဆး၀ါးမ်ားသည္လည္း PTSD ေ၀ဒနာကို ကာကြယ္ႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။ စိတ္က်ေရာဂါ ကုသရန္၊ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း ေလွ်ာ့ခ်ရန္ သို႔မဟုတ္ အျခားေသာ ကိုယ္ခႏၶာ ဓါတုပစၥည္းမ်ား၏ လုပ္ငန္းကို တိုးျမႇင့္ရန္ အသံုးျပဳသည့္ အခ်ဳိ႕ေဆး၀ါးမ်ားအား ေဘးအႏၱရာယ္ ႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရ သူမ်ားအား ေဘးဒုကၡ က်ေရာက္ၿပီးခ်ိန္တြင္ တိုက္ေကၽြးပါက PTSD ကို ထိေရာက္စြာ ကာကြယ္ ေပးႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရ သည္။

PTSD ၏ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား

PSTD အား ေလ့လာရာတြင္ ခြဲျခားရန္လိုအပ္သည့္ ေရာဂါလကၡဏာအုပ္စု သံုးခုမွာ-

* ေဘးဒုကၡအား အႀကိမ္ႀကိမ္ ျပန္လည္ ခံစားေနရျခင္း (ဥပမာ-စိတ္ပ်က္ဖြယ္အေၾကာင္းအရာမ်ားအား မွတ္မိေနျခင္း၊ ေဘးအႏၱရာယ္ အျဖစ္အပ်က္မ်ားအား ျပန္လည္ ျမင္ေယာင္ျခင္း၊ ေဘးအႏၱရာယ္ႏွင့္ပတ္သက္၍ အႀကိမ္ႀကိမ္ အိပ္မက္ဆိုးမ်ား ျပန္မက္ျခင္း)
* ေဘးအႏၱရာယ္ က်ေရာက္ခဲ့သည္ကို ျပန္လည္ အမွတ္ရေစသည့္ ေနရာ၊ လူမ်ားႏွင့္ အေတြ႕အႀကံဳမ်ားအား ထိတ္လန္႔ ေရွာင္လႊဲ လိုျခင္းႏွင့္ စိတ္ခံစားမႈအရ အလိုက္သင့္ တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္းမ်ား ေယဘုယ်အားျဖင့္ ထံုထိုင္းသြားျခင္း
* အိ္ပ္စက္မရျခင္း၊ အာ႐ုံစူးစိုက္ရ ခက္ခဲျခင္း၊ စိတ္ကသိကေအာက္ ျဖစ္လြယ္ျခင္း၊ ေဒါသထြက္လြယ္ျခင္း၊ အာ႐ုံစိုက္မႈ အားနည္းျခင္း၊ မွတ္ဉာဏ္ေပ်ာက္ျခင္း သို႔မဟုတ္ မွတ္သားရန္ ခက္ခဲျခင္း၊ ေျခာက္လွန္႔မႈအား တုံ႔ျပန္မႈ ျမင့္မားျခင္းႏွင့္ အႏၱရာယ္အား လိုသည္ထက္ ပို၍ သတိ၀ီရိယရွိျခင္း စသည့္ ႏိုးၾကားမႈလြန္ကဲျခင္း၏ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ နာတာရွည္ လကၡဏာမ်ား ဟူ၍ ျဖစ္ေပသည္။

PTSD ေၾကာင့္ စိတ္ခံစားမႈပိုင္း ထံုထိုင္းသြားျခင္းသည္ ယခင္ႏွစ္ၿခိဳက္ခဲ့သည့္အရာမ်ားအား စိတ္၀င္စားမႈ ေလွ်ာ့နည္းျခင္း (anhedonia)၊ စိတ္ခံစားမႈ ဆိတ္သုဥ္းျခင္း၊ အျခားသူမ်ားႏွင့္ ေ၀းရာတြင္ေနျခင္း သို႔မဟုတ္ တိုေတာင္းေသာ ေရွ႕အနာဂါတ္ကိုသာ ေမွ်ာ္ေတြးျခင္း (ဥပမာ-လူတစ္ဦးသည္ ၾကာရွည္ အသက္ရွင္ ေနႏိုင္သည္ဟု မယံုၾကည္ေတာ့သျဖင့္ အနာဂါတ္အေၾကာင္း မေတြးႏိုင္ျခင္း သို႔မဟုတ္ အနာဂါတ္ စီမံကိန္း မခ်ႏိုင္ျခင္း) စသျဖင့္ လကၡဏာ ျပေပလိမ့္မည္။ PTSD အျဖစ္သတ္မွတ္ရန္ အနည္းဆံုး တစ္လအတြင္း ေဘး ဒုကၡအား ျပန္လည္ ခံစားရျခင္း တစ္ႀကိမ္၊ ဒုကၡအား ျပန္လည္ သတိရေစသည္ မ်ားအား ေရွာင္လႊဲျခင္း သို႔မဟုတ္ ခံစားမႈ ထံုထိုင္းျခင္း သံုးႀကိမ္ႏွင့္ ႏိုးၾကားမႈလြန္ကဲျခင္း ႏွစ္ႀကိမ္ ျဖစ္ေပၚခံစားရမည္ျဖစ္ၿပီး သိသိသာသာ စိတ္ဓါတ္က်ေနျခင္း သို႔မဟုတ္ လုပ္ကိုင္ ေဆာင္ရြက္မႈ ပ်က္ျပား ေနျခင္း လကၡဏာမ်ား ရွိရေပမည္။ PTSD သည္ သံုးလ သို႔မဟုတ္ ထို႔ထက္ ပိုၾကာပါက ေရာဂါ တာရွည္သည္ဟု သတ္မွတ္ ရေပမည္။

ေရာဂါ လကၡဏာ တူညီေသာ အျခား ေ၀ဒနာတစ္မ်ဳိးမွာ အႀကီးအက်ယ္ စိတ္ဖိစီးမႈ ေ၀ဒနာ (acute stress disorder, ASD) ျဖစ္ေပ သည္။ ယင္း ေ၀ဒနာႏွစ္ခုအၾကား အဓိက ကြာျခားခ်က္မွာ ASD သည္ ႏွစ္ရက္မွ ေလးပတ္အထိသာ ၾကာတတ္ၿပီး ေရာဂါ သတ္မွတ္ရာ တြင္ PTSD ႏွင့္ႏႈိင္းယွဥ္ပါက ေရာဂါလကၡဏာ အနည္းငယ္သာ ျပရန္ လိုအပ္ေပသည္။

ကေလးမ်ား တြင္မူ ေဘးဒုကၡအား ျပန္လည္ ခံစားရမႈသည္ ေဘးဒုကၡႀကီးအား ျပန္လည္ ျမင္ေယာင္ျခင္းမ်ဳိးမဟုတ္ဘဲ စိတ္ဓါတ္က်ဖြယ္ အိပ္မက္မ်ား ျမင္မက္ျခင္းကိုသာ ေယဘုယ် အားျဖင့္ ေတြ႕ရသည္။ အရြယ္ေရာက္ၿပီး သူမ်ားတြင္မူ အနည္းဆံုး တစ္လအတြင္းတြင္ ျပန္လည္ ျမင္ေယာင္ျခင္း တစ္ႀကိမ္၊ ဒုကၡအား ျပန္လည္ သတိရေစသည္ မ်ားအား ေရွာင္လႊဲျခင္း သို႔မဟုတ္ ခံစားမႈ ထံုထိုင္းျခင္း သံုးႀကိမ္ႏွင့္ ႏိုးၾကားမႈလြန္ကဲျခင္း ႏွစ္ႀကိမ္ ျဖစ္ေပၚ ခံစား ရမည္ျဖစ္ၿပီး သိသိသာသာ စိတ္ဓါတ္ က်ေနျခင္း သို႔မဟုတ္ လုပ္ကိုင္ ေဆာင္ရြက္မႈ ပ်က္ျပား ေနျခင္း လကၡဏာမ်ား ရွိေနလွ်င္ PTSD အျဖစ္ သတ္မွတ္ ရမည္ ျဖစ္သည္။ လကၡဏာ ျပသခ်ိန္ တစ္လထက္ နည္းပါက ASD စစ္ေဆးမႈ ျပဳလုပ္ ႏိုင္ေပသည္။

PTSD ကို ဘယ္လိုရင္ဆိုင္ၾကမလဲ?

PTSD လူနာမ်ားအား ၎တို႔၏ ေ၀ဒနာကို ရင္ဆိုင္ရန္ အႀကံျပဳရာတြင္ ေ၀ဒနာ အေၾကာင္း ပိုမိုေလ့လာျခင္းႏွင့္ မိတ္ေဆြမ်ား၊ မိသားစု၀င္ မ်ား၊ ပညာရွင္မ်ားႏွင့္ PTSD ေ၀ဒနာခံစားဖူးၿပီး ေပ်ာက္ကင္း သက္သာၿပီးသူ မ်ားႏွင့္ စကားေျပာျခင္း နည္းလမ္းမ်ား ပါ၀င္ ေပသည္။ PTSD ေ၀ဒနာရွင္မ်ား အခ်င္းခ်င္း စုေ၀း ေပါင္းသင္းျခင္း သည္လည္း အေထာက္အကူ ျပဳႏိုင္ေပသည္။ အျခား နည္းလမ္းမ်ား တြင္ သက္ေတာင့္သက္သာ ျဖစ္ေစေသာ နည္းလမ္းမ်ား (ဥပမာ-အသက္႐ႈေလ့က်င့္ခန္း၊ အေကာင္းျမင္ျခင္း)၊ ပညာရွင္မ်ားမွ ညႊန္ၾကားသည့္ အတိုင္း တက္ႂကြစြာ ေဆာင္ရြက္ျခင္း၊ အျပဳသေဘာ ေဆာင္ေသာ ဘ၀ေနမႈပံုစံအား တိုးျမႇင့္ျခင္း (ဥပမာ-ေလ့က်င့္ခန္း ယူျခင္း၊ က်န္းမာေရးႏွင့္ညီစြာ စားေသာက္ျခင္း၊ အလုပ္လုပ္ကိုင္သူ ျဖစ္ပါက က်န္းမာေရးႏွင့္ ေလွ်ာ္ညီေသာ အလုပ္ခ်ိန္ဇယား ထားရွိျခင္း၊ ပရဟိတ လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္ျခင္း) ႏွင့္ ေငြေၾကးဥစၥာ အလြဲသံုးစားျပဳျခင္း၊ တစ္ကိုယ္တည္း သင္းကြဲေနျခင္း၊ အလုပ္ အလြန္အကၽြံ လုပ္ျခင္းႏွင့္ မိမိကိုယ္ကို ဖ်က္ဆီးျခင္း သို႔မဟုတ္ သတ္ေသျခင္း ကဲ့သို႔ေသာ အဖ်က္သေဘာ ေဆာင္သည့္ ဘ၀ေနမႈ ပံုစံ မ်ားအား ေလွ်ာ့ခ် ျခင္းမ်ား ပါ၀င္ပါသည္။

(PTSD ဆိုသည္မွာ နာဂစ္အလြန္ ျမန္မာ ပညာရွင္မ်ားအၾကား အေျပာမ်ား လာေသာ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ေ၀ဒနာတစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ မုန္တိုင္းဒဏ္ ျပင္းထန္စြာ ခံစားခဲ့ရသည့္ ေဒသမ်ားမွ ျပည္သူမ်ား အနက္ ၂၂ ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔သည္ ထိုသို႔ေသာ ေ၀ဒနာမ်ား ခံစား ေနၾကရသည္ ဟုလည္း Post-Nargis Joint Assessment အရ သိရွိရပါသည္။ ထိုေၾကာင့္ မိတ္ေဆြမ်ား ေလ့လာႏိုင္ရန္ ေဖာ္ျပ လိုက္ရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။)

Ref: www.medicinenet.com, “Posttraumatic Stress Disorder” by Roxanne Dryden-Edwards and Melissa Conrad Stöppler

(စတန္ေလ)

ကိုစတန္ေလ ထံ မွ ကူးယူ ေဖၚျပပါသည္။

Read More...

Collapse...

Disaster Management

ကပ္ေဘးမွ ကယ္ဆယ္ေရးကို စီမံခန္႕ခဲြေရး ဆိုျပီး ေရးထားတာက Disaster Management ကို ျမန္မာမႈ ျပဳလိုက္တာပါ။ မုန္တိုင္း သတင္းၾကားျပီးျပီးျခင္း ေရးျဖစ္သြားတဲ့ ပို႕စ္ေလးပါ။ ေရးတာကေတာ့ Park’s Text Book of Preventive and social Medicine ကေန ယူျပီးေတာ့ ျမန္မာျပန္လိုက္တာ။ သူတို႕ေရးထားတာက အိႏိ္ၵယႏိုင္ငံရဲ႕ အေျခအေနကို မူတည္ျပီး ေရးတဲ့ အတြက္ ျမန္မာႏိုင္ငံ အေနနဲ႕ လည္း ယူျပီး အသံုးျပဳ ႏိုင္ပါတယ္။

ကပ္ေဘးမွ ကယ္ဆယ္ေရးကို စီမံခန္႔ခြဲျခင္း

Management Sequence of a sudden onset Disaster

အခု ျပထားတဲ့ပံုက ကပ္ေဘး တစ္ခုခု က်ေရာက္လာရင္ ဘယ္လို ရင္ဆိုင္တုန္႕ျပန္ထိန္းခ်ဳပ္ ရမယ္ဆိုတာ ျပထားတာပါ။ ပထမ တစ္ပိုင္း ကေတာ့ ကပ္ေဘး မက်ေရာက္ခင္ ထိခိုက္မႈေတြ ေလွ်ာ့နည္းေအာင္ ၾကိဳတင္ျပင္ဆင္တဲ့ အပိုင္းျဖစ္ျပီး ဒုတိယ အပိုင္းကေတာ့ ကပ္ေဘး ကေန နံလန္ထူ လာေအာင္ ကူညီတဲ့ အပိုင္းျဖစ္ပါတယ္။

အခုေတာ့ ဒုတိယပိုင္းကို အဓိက ေရးသြားမွာပါ။ ပထမပိုင္း ကေတာ့ ေနာက္မွ ေအးေအးေဆးေဆး ဘာသာျပန္ျပီး တင္ပါ့မယ္။

I) ကပ္ေဘး ၾကံဳေတြ႕ျခင္းႏွင့္ တုန္႕ျပန္ျခင္း ( Disaster impact and response)

ကပ္ေဘး တစ္ခု ၾကံဳလာျပီဆိုတာနဲ႕ လူေပါင္းေျမာက္ျမားစြာကို ေဆးကုသမႈေတြ ေပးဖို႕လိုမယ္လို႕ ၾကိဳတင္ခန္႕မွန္းထားရပါတယ္။ ထိခိုက္ဒဏ္ရာ ရမႈေတြဟာ ကပ္ေဘး အတြင္းမွာ ရတာျဖစ္လို႕ ဒီ အေရးေပၚေဆးကုသမႈေတြဟာ ကပ္ေဘးျဖစ္ျပီး နာရီ အနည္းငယ္ အတြင္းမွာ အလုိအပ္ဆံုး ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ အပိုင္းကုိ ရွာေဖြျခင္း၊ ကယ္တင္ျခင္းႏွင့္ အေရးေပၚ ကုသျခင္း ၊ ျပင္းထန္မႈ အဆင့္ ခဲြျခား သတ္မွတ္ျခင္း ႏွင့္ လူနာမ်ားကို တည္ျငိမ္ေသာ အေျခအေနေရာက္ေစျခင့္ ၊ ေဆးရုံကုသမႈႏွင့္ လိုအပ္ပါက သင့္ေတာ္ရာ ေဆးရုံမ်ားသို႕ လြဲပို႕ေပးျခင္း ဆိုျပီး ထပ္မံ ပိုင္းျခားလို႕ ရပါတယ္။

I.a) ရွာေဖြျခင္း၊ ကယ္တင္ျခင္းႏွင့္ အေရးေပၚ ကုသျခင္း (Search , rescue and First Aid)

ၾကီးမားတဲ့ ကပ္ေဘး တစ္ခုအျပီးမွာ ရွာေဖြျခင္း၊ ကယ္တင္ျခင္းႏွင့္ အေရးေပၚ ကုသျခင္းေတြအစရွိတဲ့ လုပ္ငန္း လိုအပ္ခ်က္ေတြက ၾကီးမားလြန္းလို႕ တည္တည္ျငိမ္ျငိမ္ စုစည္းျပီး လုပ္ေဆာင္ေပးႏိုင္မႈေတြဟာ အစိတ္အပိုင္း အနည္းငယ္သာ ျဖစ္ေန ပါလိမ့္မယ္။ အမ်ားဆံုး အကူအညီ ေပးႏိုင္တဲ့ လူေတြကေတာ့ ကပ္ေဘးအတြင္းမွာ မထိခိုက္ပဲ က်န္ခဲ့တဲ့ သူေတြပါပဲ။

I.b) ကြင္းဆင္းကုသေပးျခင္း ( Field Care)

ကပ္ေဘးဆိုက္တဲ့ ေနရာမွာ ရွိေနတဲ့ ေဆးရံု၊ ေဆးခန္းေတြကို ( ဘယ္ေလာက္ပဲ မျပည့္စံု ေနပါေစ) လူေတြ အကုန္ စုျပံဳျပီး ေရာက္လာ ပါလိမ့္မယ္။ ထိေရာက္မႈ အရွိဆံုး ကုသမႈ ေပးႏိုင္ဖို႕ အေရး အၾကီးဆံုးပါပဲ။ ကုတင္ ေတြတတ္ႏိုင္သေလာက္ ထပ္တိုးဖို႕နဲ႕ ခဲြစိတ္ကုသမႈ ေတြ လုပ္ေပးႏိုင္မႈကို အမ်ားဆံုးလုပ္ေပးႏုိင္ဖို႕ ၾကိဳးစားရပါမယ္။ အစားအေသာက္နဲ႕ ေနရာ ထိုင္ခင္း ေတြကိုလည္း စီစဥ္ ေပးထား ရပါမယ္။ ျပီးေတာ့ လူနာေတြရဲ႕ အသိေဆြမ်ိဳးေတြ လာေရာက္စံုစမ္းႏိုင္တဲ့ ေနရာ ေလးတစ္ခု လုပ္ထားေပးရပါမယ္။ အေရးၾကီးတာက လူနာေတြကို ေသခ်ာ ဘယ္သူဘယ္၀ါ စိစစ္ မွတ္တမ္းယူဖို႕နဲ႕ ရင္ခဲြရုံ ေနရာကို လံုလံုေလာက္ေလာက္ ထားရွိဖို႕ပါ။

I.c) လူနာမ်ားကို ျပင္းထန္မႈ အလိုက္ ခဲြျခားသတ္မွတ္ျခင္း ( Triage)

ဒီလို မ်ိဳး အစုလိုက္ အျပံဳလိုက္ ထိခိုက္ ဒဏ္ရာရတဲ့ အခ်ိန္မ်ိဳးမွာ အရင္ကလို `အရင္လာရင္ အရင္ ကုမယ္´ဆိုတာမ်ိဳး လုပ္လို႕ မရ ေတာ့ပါဘူး။ လူနာေတြကို အျမန္ စမ္းသပ္ စစ္ေဆးျပီးရင္ သူတို႕ရဲ႕ ဒဏ္ရာ အေျခအေနနဲ႕ ေဆးကုသမႈ ေပးရင္ အသက္ရွင္ႏိုင္တဲ့ ႏႈန္းထား ေတြကို ၾကည့္ျပီး အဆင့္ခဲြျခားတာပါ။ ဦးစားေပး ကုသရမဲ့ လူနာေတြကေတာ့ အရိုးရွင္းဆံုး ကုသမႈ ေပးလိုက္ရုံနဲ႕ အသက္ရွင္ သြားမယ့္ ဒါမွ မဟုတ္ ေရတာရွည္ ကုသရမယ့္ ေနရာမွာ ထိေရာက္မႈ ၾကီးၾကီးမားမား သက္ေရာက္ေစမယ့္ လူနာမ်ိဴးေတြပါ။ အေသးစိတ္ ဂရုတစိုက္ ျပဳစု ကုသမႈ လိုအပ္ျပီး ၾကီးမားတဲ့ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ မရွိႏိုင္တဲ့ လူနာမ်ိဳးကိုေတာ့ ေနာက္ဆံုးဦးစားေပးေပါ့။ လူနာမ်ားကို ျပင္းထန္မႈ အလိုက္ ခဲြျခားသတ္မွတ္ျခင္း ဟာ ၾကီးမားတဲ့ ကပ္ေဘးဆိုက္ေရာက္မႈမ်ားမွာ အထိေရာက္ဆံုးနဲ႕ လူေပါင္းမ်ားစြာကို ကုသမႈ ေပးႏိုင္တဲ့ နည္းလမ္း တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလို လူနာမ်ားကို ျပင္းထန္မႈ အလိုက္ ခဲြျခားသတ္မွတ္ျခင္း ကို ကပ္ေဘးျဖစ္ပြါးတဲ့ ေနရာမွာ လုပ္ေဆာင္သင့္ပါတယ္။ အဲဒါမွ လိုအပ္တဲ့ သယ္ယူပို႕ေဆာင္မႈေတြ ျပဳလုပ္ရာမွာ လိုအပ္တဲ့ လူေတြကို သင့္ေတာ္သလို ပို႕ေဆာင္ေပးႏုိင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

လူနာမ်ားကို ျပင္းထန္မႈ အလိုက္ ခဲြျခားသတ္မွတ္ျခင္း ကို ႏိုင္ငံ အမ်ိဳးမ်ိဳးမွာ ပံုစံ အမ်ိဳးမ်ိဳး လုပ္ၾကေပမယ့္ အသံုးအမ်ားဆံုးကေတာ့ အေရာင္နဲ႕ ခဲြျခား သတ္မွတ္တာပါပဲ။

အနီေရာင္ က အေရးတၾကီး ကုသဖို႕ သို႕မဟုတ္ အေရးတၾကီး လဲြပို႕ရန္လိုအပ္တဲ့ လူနာ

အ၀ါ က အလယ္အလတ္ ဦးစားေပး

အစိမ္း က လႈပ္ရွား သြားလာႏိုင္တဲ့လူေတြ ျဖစ္ျပီး

အနက္ က်ေတာ့ ေသဆံုးတဲ့ လူေတြ ျဖစ္ပါတယ္။


ဒဏ္ရာ အနည္း ငယ္ရတဲ့ သူေတြနဲ႕ အလယ္အလတ္ ရတဲ့ လူေတြကေတာ့ ကိုယ့္အိမ္မွာပဲ ကိုယ္ေနျပီး ကုသ သင့္ပါတယ္။ ဒါမွ သူတို႕လည္း တစ္သီးတစ္ျခား မျဖစ္တဲ့ အျပင္ သူတို႕ကို ေဆးရုံေဆးခန္းပို႕ဖို႕ အရင္းအျမစ္ေတြလည္း မကုန္ေတာ့ပါဘူး။ ျပင္းထန္တဲ့ ဒဏ္ရာ ရရွိသူေတြကိုေတာ့ ေဆးရုံကို ပို႕ျပီးကုသ သင့္ပါတယ္။

I.d) အမည္ကပ္ျပားမ်ား တပ္ဆင္ေပးျခင္း

လူနာအားလံုးကို သူတို႕ရဲ႕ နာမည္၊ အသက္၊ လာတဲ့ေနရာ၊ ျပင္းထန္မႈ အဆင့္လိုက္ ခဲြျခားျခင္း ၊ ေရာဂါ အမည္နဲ႕ ပထမဦးဆံုး ေပးထားတဲ့ ကုသမႈေတြကို ေရးသားထားတဲ့ ကပ္ျပားေလးေတြ တပ္ဆင္ထားေပးရပါတယ္။

I.e) ေသဆံုးသူမ်ားကို ခဲြျခားစိစစ္ျခင္း

ေသဆံုးသူမ်ားကို ေသခ်ာစြာ စီမံခန္႕ခဲြျခင္းဟာလည္း ကပ္ေဘး စီမံခန္႕ခဲြမႈမွာ အေရးပါတဲ့ အပိုင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ေသဆံုးသူအေရအတြက္ မ်ားျပားျခင္းဟာ ကယ္ဆယ္ေရး လုပ္ငန္းစဥ္ကို ေႏွာင့္ေႏွးေစပါတယ္။ ေသဆံုးသူကို စီမံခန္႕ခဲြတဲ့ ေနရာမွာ

၁) အခင္းျဖစ္ပြါးရာ ေနရာမွ အေလာင္းမ်ားကို သယ္ထုတ္ျခင္း
၂)ရင္ခဲြရုံသို႕ ပို႕ေဆာင္ျခင္း
၃)မည္သူမည္၀ါ ျဖစ္သည္ကို ခဲြျခားစိစစ္ျခင္း
၄)၀မ္းနည္း ေၾကကြဲေနေသာ ေဆြမ်ိဳး မိတ္သဂၤဟမ်ားကို ေတြ႕ဆံု လက္ခံျခင္း တို႕ပါ၀င္ပါတယ္။

ဒီလို လုပ္တဲ့ အခ်ိန္မွာ ေသဆံုးသူေတြကို လည္း ထိုက္သင့္တဲ့ ေလးစားသမႈနဲ႕ ကိုင္တြယ္ဆက္ဆံဖို႕ က အေရးၾကီး ပါတယ္။

ကပ္ေဘးတစ္ခုမွာ ဆိုရင္ ထိခိုက္ဒဏ္ရာေၾကာင့္ ေသဆံုးသြားသူေတြကေန ကပ္ေရာဂါေတြ- အူေရာင္ငန္းဖ်ား (Typhoid) ၊ ကာလ ၀မ္းေရာဂါ (Cholera) ဒါမွ မဟုတ္ရင္ ပုလိပ္ (Pleague) စတဲ့ ေရာဂါေတြ ျဖစ္ဖို႕ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီအေလာင္း ေတြဟာ ေခ်ာင္း၊ ေရတြင္း၊ ဒါမွမဟုတ္ ေရအရင္းအျမစ္ေနရာ တစ္ခုခုမွာ သြားျပီး ညစ္ညမ္း ေနေစရင္ (ဥပမာ- ေရလႊမ္းတဲ့ ကပ္ေဘး မ်ိဳးေပါ့) အထက္လွန္ ေအာက္ေလ်ာ ( Gastroenteritis) တို႕၊ အစာ အဆိပ္သင့္တာ(food Poisoning) တို႕ ျဖစ္ေစ တတ္ပါတယ္။

II) ကူညီကယ္တင္ျခင္း အဆင့္

ဒီအဆင့္ကေတာ့ ျပင္ပအကူအညီေတြ ကပ္ေဘးဆိုက္ေရာက္ရာ ေနရာကို ေရာက္ရွိခ်ိန္ကေန စတင္ပါတယ္။ ကပ္ေဘး တစ္ခု ဆိုက္ေရာက္ျပီဆိုတာနဲ႕ လိုအပ္တဲ့ ေဆးကုသမႈေတြ ျပဳလုပ္ေပးဖို႕နဲ႕ ကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ေရာဂါကာကြယ္ဖို႕ ေဆး၀ါး အေထာက္ အကူ ပစၥည္းေတြ အဓိက လိုအပ္ပါတယ္။ အေရးေပၚ အေျခအေနကို လြန္ေျမာက္ျပီးတဲ့ အခါမွာေတာ့ အစားအစာ၊ ေစာင္၊ အ၀တ္အထည္၊ ခိုနားစရာ ေနရာ၊ သန္႕ရွင္းေရးအတြက္ လိုအပ္တဲ့ အင္ဂ်င္နီယာသံုး စက္မႈ ပစၥည္းေတြ၊ ေဆာက္လုပ္ေရး ပစၥည္းေတြ စသျဖင့္ လိုအပ္ လာပါလိမ့္မယ္။ လိုအပ္ခ်က္ေတြနဲ႕ ရရွိႏိုင္တဲ့ အရင္းအျမစ္ေတြကို ေသခ်ာ သိရွိႏိုင္ဖို႕ ပ်က္စီးဆံုး႐ႈံးမႈ စာရင္းကို ျမန္ျမန ္ဆန္ဆန္ ေကာက္ယူဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။

ကပ္ေဘး စီမံခန္႕ခဲြေရးမွဴး (Managers) ေတြဟာ အလွ်ဴပစၥည္း အေျမာက္အျမားကို လက္ခံရယူဖို႕ အသင့္ျပင္ ထားရပါမယ္။ လူသားခ်င္း စာနာ ေထာက္ထားမႈနဲ႕ အကူအညီေပးတဲ့ ပစၥည္းေတြကို လက္ခံရာမွာ ...

၁) ပစၥည္းမ်ားကို လက္ခံရယူျခင္း
၂) သယ္ယူပို႕ေဆာင္ျခင္း
၃) သိုေလွာင္ျခင္း ႏွင့္
၄) ျဖန္႕ေ၀ျခင္းဆိုျပီး ပိုင္းျခားႏိုင္ပါတယ္။

ေရာဂါႏွင့္ ပါတ္သတ္ေသာ အခ်က္အလက္မ်ား ေကာက္ယူ၊ စစ္ေဆးသံုးသပ္ျခင္းႏွင့္ ေရာဂါမ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း

ကပ္ေဘးမ်ားဟာ ကူးစက္ေရာဂါ ျဖစ္ပြါးေစမႈမ်ားကို ေအာက္ပါနည္းလမ္းမ်ား နဲ႕ ပိုမိုမ်ားျပားေစပါတယ္ ...

၁) ယာယီ လူေနထိုင္ဖို႕ ျပဳလုပ္ထားေပးတဲ့ ေနရာေတြမွာ လူေနမႈ သိပ္သည္းဆ ျမင့္မားျခင္း (OverCrowding) ႏွင့္ သန္႕ရွင္းမႈ နည္းပါးျခင္း (Poor Sanitation) ေတြေၾကာင့္ အသက္႐ႈလမ္းေၾကာင္းမွာ ျဖစ္ပြါးတဲ့ ေရာဂါ အစရွိတဲ့ ေရာဂါေတြ တိုးပြါးလာတာ ေတြ ေတြ႕ရွိရပါတယ္။

၂)လူေတြ ေျပာင္းေရြ႕ေနထိုင္ျခင္းေၾကာင့္ ကူးစက္ေရာဂါျဖစ္ပြါးႏိုင္ေျခရွိျပီးသား ေရြ႕ေျပာင္းေနထိုင္သူ ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ အဲဒီေနရာမွာ ေနထိုင္ ေနသူပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ကူးစက္ေရာဂါ စတင္ ျဖစ္ပြါးတာ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

၃)ေရေပးေ၀မႈ အခက္အခဲနဲ႕ သန္႕ရွင္းတဲ့ ေသာက္သံုးေရ မရရွိႏိုင္ျခင္း ၊ မိလႅာစနစ္ ပ်က္စီးျခင္းႏွင့္ လွ်ပ္စစ္မီး မရရွိျခင္းတို႕ဟာ သဘာ၀ ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ကပ္ေဘးေတြမွာ အမ်ားဆံုး ေတြ႕ရွိရပါတယ္။

၄) အလွ်ဴေငြတို႕ လုပ္အားတို႕ စတဲ့ အရင္းအျမစ္ေတြဟာ မိမိတို႕ လုပ္ေနၾက အလုပ္ကေန ဖယ္ခြါျပီးေတာ့ ကယ္ဆယ္ေရး လုပ္ငန္းေတြ ဆီကို ေရာက္သြားေလ့ ရွိပါတယ္။

၅) သဘာ၀ ပတ္၀န္းက်င္ ေျပာင္းလဲမႈေၾကာင့္ ေရာဂါ ျဖန္႕ေ၀တဲ့ ၾကားခံ သတၱ၀ါေတြ ပိုမို ေပါက္ဖြား ေစႏိုင္ပါတယ္။ (ၾကြက္၊ ျခင္၊ ယင္၊ ျဖဳတ္ ...)

၆) အိမ္ေမြး နဲ႕ ေတာရိုင္း တိရစာၧန္ေတြ ေရြ႕ေျပာင္းမႈေၾကာင့္ တိရစာၧန္ေတြမွ တဆင့္ ကူးစက္တတ္တဲ့ ေရာဂါေတြ ဟာ တိရစာၧန္အခ်င္းခ်င္းကို ျဖစ္ေစ လူေတြကို ျဖစ္ေစ ကူးစက္ေစႏိုင္ပါတယ္။ (Orissa , India မွာ ၁၉၉၉ တုန္းက ဆိုင္ကလုန္းတိုက္ျပီး ေနာက္ Leptospirosis လို႕ေခၚတဲ့ ၾကြက္က တဆင့္ကူးစက္တတ္တဲ့ အသား၀ါ ေရာဂါ ျဖစ္ခဲ့ဖူးပါတယ္။)



၇) အစားအစာျဖန္႕ေ၀ျခင္း၊ ေသာက္သံုးေရ အရင္းအျမစ္ အသစ္ေဖာ္ထုတ္ေပးျခင္း၊ ေနစရာ ေနရာ အသစ္ခ်ထားေပးျခင္း စသည္တို႕ေတြေၾကာင့္လည္း ကူးစက္ေရာဂါေတြ ျဖစ္ေစႏိုင္ ပါေသးတယ္။


ကပ္ေဘးျပီးတဲ့ေနာက္ အျဖစ္အမ်ားဆံုးကေတာ့ အစာအိမ္နဲ႕ အူေယာင္ျပီး ျဖစ္တဲ့ အထက္လွန္ ေအာက္ေလွ်ာ (Gastroentritis) ေရာဂါ ပါ။ အဲဒီေရာဂါဟာ အထက္က ေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ အမွတ္စဥ္ ၁၊ ၂၊ ၃ နဲ႕ အမ်ားဆံုး ဆက္စပ္ေနပါတယ္။ အသက္႐ႈလမ္းေၾကာင္း တစ္ေလွ်ာက္ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါေတြကိုလည္း ေတြ႕ရွိရပါတယ္။ ပိုးမႊား၊ တိရစာၧန္တို႕ကေန တဆင့္ ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါေတြကေတာ့ ကပ္ေဘးျပီး ခ်က္ခ်င္း ျဖစ္ပြါးေလ့မရွိပဲ ရက္သတၱပါတ္ ေတာ္ေတာ္ၾကာမွပဲ ေပၚလာေလ့ရွိပါတယ္။


အိမ္ေမြးနဲ႕ ေတာရိုင္းတိရစာၧန္ေတြ နဲ႕ လူေတြ နီးနီးကပ္ကပ္ ရွိေနျခင္းကလည္း တိရစာၧန္ကေန တဆင့္ ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါေတြ ျဖစ္ေစပါတယ္။ အိမ္ေမြး တိရစာၧန္ေတြကို ပိုင္ရွင္ေတြက သူတို႕နဲ႕ အတူ ေခၚေဆာင္လာတဲ့ အတြက္ သူတို႕ကေန အသား၀ါေရာဂါ (leptospirsosis) နဲ႕ တိုက္ဖိြဳက္ေရာဂါ ( Rickettsiosis) တို႕ကူးစက္ႏိုင္ပါတယ္။ ေတာရိုင္း တိရစာၧန္ ေတြကေနေတာ့ လူကို ေသေစႏိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ အေျမွးပါးေယာင္ ေရာဂါ ( Equine encephalitis) ၊ ေခြး႐ူးျပန္ေရာဂါ (Rabies) အစရွိတဲ့ ေရာဂါေတြကို ျပန္႕ပြါးေစႏိုင္ပါတယ္။

လူထုက်န္းမာေရးအတြက္ အဓိက ထားလုပ္ေဆာင္ရမယ့္ အခ်က္ေတြကေတာ့ ...

၁) ျမန္ႏိုင္သမွ် အျမန္ဆံုး လူထုက်န္းမာေရး လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ား လုပ္ေဆာင္ေပးျခင္း၊
၂) အစုလိုက္ အျပံဳလိုက္ ေရာဂါ ျဖစ္ပြါးျခင္းကို အျမန္ဆံုးသိရွိႏိုင္ ေစမည့္ သတင္းပို႕ရန္ နည္းလမ္းမ်ား ေရးဆဲြျခင္းႏွင့္ ေရာဂါ ျပန္႕ပြါးမႈ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းကို လ်င္ျမန္စြာ ေဆာင္ရြက္ျခင္း
၃) အစုလိုက္ အျပံဳလိုက္ ေရာဂါ ျဖစ္ပြါးျခင္း သတင္းပို႕ခ်က္မ်ားရရွိပါက အျမန္ဆံုး စံုစမ္း စစ္ေဆးျခင္း ... တို႕ ျဖစ္ပါတယ္။

ကာကြယ္ေဆး ထိုးျခင္း

ကပ္ေဘး ဆိုက္ေရာက္တဲ့ ေနရာေတြမွာ ကာကြယ္ေဆးထိုးဖို႕ လူထုကေန ေတာင္းဆိုေလ့ရွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ တိုက္ဖိြဳက္ (Typhoid) ၊ ကာလ၀မး္ (Cholera)၊ နဲ႕ ေမးခိုင္ (Tetanus) ကာကြယ္ေဆးေတြပါ။

ကမာၻက်န္းမာေရး အဖဲြ႕အစည္း (WHO) ကေတာ့ ဒီလိုကပ္ေဘး ဆိုက္ေရာက္တဲ့ ေနရာေတြမွာ တိုက္ဖိြဳက္နဲ႕ ကာလ၀မ္းေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးထိုးဖို႕ အၾကံမျပဳပါဘူး။ ဒီေဆးေတြဟာ အၾကိမ္ေရအမ်ား နဲ႕ ထိုးရတဲ့ ( တစ္ခါ ထိုးလိုက္ရုံနဲ႕ အက်ိဳးမရွိ) ကာကြယ္ေဆး ေတြ ျဖစ္ေနလို႕ပါ။ ဒီလို အၾကိမ္ေရအမ်ား နဲ႕ ထိုးတဲ့ အခါမွာ ေနာက္တစ္ၾကိမ္ ထပ္လာထိုးမယ့္လူေတြ နည္းသြားႏိုင္ပါတယ္။ ျပီးေတာ့ ကာကြယ္ေဆး ထိုးဖို႕ လူအင္အား အမ်ားၾကီးလိုအပ္တဲ့ အတြက္ ဒီလူေတြကို တျခားကယ္ဆယ္ေရးလုပ္ငန္းမွာ သံုးရင္ ပို အက်ိဳးမ်ား ႏိုင္ပါတယ္။ ေဆးထိုးမႈ နည္းလမ္းနဲ႕ သန္႕စင္မႈ (Sterilization) နည္းလမ္းေတြ ကိုလည္း စနစ္တက် ေစာင့္ၾကပ္ၾကည္႐ႈမႈ မလုပ္ႏိုင္လို႕ ေကာင္းက်ိဳး ထက္ ဆိုးက်ိဳး ပိုမ်ားေစႏိုင္ပါတယ္။ အဆိုးဆံုးကေတာ့ ကာကြယ္ေဆးထိုးထားတယ္ဆိုျပီး လုိအပ္တဲ့ ကာကြယ္မႈ လုပ္ငန္း ေတြကို မလုပ္ၾကေတာ့တာပါပဲ။ ဒါေပမယ့္ သြားေရာက္ကူညီမယ့္ က်န္းမာေရး လုပ္သားေတြကိုေတာ့ ကာကြယ္ေဆး ထုိးေပး သင့္ပါတယ္။

ကပ္ေဘး အတြင္း မွာေကာ ကပ္ေဘး ျပီးတဲ့ေနာက္မွာပါ ေမးခိုင္ေရာဂါ ျဖစ္ပြါးမႈ သိသိသာသာ တက္လာတာကို မေတြ႕ရွိရတဲ့ အတြက္ ေမးခိုင္ကာကြယ္ေဆးထိုးႏွံျခင္းဟာလည္း မလိုအပ္ပါဘူး။ ကပ္ေဘး မဆိုက္ခင္ ေဒသခံလူေတြကို ေမးခိုင္ ကိုယ္ခံအား အျပည့္အ၀ ရေစဖို႕ ပံုမွန္ ေဆးထိုး ေပးထားျခင္းသာ ျပဳလုပ္သင့္ပါတယ္။

တကယ္တမ္းမွာေတာ့ သန္႕ရွင္းတဲ့ ေသာက္သံုးေရ ျဖန္႕ေ၀ေပးျခင္းနဲ႕ အညစ္အေၾကးမ်ားကို စနစ္တက် စြန္႕ပစ္ျခင္းကသာ လက္ေတြ႕ အက်ဆံုးနဲ႕ အထိေရာက္ဆံုး ကာကြယ္မႈ နည္းလမ္းျဖစ္ပါတယ္။

အာဟာရ

ကပ္ေဘးေတြဟာ ျဖစ္ပြါးမႈကာလအခ်ိန္၊ ျပင္းထန္မႈ အရွိန္ ၊ ျဖစ္ပါြးတဲ့ ကပ္အမ်ိဳးအစားေတြအေပၚမူတည္ျပီး ျဖစ္ပြါးတဲ့ ေနရာရွိ လူေတြရဲ႕ အာဟာရ အေျခအေနအေပၚ သက္ေရာက္မႈ ရွိႏိုင္ပါတယ္။ ေနာက္ျပီးေတာ့ ကပ္ေဘး မျဖစ္ပြါးခင္ ေဒသမွာ ရွိေနတဲ့ လူေတြရဲ႕ အာဟာရ အေျခအေနေပၚလည္း မူတည္ပါတယ္။ေကာက္ပဲ သီးႏွံမ်ား ပ်က္စီးျခင္း၊ သိုေလွာင္ရံုမ်ား ပ်က္စီးျခင္းႏွင့္ အစားအစာ ျဖန္႕ေ၀မႈ စနစ္ ပ်က္စီးျခင္း ေတြေၾကာင့္ လူေတြ အာဟာရ ခ်ိဳ႕တဲ့ႏိုင္ျပီး ကေလးသူငယ္ေတြ၊ သက္ၾကီးရြယ္အိုေတြ ၊ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ မိခင္ေတြ ဟာ အာဟာရ ခ်ိဳ႕တဲ့မႈ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် ပိုမ်ားပါတယ္။

အက်ိဳးရွိျပီး ထိေရာက္တဲ့ အစားအစာ ကူညီမႈ လုပ္ငန္းတစ္ခုျဖစ္ေအာင္ လုပ္ရမယ့္ အခ်က္ေတြကေတာ့ ...

၁) ကပ္ေဘး တစ္ခုဆိုက္ေရာက္ျပီဆိုတာနဲ႕ အစားအစာ ျဖန္႕ေ၀မႈ (Food Supplies) ကို တြက္ခ်က္ခန္႕မွန္းပါ
၂) ကပ္ေဘးဒဏ္ ခံရတဲ့ လူေတြရဲ႕ အဟာရ အေျခအေနကို တြက္ခ်က္ပါ
၃) လူတစ္ဦးကို ေေန႕စဥ္လိုအပ္မယ့္ အစားအစာ အခ်ိဳးအစား နဲ႕ လူအမ်ားအတြက္ လိုအပ္မယ့္ အေရအတြက္ကို တြက္ခ်က္ပါ။
၄) ကပ္ေဘးဒဏ္ ခံရတဲ့ လူေတြရဲ႕ အဟာရ အေျခအေနကို ေစာင့္ၾကပ္ ၾကည့္႐ႈပါ။

III) ျပန္လည္ထူေထာင္ေပးျခင္း

ကပ္ေဘး ကယ္ဆယ္ေရး စီမံခန္႕ခဲြေရး ရဲ႕ ေနာက္ဆံုး အဆင့္ကေတာ့ နဂို အေျခေနကို ျပန္လည္ရရွိေအာင္ ျပန္လည္ ထူေထာင္ ေပးျခင္းပါပဲ။ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရး လုပ္ငန္းေတြဟာ ကပ္ေဘး စျဖစ္ျပီဆိုကတည္းက စလုပ္ေနရတာပါပဲ။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရးလုပ္ငန္းေတြကို အေလာသံုးဆယ္ လုပ္ရတဲ့ အတြက္ နဂိုအတိုင္း ျပန္ျဖစ္ဖို႕ မွာ အေႏွာက္အယွက္ေတြ လည္း ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ဥပမာ ျပင္ပက လာေရာက္ကူညီတဲ့ အဖဲြ႕အစည္းေတြရဲ႕ အဆင့္ျမင့္ ေဆးကုသမႈ ကို ယာယီ ေပးျခင္းဟာ ဆိုးက်ိဳး ေတြကို ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဒီလို ေဆးကုသမႈေတြကို ရုတ္သိမ္းလိုက္တဲ့ အခ်ိန္မွာ ေဒသခံလူေတြခမ်ာမွာ အလြယ္တကူ ျပန္လည္ ျဖည့္ဆည္း ေပးလို႕ မရတဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ေတြနဲ႕ က်န္ခဲ့တာမ်ိဳးေပါ ့…


ကပ္ေဘးတစ္ခု ဆိုက္ေရာက္ျပီးလို႕ ရက္သတၱပါတ္ အနည္းငယ္အတြင္းမွာပဲ က်န္းမာေရးလိုအပ္ခ်က္ေတြဟာ အေရးေပၚ ေဆးကုသမႈ ကေန ပံုမွန္ အေျခခံက်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ ဆီကို ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ကူးေျပာင္းလာတာ ေတြ႕ရပါတယ္။ အဲဒီအတြက္ လုပ္ငန္း ေဆာင္တာေတြကို ျပန္လည္ ဆန္းစစ္ ျပီး ေျပာင္းလဲသင့္တာေတြကို ေျပာင္းလဲရပါမယ္။ ဦးစားေပးမႈေတြကလည္း ေဆးကုသမႈ ကေနျပီးေတာ့ ပတ္၀န္းက်င္ က်န္းမာေရး ေစာင့္ ေရွာက္မႈေတြဆီကို ေျပာင္းလဲ လာပါလိမ့္မယ္။ ေအာက္ကေတာ့ တစ္ခ်ိဳ႕ ဥပမာ ေလးေတြပါ။

III.a) ေရေပးေ၀မႈ

လူထု ေရေပးေ၀မႈ စနစ္ကို ေလလာ့ ဆန္းစစ္ စစ္တမ္းေကာက္သင့္ပါတယ္။ ဘာေတြ အဓိကပါမလဲဆိုေတာ့ ေရထြက္ရာ အရင္းအျမစ္နဲ႕ ေရျဖန္႕ေ၀မႈ စနစ္ေပါ့။ ျပီးေတာ့ ပိုက္လိုင္းေတြရဲ႕ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေျခအေန၊ က်န္ရွိေနေသးတဲ့ ထုတ္လုပ္ႏိုင္မႈစြမ္းအား၊ ျဖန္႕ေ၀ေပးတဲ့ ေရအတြင္းမွာ ဇီ၀ပိုးမႊားနဲ႕ ဓါတုပစၥည္း ပါ၀င္မႈ ေတြကို သိရွိဖို႕ အေရးၾကီးပါတယ္။

လူထုက်န္းမာေရး ဖက္ကေနၾကည့္ရင္ ေရအရည္အေသြးအတြက္ အဓိက အေရးအၾကီးဆံုးက ဇီ၀ပိုးေကာင္ေတြ ပါ၀င္ ညစ္ညမ္းမႈ ပါပဲ။အေရးေပၚ အေျခအေနေတြမွာ အရည္အေသြး ေကာင္းတဲ့ ေရ ရရွိဖို႕ အတြက္ အေကာင္းဆံုးနည္းလမ္းကေတာ့ ေရထဲကို ကလိုရင္း ခပ္တာပါပဲ။ (ေရကို ၾကိဳေသာက္ဖို႕ဆိုတာက ေလာင္စာေတြ အေျမာက္အျမားလိုအပ္ပါလိမ့္မယ္) ။ ေရ တစ္လီတာမွာ ကလိုရင္းပါ၀င္မႈ ၀.၇ mg ပါ၀င္တဲ့ အထိ ခပ္သင့္ပါတယ္။ ေရဖိအားေတြ နည္းသြားတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ ညစ္ညမ္းပစၥည္းေတြ ေရသိုေလွာင္ကန္မ်ား၊ ျမစ္မ်ား၊ ထဲသို႕ စီး၀င္ႏႈန္းျမင့္မားလာႏိုင္ပါတယ္။ ေရျဖန္႕ေ၀ရာေနရာမ်ား၊ သိုေလွာင္ကန္မ်ား ကို သန္႕ရွင္းေပးဖို႕နဲ႕ ပိုးသတ္ေပးဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။

ဓါတုပစၥည္းမ်ားမွ ညစ္ညမ္းေစျခင္းႏွင့္ အဆိပ္အေတာက္ ျဖစ္ေစျခင္းဟာ ေရအရည္အေသြး အတြက္ ဒုတိယ ဂရုစိုက္ရမယ့္ အခ်က္ပါ။ ျဖစ္ႏုိင္ေခ်ရွိတဲ့ ဓါတုညစ္ညမ္းပစၥည္း ေတြကို ရွာေဖြ ေဖာ္ထုတ္ သံုးသပ္ရပါမယ္။

ရွိေနျပီးသား နဲ႕ အသစ္လုပ္ထားတဲ့ ေရအရင္းအျမစ္ေတြကို ေအာက္ပါ ကာကြယ္မႈေတြ လုပ္ထားေပးဖို႕ လိုပါလိမ့္မယ္။

၁) လူႏွင့္ တိရစာၧန္မ်ား ၀င္ေရာက္ခြင့္ကို ကန္႕သတ္ထားျခင္း
၂)မစင္ အညစ္အေၾကးမ်ား စြန္႕ပစ္မႈကို စိတ္ခ်ရေလာက္သည့္ အကြာအေ၀းတြင္သာ ျပဳလုပ္ေစျခင္း
၃) အကယ္၍ ျမစ္ေရ ၊ ေခ်ာင္းေရမ်ားကို သံုးစဲြပါက ထိုျမစ္ေခ်ာင္းမ်ား၏ အထက္ပိုင္းတြင္ ေရခ်ိဳးျခင္း၊ အ၀တ္ေလွ်ာ္ျခင္း၊ တိရစၧာန္မ်ားကို ေက်ာင္းျခင္း မ်ား မျပဳလုပ္ရန္ တားျမစ္ထားျခင္း
၄)ေရတြင္းမ်ားအား ညစ္ညမ္းေစမည့္ အရာ၀တၳဳမ်ား မ၀င္ေရာက္ႏိုင္ေစရန္ ျပဳျပင္မြမ္းမံျခင္း
၅) ေရတြင္းမ်ား၏ ေရထြက္ႏႈန္းမ်ားကို ခန္႕မွန္းျပီး လိုအပ္ပါက ေရကို အခ်ိဳးက်သာ ခဲြေ၀ေပးျခင္း တို႕ ျဖစ္ပါတယ္။

အေရးေပၚ အေျခအေန ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ေရေတြကို ေရကားေတြနဲ႕ တင္ေဆာင္ျပီး ကပ္ေဘးျဖစ္ရာေနရာမ်ား၊ ဒုကၡသည္ စခန္း မ်ား သို႕ ပို႕ေပးေလ့ရွိပါတယ္။ အဲဒီ အခါမ်ိဳးမွာ ေရကားရဲ႕ ၾကံ့ခိုင္မႈ ကို စစ္ေဆးသင့္သလို ေရမသယ္ယူခင္မွာလဲ သန္႕ရွင္းျခင္းနဲ႕ ပိုးသတ္ျခင္း မ်ား ျပဳလုပ္သင့္ပါတယ္။

III.b) အစားအစာ

အစားအစာမ်ား သန္႕ရွင္းမႈ မရွိျခင္းဟာ ကပ္ေဘး ဆိုက္ေရာက္တဲ့ ေနရမ်ားမွာ အစာေၾကာင့္ ျဖစ္ပြါးတဲ့ ေရာဂါေတြ ျဖစ္ပြါးရျခင္းရဲ႕ အဓိက အေၾကာင္းရင္းျဖစ္ပါတယ္။ ဒုကၡသည္ စခန္းေတြမွာ ခ်က္ျပဳတ္ေကၽြးေမြးတယ္ ဆိုလို႕ရွိရင္ မီးဖိုေခ်ာင္ သန္႕ရွင္းေရးဟာ အရမ္း အေရးၾကီးပါတယ္။ အစားအစာျပင္ဆင္ ျပဳလုပ္ေပးတဲ့ လူေတြရဲ႕ တကိုယ္ရည္ သန္႕ရွင္းေရးကို အျမဲတမ္း ေစာင့္ၾကပ္ ၾကည့္႐ႈ ေပးဖို႕ လည္း လိုပါတယ္။

III.c) အေျခခံ သန္႕ရွင္းစင္ၾကယ္မႈႏွင့္ တကိုယ္ရည္ သန္႕ရွင္းေရး

ကူးစက္ေရာဂါ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ မစင္အညစ္အေၾကးေတြနဲ႕ ေသာက္သံုးေရတို႕ အစားအစားတို႕နဲ႕ ထိေတြ႕မႈကေန တဆင့္ ကူးစက္ ျပန္႕ပါြးတာပါ။ အဲဒီအတြက္ေၾကာင့္ မစင္အညစ္အေၾကးေတြကို သန္႕ရွင္းစြာ စြန္႕ပစ္ႏိုင္ေအာင္ အစြမ္းကုန္ ၾကိဳးစားရပါမယ္။ အိမ္သာေတြ ပ်က္စီးသြားတဲ့ ေနရာေတြမွာ အေရးေပၚ အိမ္သာေတြနဲ႕ အျမန္ဆံုး အစားထိုးေပးရပါမယ္။ ေရြ႕ေျပာင္းေနထိုင္ေနၾကရတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြ အတြက္ ေလွ်ာ္ဖြပ္ ေဆးေၾကာဖို႕နဲ႕ ေရခ်ိဳးဖို႕ ေနရာေတြလည္း ျပဳလုပ္ေပးသင့္ပါတယ္။

III.d) ေရာဂါသယ္ေဆာင္ႏိုင္သည့္ ပိုးမႊားအေကာင္မ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း

အေရးေပၚအေျခအေနႏွင့္ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ေနခ်ိန္တြင္ ေရာဂါသယ္ေဆာင္ႏိုင္သည့္ ပိုးမႊားမ်ား ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း ကို အေရးထား လုပ္ေဆာင္သင့္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ထိုကဲ့သို႕ေသာ ေရာဂါမ်ား အျဖစ္မ်ားရာ ေဒသမ်ားတြင္ လုပ္ေဆာင္သင့္ပါတယ္။ အထူး ဂရုျပဳ ကာကြယ္ရမည့္ ေရာဂါမ်ားမွာ ေသြးလြန္တုတ္ေကြး ( Dengue Haemorrhagic Fever) ႏွင့္ ဌက္ဖ်ား ( ျခင္) ၊ အသား၀ါ ေရာဂါ( Leptospirsosis ) ႏွင့္ Rat Bite fever ( ၾကြက္) ၊ Typhus ( သန္း၊ ျဖဳတ္) စသည္တို႕ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရလႊမ္းမိုးျခင္းခံရတဲ့ ေနရာ ေတြဟာ ျခင္ေတြ အေျမာက္အျမား ေမြးဖြားဖို႕ အေကာင္းဆံုး အေျခအေနေတြ ဖန္တီး ေပးပါတယ္။

III.e) လူ

အေသအေပ်ာက္မ်ား တဲ့ ကပ္ေဘးေတြမွာ ဆိုရင္ လူေတြအိုးအိမ္မဲ့ ျဖစ္တာေတြလည္း အေျမာက္အျမားရွိပါတယ္။ အဲဒီလူေတြအထဲမွာ ေဆးကုသဖို႕ လုိအပ္တဲ့ လူေတြနဲ႕ မိဘမဲ့ ကေလးေတြလည္း ပါ၀င္ပါတယ္။ အကယ္၍ ဒီမိဘမဲ့ ကေလးေတြကို ေစာင့္ေရွာက္ေပးႏိုင္တဲ့ ေဆြမ်ိဳးေတြကိုသာ ရွာမေတြ႕ခဲ့ရင္ ဒီကေလးေတြကို က်န္းမာေရး လုပ္သားေတြနဲ႕ လူမႈေရး လုပ္သားေတြကပဲ တာ၀န္ယူရမွာပါ။ ဒီမုန္တိုင္းဒဏ္ကေန လြတ္ေျမာက္ အသက္ရွင္က်န္ခဲ့တဲ့ လူေတြ အားလံုးကို လူမႈအသိုင္းအ၀ုိင္းထဲ ျပန္လည္ပို႕ေဆာင္ေပးဖို႕ အတြက္ က်န္းမာေရး ၀န္ၾကီး ဌာန၊ လူမႈ ဖူလံုေရး အဖဲြ႕အစည္းေတြ၊ ပညာေရး ဌာန အပိုင္းက လူေတြနဲ႕ အစိုးရမဟုတ္တဲ့ အဖဲြ႕အစည္းေတြ အားလံုး ပူးေပါင္းျပီး အစီအစဥ္ ေရးဆဲြ ကူညီေပး ရမွာျဖစ္ပါတယ္။

Read More...

Collapse...

Human and Disaster (2)

လူႏွင့္ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ (၂)

အေၾကာင္းအမ်ဳိးမ်ဳိးေၾကာင့္ ေႏွာင့္ေႏွးေနမႈမ်ားကို အနူးအညြံ႕ေတာင္းပန္ရင္း လူႏွင့္ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ ဒုတိယပိုင္းကို ေရးသား တင္ျပေပးပါတယ္။ လူႏွင့္ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ ပထမပိုင္းကို ဒီေနရာ ကေနျပန္လည္ ဖတ္ရႈနိုင္ပါတယ္ရွင္။ ဒုတိယပိုင္းမွာ ေတာ့

……………………

၃။ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ ေၾကာင့္ျဖစ္တတ္ေသာ ဆုိးက်ဳိးမ်ားကို ျပည္သူအား သိရွိေစျခင္း

၄။ အခ်ိန္မွီ ကာကြယ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း တို႔ကိုေျပာျပခ်င္ပါတယ္။

၃။ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ေၾကာင့္ ျဖစ္တတ္ေသာ ဆုိးက်ဳိးမ်ားကို ျပည္သူအား သိရွိေစျခင္း

ျဖစ္ေပၚလာမည့္ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ ႏွင့္ပတ္သတ္၍ သက္ဆိုင္ရာမွ မီဒီယာ အမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ တရား၀င္ထုတ္ျပန္ ထားခ်က္မ်ားကို ေဘးအႏၱရာယ္ က်ေရာက္ႏုိင္မည့္ ေနရာမွ ျပည္သူမ်ားသိရွိေစရန္ လုပ္ေဆာင္ေပးရန္ လုိအပ္ပါသည္။

ထိုသို႔ ေျပာဆိုရာတြင္လည္း ျမန္မာျပည္တြင္ အသံုးအမ်ားဆံုး နည္းလမ္းတခုျဖစ္ေသာ တစ္အိမ္တစ္ေယာက္နႈန္းျဖင့္ မျဖစ္မေန တက္ေရာက္ရန္ ေခၚယူမည့္အျပင္ လူတိုင္း အိမ္တိုင္းက ၾကားႏုိင္မည့္စနစ္ ျဖစ္ေသာ ေအာ္လံစနစ္ကိုပါ ျဖည့္စြက္ အသံုးျပဳပါက ပိုမိုသင့္ေလ်ာ္ျပီး ထိေရာက္မႈရွိေပမည္။ ထိုသို႔ ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ စုဆည္းရာအရပ္သို႔ မလာနိုင္ေသာ ကေလးသူငယ္မွအစ သက္ၾကီးရြယ္အို အဆံုး တိက်စြာ သိျမင္နိုင္ပါလိမ့္မည္။

ေျပာၾကားေသာသူသည္ အသံၾကည္လင္ျပတ္သား၍ တိက်စြာ ေျပာနိုင္သူျဖစ္ရပါမည္။ ထို႔အျပင္ ေျပာၾကားသည့္ အေၾကာင္းအရာမ်ားပါ စကားလံုးတိုင္းသည္လည္း ျပည္သူလူထုအား ထိန္ခ်န္ထားျခင္း သို႔မဟုတ္ ေျခာက္လွန္႔ျခင္းမ်ား မဟုတ္ပဲ လိုရင္းကို ထိထိမိမိ ေျပာဆိုနိုင္မည့္စကားလံုးမ်ား ျဖစ္ရပါမည္။

ဥပမာ။ ၂၀၀၇ခုနွစ္ စက္တင္ဘာ ၂၆မွ ေအာက္တိုဘာ ၁ ရက္အထိ ကာလအတြင္း ရန္ကုန္ျမစ္အတြင္း အေျခခံေရစစ္မ်ဥ္းအထက္ အျမင့္ ၂၀ ဒသမ၃ ေပခန္႔မွ ၂၁ ဒသမ ၇ေပခန္႔ ထိ ထူးကဲဒီေ၇ တက္ဖြယ္ ရွိေၾကာင္း ။

ဧရာ၀တီျမစ္ေရသည္ ယေန႔မနက္ ၆နာရီခဲြတြင္ တိုင္းထြာခ်က္မ်ားအရ ေညာင္ဦးျမိဳ႕၌ ၂၁၇၈ စင္တီမီတာသို႔ ေရာက္ရွိေနျပီး စိုးရိမ္ေရမွတ္အထက္၌ ၅၈စင္တီမီတာ ေက်ာ္လြန္ေနသည္။

ယင္းသတင္းကို ျပည္သူမ်ားအား ျပန္လည္ျဖန္႔ေ၀ရာတြင္ လူအမ်ား ျမင္သာထင္သာေအာင္ ေျပာဆိုနိုင္ရပါမည္။ ျမစ္ေရၾကီးမႈႏွင့္ မိုးရြာသြန္းမႈေၾကာင့္ မိမိေနထိုင္ရာ ပတ္၀န္းက်င္တြင္ မည္သည့္အတိုင္းအတာအထိ နစ္ျမႈပ္နိုင္မည္ (ပလက္ေဖာင္းအထိ ျမဳပ္နိုင္သည္၊ လမ္းတလမ္းလံုး ျမဳပ္နိုင္သည္၊ အိမ္္ေအာက္ထပ္ တခုလံုးျမဳပ္နိုင္သည္ စသည္ျဖင့္) အနီးစပ္ဆံုး ျဖစ္နိုင္ေခ်မ်ားကို ေျပာၾကားသင့္ေပသည္။ ထိုသို႔ေျပာဆိုျခင္းမ်ားေၾကာင့္ ျပည္သူမ်ား အထိတ္တလန္႔ မျဖစ္ေစရန္လည္း ေျပာၾကားနိုင္ရပါမည္။

၄။ အခ်ိန္မွီ ကာကြယ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း

သဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္မ်ားသည္ တားဆီး၍ မရေကာင္းရကား ၾကိဳတင္ ကာကြယ္ျခင္း၊ ျဖစ္ပြားလာပါကလည္း နစ္နာဆံုးရံႈးမႈ နည္းပါးေအာင္ အစီအစဥ္မ်ား ျပဳလုပ္ထားျခင္းသည္သာ အေကာင္းဆံုးနည္းလမ္း ျဖစ္ေပသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ သဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္ က်ေရာက္နိုင္မည့္ ေနရာတြင္ ေနထိုင္ၾကသည့္ သူအမ်ားအား သတိရွိေစျခင္း။ က်န္းမာေရးခ်ဳိ႕တဲ့ေသာ သူမ်ား၊ ကေလးသူငယ္မ်ား၊ သက္ၾကီးရြယ္အိုမ်ား ၊ အေရးၾကီးေသာ စာရြက္စာတမ္းႏွင့္တကြ အျခားအေရးၾကီးပစၥည္းမ်ားအား ထိုေနရာမွ ေခတၱခဏ ေျပာင္းေရႊ႕ေနထိုင္ေစျခင္း ႏွင့္ ေျပာင္ေရႊ႕ထားျခင္း။ လွ်ပ္စစ္မီး နွင့္ အျခား ေလာင္စာမ်ားကိုလည္း အထူးသတိျပဳေစျခင္း မ်ားကို ျပဳလုပ္သင့္ေပသည္။

မိုးသက္မုန္တိုင္းေၾကာင့္ ေရၾကီးမႈမ်ားျဖစ္ႏိုင္မည္ဆိုလွ်င္ ေရသြား ေရလာေကာင္းေစရန္ ေရႏုတ္ေျမာင္းမ်ားကို ျပဳျပင္စစ္ေဆးထားျခင္း၊ မိုးသက္မုန္တိုင္းက်စဥ္ လွ်ပ္စစ္မီးၾကိဳးမ်ား ျပတ္က်တတ္သျဖင့္ ယင္းတို႔၏ အေျခအေနမ်ားကို စစ္ေဆးထားျခင္း ၊ အခင္းျဖစ္ပြားႏိုင္ေသာ ေနရာ ႏွင့္အနီးတ၀ိုက္တြင္ ေဆးရံုကားႏွင့္ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ရန္ အျခားယာဥ္မ်ား စီစဥ္ ေပးထားျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ထားရေပမည္။

ႏွစ္စဥ္ျဖစ္ပြားေလ့ရွိေသာ မီးေဘးအႏၱရာယ္ကို ကာကြယ္ရန္ ထိေရာက္ေသာၾကိဳတင္ ကာကြယ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ေပးထား ရပါမည္။

ျပည္သူအမ်ားကိုလည္း ေဘးအႏၱရာယ္ စတင္က်ေရာက္လွ်င္ ေဆာင္ရန္ ေရွာင္ရန္ မ်ားကိုလည္း သင္ၾကား ေပးထားရမည္ ျဖစ္သည္။

ဥပမာ။ မိုးၾကိဳးပစ္ေသာအခ်ိန္တြင္ ကြင္းျပင္ထဲ၌ မတ္တပ္ရပ္ျခင္း၊ သစ္ပင္ၾကီးမ်ား ေအာက္တြင္ ေနျခင္းမ်ားက အႏၱရာယ္ ျဖစ္ေစနိုင္ပါသည္ စသည္ျဖင့္ …

တတိယပိုင္းေမွ်ာ္ရန္ …

Read More...

Collapse...

Human and Disaster (1)

လူႏွင့္ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ (၁)

မေန့က မိုးေတြ တအားရြာမွ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ ဆိုတာကို ပိုစ့္အျဖစ္တင္ဖို႔္ ကိုျပန္သတိရရင္း ပိုစ့္ေရးျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္နဲ႔ ပတ္သတ္ျပီး ပထမပိုင္း ၊ ဒုတိယပိုင္း နဲ့ တတိယပိုင္း ဆိုျပီး ခဲြေရးခ်င္ပါတယ္

ပထမပိုင္းမွာ

၁။ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ကို ၾကိဳတင္သိရွိရန္ၾကိဳးပမ္းျခင္း

၂။ ေဘးအႏၱရာယ္၏ ဆိုးက်ဳိးမ်ားကို သင့္ေလ်ာ္သလို ဘာသာျပန္ျခင္း

ဒုတိယပိုင္းမွာ…

၃။ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ ေၾကာင့္ျဖစ္တတ္ေသာ ဆုိးက်ဳိးမ်ားကို ျပည္သူအား သိရွိေစျခင္း

၄။ အခ်ိန္မွီ ကာကြယ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း

တတိိယပိုင္းမွာ

၅။ အေရးေပၚ ကယ္ဆယ္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားျပဳလုပ္ျခင္း

၆။ လတ္တေလာ ကယ္ဆယ္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားျပဳလုပ္ျခင္း

၇။ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရးလုပ္ငန္းမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း တို႔ျဖစ္ပါတယ္။

ပထမပိုင္း

၁။ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ကို ၾကိဳတင္သိရွွိရန္ ၾကိဳးပမ္းျခင္း
သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ ဆိုသည့္ အရာသည္ လူသားတို႔ကဲ့သို႔ ဟန္ေဆာင္တတ္ေသာ အရာမ်ားမဟုတ္ရကား ၊ အတိအက်ကို မသိနိုင္သည့္တိုင္ အခ်ဳိ႕ေသာ ေဘးအႏၱရာယ္ကို အတိုင္းအတာ တခုအထိ ၾကိဳတင္ သိရွိႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မိုးေလ၀သႏွင့္ ဇလေဗဒ ကၽြမ္းက်င္ပညာရွင္မ်ားမွ ေျပာၾကားခ်က္မ်ားကို သိရွိေအာင္ လုပ္ေဆာင္ရေပမည္။ မိုးေလ၀သ သတင္းကို အစဥ္ဂရုစိုက္နားေထာင္ရပါမည္။

၂။ ေဘးအႏၱရာယ္၏ ဆိုးက်ဳိးမ်ားကို သင့္ေလ်ာ္သလို ဘာသာျပန္ျခင္း
တခါတရံတြင္ ပညာရွင္မ်ား၏ ထုတ္ျပန္ ေၾကညာခ်က္မ်ားသည္ အမ်ားျပည္သူအတြက္ နားလည္ရန္ခက္ခဲေသာ စကားလံုးအသံုးအႏႈန္းမ်ားျဖင့္ ရွိတတ္ၾကသည္။

ဥပမာ(၁) ဇြန္လ ၂၇ ရက္ ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္ ၂၀နာရီ ၂၃ မိနစ္ခန္႔္တြင္ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ ကမာၻေအးရွိ ေျမငလ်င္တိုင္းတာစခန္း၏ ေတာင္ဘက္ ၂၄ မိုင္ကြာေ၀းေသာ ေနရာကို ဗဟုိျပဳ၍ ရစ္ခ်က္တာ စေကး ၅ ဒသမ ၁ အဆင့္ရွိသည့္ ေျမငလ်င္တစ္ခုလႈပ္သြားခဲ့သည္။

ထိုသို႔ဆိုပါလွ်င္ စား၀တ္ေနေရး က်ပ္တည္း၍ တစ္ေန႔တာ အလုပ္မ်ားျဖင့္ မြန္းက်ပ္ေနေသာ ျပည္သူလူထုသည္ ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္ ၂၀နာရီ ၂၃ မိနစ္ခန့္ ဆိုသည္ကို စဥ္းစား ႏိုင္မည္ျဖစ္ေသာ္လည္း ကမာၻေအး ေျမငလ်င္စခန္း၏ ေတာင္ဘက္ ၂၄မိုင္အကြာသည္ သူတို႔ေနထိုင္ေသာ ေနရာဟုတ္မဟုတ္ ၊ သူတို႔ေနထိုင္ေသာ ေနရာႏွင့္ မည္မွ်ကြာေ၀းေသာ ေနရာတြင္ျဖစ္သည္ ကုိ မည္သို႔မွ် အခ်ိန္ေပးစဥ္းစားနိုင္မည္ မဟုတ္ေပ။ ထို႔ျပင္ ရစ္ခ်က္တာ စေကးဆိုတာကို သူတို႔စိတ္၀င္တစား ေလ႔လာမည္ မဟုတ္ေပ။

ဥပမာ (၂) ဇြန္လ ၂၈ရက္ ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္ ၁၇နာရီ ၁၀မိနစ္တြင္ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ကို မ်က္ႏွာမူ၍ မိုးသက္မုန္တိုင္းတစ္ခု က်ေရာက္ဖြယ္ရာရွိသည္။ မိုးသက္ေလျပင္း က်စဥ္ ေျမျပင္ ေရျပင္ေလသည္ တစ္နာရီလွ်င္ မိုင္ ၈၀ ႏႈန္းျဖင့္ တိုက္ခတ္မည္ျဖစ္သည္။

ထိုသို႔ဆိုရာတြင္ ထိုေလအရွိန္သည္ အိမ္တိုင္ကၽြတ္ပါေလာက္ေသာ ေလအားေလာ၊ သစ္ပင္မ်ားအျမစ္မွ ကၽြတ္ထြက္နုိင္ေသာ ျပင္းအားေလာ စသည္တို႔ကို စား၀တ္ေနေရးအတြက္ ၾကိဳးပမ္းေနရေသာ ျပည္သူမ်ား ေလ့လာနိုင္အားမည္ မဟုတ္ေပ။

ထိုေၾကာင့္ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ကို ၾကိဳတင္သိရွိနိုင္ေသာ ထူးျခားေသာ အေျခအေနမ်ားကို ျပည္သူလူထု နားလည္လြယ္ေသာ ဘာသာစကားျဖင့္ ျပန္ဆိုေပးသင့္ပါသည္။

ဒုတိယပိုင္းေမွ်ာ္ရန္ …

Read More...

Collapse...